Кіріспе

Біріккен Корольдіктің құлаған әуе компаниясы (1953–1992)
құлаған британдық Dan Air (ресми түрде Dan Air Services Limited) – Біріккен Корольдікте орналасқан әуе компаниясы және Лондон негізді кеме брокерлік фирмасы Davies and Newman компаниясының толық иелігіндегі еншілес компания. Ол 1953 жылы бір ғана ұшақпен құрылды. Алғашқыда ол Southend (1953–1955) және Blackbushe (1955–1960) әуежайларынан жүк және жолаушылар чартерлік рейстерін жүзеге асырды, 1960 жылы Гатвик әуежайына көшкенге дейін түрлі поршеньді қозғалтқышты ұшақтарды пайдаланды, содан кейін инклюзивті тур (IT) чартерлік рейстеріне және жыл бойы жоспарланған рейстерге кеңейді. 1966 жылы екі де Хавиллэнд Comet сериясы 4 реактивті ұшағы енгізілгеннен кейін Dan Air, British United Airways-тен кейін тұрақты реактивтік рейстерді бастаған екінші британдық тәуелсіз әуе компаниясы болды. 1970 жылдардың басында Канада мен АҚШ-қа бағытталған, ұшақтарды пайдалану үшін екі Boeing 707 ұзын қашықтықтағы ұшағы сатып алынды. 1973 жылы Dan Air Боинг 727 триджет ұшағын пайдаланған алғашқы британдық әуе компаниясы атанды. 1970 жылдардың ортасына қарай ол жолаушылар тасымалы және флот мөлшері бойынша Ұлыбританияның ең ірі тәуелсіз әуе компаниясына айналды, елдегі ең ірі чартерлік флотты басқарды. Осы кезде Dan Air қызметкері Ивон Поуп Синтес Ұлыбританиядағы бірінші...

1980 жылдардың басында әуе компаниясы мұнай өнеркәсібін қолдау рейстерінің де жетекші операторы болды, Солтүстік теңізде мұнайды барлаумен айналысатын фирмалармен келісімшарт бойынша Шотландияның материгі мен Шетланд аралдарындағы базалар арасында 13 Hawker Siddeley 748 турбовинтті ұшақтардан тұратын флотты пайдаланды. 1983 жылы Dan Air British Aerospace 146 аймақтық реактивтік ұшағымен коммерциялық рейстерді бастаған алғашқы әуе компаниясы болды. 1986 жылы Airbus A300 сатып алынуы Dan Air-дің кең корпусты ұшақтарымен дебюті болды, ал 1980 жылдардың соңында олардың жоспарланған рейстері кеңейтілді, соның ішінде магистральдық бағыттарда екі сыныпты қызметтер енгізілді. 1989 жылы жолаушылар саны 6,2 миллионға жетті (жоспарланған рейстерде 1,8 миллион). Туроператормен тікелей байланыстың болмауы және ескірген Boeing 727 және BAC One Elevens басым болатын тиімсіз флоттың құрамы Dan Air-ді бәсекеге қабілетсіз етті, нәтижесінде маргинализация мен қаржылық қиындықтар күшейді, сондай-ақ 1990 жылдардың басында жоғары басшылық пен стратегия өзгерді. Dan Air-ді бәсекелесімен біріктіруге жасалған сәтсіз әрекеттерден кейін, 1992 жылы әуе компаниясы British Airways-ке 1 фунт стерлингтік номиналды сомаға сатылды.

Басталуы

Дэвис пен Ньюман 1922 жылдан бері Лондон қаласында кеме брокерлігімен айналысып келді. Кейіннен олар Лондонның Балтық сауда және кеме қатынасы биржасындағы кеңседен әуе чартерлік брокерлік қызметіне көшті. Дэвис пен Ньюманның әуе чартерлік брокері ретінде қызмет көрсеткен клиенттерінің арасында «Мередит Эйр Транспорт» деген шағын әуе компаниясы болды. Мередит 1952 жылы шағын, жағдайдай чартер операторы ретінде құрылды және Саутхенд әуежайынан бір Douglas DC-3 ұшағымен рейстер жасады, сонымен қатар бас кеңсесі де сол жерде орналасқан еді. 1952 жылы Рождество қарсаңында Мередиттің жалғыз ұшағы Иерусалимнің Атарот әуежайынан ұшып келе жатып апатқа ұшырады, нәтижесінде ұшақтың құйрық тістегіші зақымдалып, компанияның жұмысына үлкен кедергі келді. Осының салдарынан Мередит көп ұзамай қаржылық қиындыққа тап болды. Дэвис пен Ньюман Мередиттің ұшағына кепілдік беруге келісті, қаржылық көмек көрсету үшін. Мередиттің қаржылық жағдайы нашарлағанда және кепілдік мерзімі келгенде, Дэвис пен Ньюман ұшақты, сонымен қатар Саутхенд пен Батыс Берлиннің Темпельхоф әуежайы арасындағы чартерлік рейстерді жүргізуге алты айлық келісімшартты алды, бұл екінші Кіші Берлин әуе көпірінің бір бөлігі болды. Dan Air 1953 жылдың мамыр айында Мередит Эйр Транспорттан алған бір Douglas DC-3 ұшағымен (тіркеу нөмірі G AMSU) Ұлыбританияда коммерциялық әуе қызметтерін бастады. Жаңадан құрылған әуе компаниясы 1953 жылдың 23 мамырында әуе операторының сертификатын алды. Бұл тәртіп British Airways компаниясы Dan Air-ді сатып алғанға дейін бір жыл сақталды, содан кейін фюзеляж табельдерінен «Лондон» деген қосымша алынып тасталды. Dan Air-дің алғашқы коммерциялық рейсі – Саутхендтен Манчестер арқылы Шаннонға жасалған жағдайдай чартерлік рейс – 1953 жылдың маусым айында орын алды. Операциялар бастапқыда Мередиттің Саутхенд әуежайындағы ескі базасынан жалғасты, онда Мередит алғашқы алты айда Dan Air операцияларын басқарды.

Коммерциялық қызмет салалары

Dan Air компаниясы инклюзивті тур (IT) чартерлік рейстерін, мұнай өнеркәсібіне қолдау көрсету рейстерін, сондай-ақ Лондонның Гатвик, басқа британдық әуежайлар мен Батыс Берлиндегі Тегель әуежайынан барлық жүк қызметтерін қоса алғанда, жекелеген рейстерді (ad hoc) жүзеге асырды.

Коммерциялық табыстылық

Dan Air компаниясы 1954 жылы үш бұрынғы RAF Transport Command Avro York ұшағын сатып алғаннан кейін, өзінің флотына және басқа операторларға қызмет көрсету үшін Lasham-де, Хэмпширдегі пайдаланылмаған соғыс кезеңіндегі әуежайда Dan Air Engineering атты серік компанияны құрды. 1954 жылы екінші DC 3 ұшағын сатып алу нәтижесінде Dan Air келесі жылы өзінің негізгі операциялық базасын Саутендтен Блэкбушқа көшірді. Dan Air компаниясының 1960 жылы Гатвикке келгені, авиакомпанияның алғашқы қысыммен жабдықталған ұшақтары болған үш бұрынғы Butler Air Transport Airspeed Ambassador ұшақтарының пайдалануға енуімен бірге болды. Бұл IT чартер нарығына кеңейтудің басталуын білдірді, оның ішінде Манчестерден алғашқы чартер бағдарламасы іске қосылды. Horizon Holidays авиакомпанияның ұшақтарымен келісімшарт жасаған алғашқы туроператорлардың бірі болды. 1960 жылдардың ортасына дейін Ambassador флоты жеті ұшақтан тұрды және компанияның IT рейстерінің көп бөлігін, онжылдықтың соңына қарай Comets және One Elevens осы операциялардың басым бөлігін өздеріне алғанға дейін орындады. 1966 жылы Dan Air өзінің алғашқы British Overseas Airways Corporation (BOAC) де Гавиланд Comet сериясы 4 ұшақтарын енгізді, бұл British United Airways компаниясынан кейін үздіксіз таза реактивтік рейстерді бастаған екінші британдық тәуелсіз авиакомпания болды. 1970 жылдың қазанында АҚШ-тың Азаматтық авиациялық басқармасы Dan Air компаниясына бес жылға шетелдік тасымалдаушы рұхсатын берді. Бұл 1971 жылдың 5 сәуірінде күшіне енді және авиакомпанияға Ұлыбритания мен АҚШ арасында тұрақты трансатлантикалық аффинитилік топтарға арналған чартер рейстерін жүргізуге мүмкіндік берді. Екі елдегі аффинитилік топтардың чартер ұйымдастырушыларына трансатлантикалық сыйымдылығын сатуға көмектесу үшін Dan Air компаниясы CPS Aviation Services компаниясымен серіктестік құрып, бірлескен еншілес компания ретінде Dan Air Intercontinental атты жаңа бірлескен кәсіпорын құрды. Рейстер 1971 жылдың наурыз айының соңында Pan American World Airways (Pan Am) компаниясынан екінші қолдан сатып алынған Boeing 707 321 ұшағымен басталды. Dan Air-дің трансатлантикалық бірлескен кәсіпорнының сәтті іске қосылуы 1972 жылы Pan Am-ден екінші 707 321 ұшағын сатып алуға әкелді, ал екі ұшақ та 1978 жылы қызметтен шыққанға дейін негізінен Ұлыбритания, Канада және АҚШ арасындағы трансатлантикалық чартер рейстерін орындады. Dan Air компаниясының бас компаниясы Davies and Newman Holdings 1971 жылдың соңында Лондон қор биржасында акцияларын ұсынысқа шығарғанда, акционерлік компанияға айналды. Топтың капиталдануы оның қор нарығындағы дебюті кезінде 5 миллион фунт стерлингті құрады. Бұл чартер бизнесін кеңейтуге, Еуропадағы екінші деңгейдегі әуежайлар арасындағы аймақтық жоспарлы рейстер желісін құруға (әсіресе Ұлыбритания мен Ирландияға баса назар аудара отырып), трансатлантикалық аффинитилік топтар/ABC нарығына Boeing 707, Hawker Siddeley 748, Boeing 727, Boeing 737, BAe 146 ұшақтарымен кіруге қаражат берді. Көбісі екінші қолдан сатып алынды. 1972 жылы Dan Air компаниясы Laker Airways компаниясымен бірлесіп Gatwick Handling компаниясын құрды, ол Гатвик негізделген қызмет көрсету агенті болып табылады. Олардың әрқайсысы құрылған кезде 50% үлеске ие болды. 1970 жылдардың ортасына қарай Dan Air Гатвик әуежайындағы екінші ірі операторға айналды, British Caledonian компаниясынан кейін. Содан бері ол Ұлыбританияның тәуелсіз авиакомпанияларының ең үлкен флотын, сондай-ақ Ұлыбританияның ең үлкен чартерлік флотын басқарды. Әртүрлі өлшемдегі ұшақтардан тұратын үлкен флот авиакомпанияға әртүрлі туроператорлардың талаптарын қанағаттандыру үшін еуропалық чартер тасымалдаушылар арасында теңдесі жоқ икемділік берді. Ұлыбританияда Dan Air British Airways компаниясынан кейін екінші орынды иеленді және оның алғашқы Boeing 737 ұшағы енгізілді. Соңғы кезеңде кеңсе тауарлары, билет қапшықтары, кестелердің мұқабалары, әуежай табельдері және багаж тагтері, сондай-ақ жарнамалар мен PR кампанияларындағы логотипі өзгертілді. British Airways British Caledonian компаниясын сатып алған кезде Dan Air Гатвик әуежайындағы екінші ірі слот иесі болды, ол слоттардың 16% құрады. Dan Air Гатвик кестелеу комитетінің төрағасын ұсынды, ал Гатвик әуежайындағы ең үлкен слот иесі British Caledonian [слоттарды] үйлестірушісін ұсынды.

Жоспарлы қызмет түрлерінің дамуы

Dan Air өзінің алғашқы маусымдық жоспарлы рейсін 1956 жылдың жазында Блэкбуш пен Джерси арасында іске қосты. 1960 жылы алғашқы жылдық жоспарлы рейсін жүзеге асырды, Бристоль мен Кардиффті Ливерпульмен байланыстырды. Бұл рейстер де Гавиланд Довс екі ұшағымен басталды. Кейінгі өзгерістерге Бристольден Плимутқа дейін қызмет аймағын кеңейту және Довс ұшақтарын үлкен Herons және DC-3 ұшақтарымен алмастыру кірді. Соның нәтижесінде қалыптасқан бағыттар желісі Link City желісінің негізі болды. Бұл желі Оңтүстік-Батыс Англияны Солтүстік-Шығыспен, Мидлендс және Солтүстік-Батыс аймақтарындағы сауда орталықтарында тоқтау арқылы байланыстырды. DC-3 ұшақтары алғашқы он жыл бойы Link City-дің барлық ішкі бағыттарындағы жоспарлы рейстерді орындады. 1960 жылы Бристоль мен Кардиффті Базельмен байланыстыратын алғашқы халықаралық жоспарлы бағыт ашылды. 1960 жылдардың басында Ливерпульден Роттердамға, Бристольден Борнмут арқылы Базельге, сондай-ақ Бристоль мен Гатвиктен Остендке халықаралық рейстер жалғасты. Бұл рейстер DC-3 және Airspeed Ambassadors ұшақтарымен орындалды. Dan Air 1961 және 1972 жылдары Scottish Airlines және Skyways International компанияларын сатып алғаннан кейін жоспарлы рейстерін кеңейтті. Біріншісі DC-3 жолаушылар конфигурациясында және Прествикті Мэн аралымен байланыстыратын маусымдық бағытпен келді. Екіншісі төрт қосымша HS 748 ұшағын және жыл бойы Боурнемутты Джерсимен және Гернсимен байланыстыратын рейстерді, сондай-ақ Гатвикті Клермон-Ферранмен және Монпельемен байланыстыратын маусымдық рейстерді әкелді. Бұл ұшақтар авиакомпанияға 1972 жылдың сәуірінде Борнмутты қосу арқылы Link City желісін кеңейтуге және Борнмут–Бирмингем–Ливерпуль/Манчестер–Ньюкасл және Лютон–Лидс-Брэдфорд–Глазго бағыттарын енгізу арқылы құрылымын қайта ұйымдастыруға мүмкіндік берді. Рейстер дүйсенбіден жұмаға дейін бір күндік қатарға ие болды. Бұл Skyways-тан алынған HS 748 ұшақтары Dan Air-ке 1972 жылдың маусымында Гатвик–Берн бағытын ашуға мүмкіндік берді, бұл Ұлыбритания мен Швейцария астанасы арасындағы алғашқы тікелей жоспарлы әуе байланысы болды. Сатып алыну нәтижесінде HS 748 келесі он жыл бойы негізгі жоспарлы ұшаққа айналды. Соның салдарынан 748 ұшақтары 1970 жылы Air Ceylon компаниясынан сатып алынған Nord 262 ұшағын, DC-3 ұшағын алмастырды. Сонымен қатар, Skyways Кенттегі Ashford (Lympne) әуежайынан Beauvais бағытын ашты. Бұл 1955 жылы DC-3 ұшақтарымен басталған Лондон–Париж автобус-әуе қызметінің бөлігі болды. Dan Air бұл қызметті 1980 жылдардың басына дейін жалғастырды. 1974 жылы Ashford әуежайы жабылғаннан кейін қызметтер Лиддке көшірілді. Seven Four Eights, One Elevens және Vickers Viscounts ұшақтары басқа операторлардан жалға алынып, осы рейстерді орындады. 1973 жылы Dan Air Teesside-ді Link City аялдамасы ретінде қосты және Teesside мен Амстердам арасындағы жоспарлы рейстерді іске қосты. 1974 жылы Dan Air 748 ұшақтарын Comets және One Elevens ұшақтарымен алмастыра бастады. Босатылған турбовинттік қуат Бристоль, Кардифф және Амстердам арасындағы жоспарлы рейстерді қайта іске қосуға мүмкіндік берді, бұл компания алғаш рет жоспарлы рейстерде ғана пайдаланылатын реактивтік ұшақтарды сатып алды. Бір ұшақ Гатвикте, екіншісі Ньюкаслде орналасқан. Бұл мұнай өнеркәсібі үшін қоректендіру бағыты болды. 1979 жылы Гатвик пен Тулуза арасындағы жоспарлы рейстер ашылды. 1980 жылдың сәуірінде Dan Air British Airways компаниясының Бристоль, Кардифф және Ньюкаслдан Белфаст пен Дублинге, сондай-ақ Бристоль мен Кардиффтен Джерсиге, Гернсиге және Париж Шарль де Голльге, Лидс/Брэдфордтан Гернсиге арналған зиянға ұшыраған өңірлік рейстерін қабылдады. 1981 жылы Dan Air Гатвикті Коркпен байланыстыратын жоспарлы рейсті іске қосты, бұл Гатвиктен Ирландияға алғашқы жоспарлы рейсі болды, сондай-ақ Ньюкасл мен Джерсиді байланыстыратын жаңа маусымдық жоспарлы рейсі және жыл бойы біріктірілген Гатвик–Ньюкасл–Абердин демалыс күндері кестесі ашылды. Сол жылы әуекомпания Берлин мен Амстердам Схипхолл арасындағы жоспарлы рейстерді ашты, бұл компанияның Берлиннен алғашқы жоспарлы рейсі, сондай-ақ Ұлыбританияға тиіспейтін алғашқы жоспарлы рейсі болды. Сонымен қатар, қараша айында Dan Air British Airways компаниясының Highland and Islands әуекомпаниясының жоспарлы рейстерін басқаруға қатысты өтінішін кері қайтарып алды. 1981 және 1982 жылдары Dan Air Шотландияның ішкі бағыттарында соңғысының 748 паркін толықтыру үшін British Airways-ке үш HS 748 ұшағын жалға берді. 1980 жылдардың басында Англия мен Ирландияның екіжақты келісімін ішінара либерализациялау Dan Air компаниясына 1982 жылы Гатвик–Дублин рейсін іске қосуға мүмкіндік берді. Экономикалық дағдарыс басталғанда және Link City жолаушылары азайғанда, компания оларды кіші ұшақтарды пайдаланатын өңірлік әуекомпанияларға тапсырды. 1982 жылы Metropolitan Airways, Alderney Air Ferries (Holdings) еншілес компаниясы, Dan Air-дің Борнмут–Кардифф/Бирмингем–Манчестер–Ньюкасл кестесін қабылдады. 1983 жылдың наурызында Dan Air British Airways компаниясының зиянға ұшыраған Хитроу–Инвернесс бағытын қабылдады. Бұл әуекомпанияның Хитроудан жоспарлы рейсті орындаған алғашқы реті болды. 1983 жылдың мамырында компания Гатвик пен Берн арасындағы әлемдегі алғашқы BAe 146 жоспарлы рейсін орындады, бұл Швейцария астанасына қызмет көрсететін шағын әуежайға алғашқы коммерциялық реактивтік рейсі болды. Бұл кезеңде Ұлыбританиядағы саяхат агенттері қолданған компьютерлік брондау жүйесі (CRS) пайда болды. 1984 жылдың қаңтарында Dan Air Touraine Air Transport компаниясының Германияның ішкі рейсін Берлин мен Саарбрюкен арасында қабылдады, бұл компанияның басқа елдің ішінде толығымен орындалған алғашқы жоспарлы рейсі болды. Сол жылы Metropolitan Airways Dan Air-дің Бристоль, Кардифф, Лидс және Глазго арасындағы Link City кестесін де қабылдады. 1985 жылы Dan Air Гатвикті Инсбрукпен байланыстыратын маусымдық жоспарлы рейсті ашты, ол BAe 146 ұшағымен орындалды. Инсбрук әуекомпанияның Аустриядағы алғашқы жоспарлы бағыты болды, ол алғаш рет коммерциялық реактивтік ұшақтарды жоспарлы рейстерде пайдалана бастады. 1985 жылы Dan Air Манчестер–Ньюкасл–Осло бағытын ашты, бұл компанияның Норвегия астанасына алғашқы жылдық рейсі болды. 1986 жылы Dan Air Манчестер–Амстердам бағытын ашты. 1988 жылы Dan Air Гатвикті Мадридке байланыстыратын жоспарлы рейстерді іске қосты. Жыл соңына қарай әуекомпания бұрынғы British Caledonian рейстерін Гатвиктен Париж Шарль де Голльге, Манчестерге, Абердинге және Ниццаға да қабылдады, Гатвикке қоректендіретін маңызды бағыттарға, сондай-ақ Еуропаның ең тығыз және табысты қысқа қашықтықтағы магистральдық бағыттарына қол жеткізді. 1988–1989 жылдардың қысқы кестесінің басында Dan Air, Вик Шеппардтың басшылығымен, Гатвик пен Париж және Гатвик пен Ницца арасындағы Class Elite бизнес-сыныбын енгізу арқылы екі кластық жоспарлы әуекомпанияға айналды, ол үш жаңартылған One Eleven 500 ұшағында ұсынылды. Шеппард Dan Air компаниясына British Caledonian компаниясынан келген. Dan Air-дің бәсекелесінің құлауы оған Гатвик–Шарль де Голль және Гатвик–Манчестер бағыттарындағы рейстердің жиілігін арттыруға және үлкен ұшақтарды пайдалануға мүмкіндік берді. 1991–1992 жылдардың қысқы кестесінің басында Dan Air Гатвик–Шарль де Голль әуежайына күніне тоғыз рейс, ал Гатвик–Манчестерге күніне сегіз рейс ұсынды. Әуекомпания екі бағытта да BAC One Eleven 500 ұшақтарын Boeing 737 ұшақтарымен алмастырды. Содан бері Dan Air British Caledonian компаниясының барлық өмірінде бір жыл ішінде тасыған жолаушылар санын арттырды. Dan Air-дің Гатвиктегі жоспарлы рейстерін кеңейту 1992 жыл бойына жалғасты, ақпанда Air Europe компаниясының бұрынғы рейстерін Стокгольм Арландаға және сәуірде Рим Фьюмичиноға қайта іске қосумен аяқталды. Сонымен қатар, Dan Air наурызда Гатвик–Афина және мамырда Гатвик–Барселона рейсін қайта іске қосты. Өзінің рейстерінен басқа, Dan Air басқа әуекомпанияларға жоспарлы жолаушылар және жүк рейстерін орындауға да шарт жасасты. 1959 жылы British European Airways (...

Басты оқиғалар

Dan Air тірі дельфинді тасымалдаған алғашқы әуе компаниясы екенін мәлімдеді. Сондай-ақ, 1969 жылы әуе кемелерінде бір рет қолданылатын тамақтандыру құралдарын енгізген алғашқы компания болғанын да мәлімдеді. Dan Air 1969 жылы Link City қызметіне тағайындалған DC-3 ұшағын ауыстыру үшін алғашқы жаңа ұшаққа тапсырыс берді – бір Handley Page Jetstream. Бірақ, 1970 жылы Handley Page таратылғаннан кейін тапсырыс күшін жойды. Dan Air 1969 жылғы қазан айында Гатвик пен Тринидад арасында Comet ұшағымен алғашқы трансатлантикалық чартер рейсін орындады. 1970-жылдардың ортасында Dan Air неміс туристік операторлары үшін әлемді айналатын 707 чартер рейсінің ондаған рейсін жүзеге асырды. Dan Air 1978 жылы 550 ұшқыш ішінде бес әйел ұшқышты жұмысқа алған алғашқы британдық әуе компанияларының бірі болды. Бұл сондай-ақ реактивті ұшақтарды басқарған әйел ұшқышы бар алғашқы британдық әуе компаниясы еді. 1965 жылы Morton Air Services компаниясында ұшқыш мансабын бастаған Ивонн Синтес 1969 жылы Dan Air компаниясына Бристольдегі DC-3 ұшағының екінші ұшқышы ретінде қосылды. Ол 1975 жылы One Eleven ұшағының капитаны болғанға дейін HS 748 паркінде капитан болып жұмыс істеді. 1966 мен 1980 жылдар аралығында Dan Air-дің 38 ұшақты құраған, белсенді Comet паркі 8 миллион жолаушыны тасымалдады.

Қаржылық мәселелер

1989 жыл шешуші кезең болды – бұл 1960 жылдардың ортасында реактивтік ұшақтарды енгізу туралы шешім қабылданғанға дейінгі кезеңнен бергі алғашқы жыл еді, және 1981–1982 жылдардағы қысқа уақыттан басқа, барлық чартерлік операторлар сияқты, Dan Air да бизнесінің маусымдық сипатына байланысты қыс айларында шығынға ұшырады. Бірақ, бұл жазғы табыспен толықтырылып, жылдық қаржылық кезеңнің соңында шамалы пайда әкелді. 1990 жылдардың басында қаржылық жағдайы нашарлай бастады. Ол 1991 жылы, толық 12 айлық кезеңде 35 миллион фунт стерлинг, ал 1992 жылдың қазан айына дейінгі соңғы алты айда 24 миллион фунт стерлинг жоғалтты.

Төмендеу себептері

Dan Air-тің құлдырауының себептерінің бірі Ұлыбританиядағы туроператормен тігінен интеграцияланбауы болды. Dan Air Ұлыбритания мен шетелдегі көптеген ірі, орта және шағын туркомпанияларға чартерлік рейстердің билеттерін ұсынған соңғы ірі тәуелсіз провайдер болды, осы кезде Ұлыбританиядағы көптеген турфирмалар өздерінің әуе компанияларын құрған еді. Олар Dan Air-мен осы операторлардың бизнесінің басым бөлігі үшін бәсекелесіп, бағаларды төмендетті. Бұл Dan Air-тің осы туроператорлар үшін серіктес ретіндегі маңыздылығының төмендеуіне әкелді, оның мәртебесі негізгі провайдерден маргиналды провайдерге дейін түсті. Тағы бір себебі – оның паркінде әртүрлі, үйлеспейтін ұшақ түрлері көп болды. Олардың кейбіреуі ескірген және әуе компанияның қажеттіліктерін қаржыландыруға жеткіліксіз болды. Жаңа акциялар арқылы тартылған қаражат Dan Air паркін Boeing 737 300/400 сериясымен және Avro RJ115 (нарыққа шығарылған, бірақ ешқашан салынбаған) ұшақтарымен біртектеуге жеткіліксіз болды. Сондай-ақ, қаражат арзан және тартымды чартер тасымалдаушыдан, нашар өнімділік көрсеткен, "көзге түспейтін" аймақтық жоспарлы бағыттардан магистральдық бағыттарда жұмыс істейтін жоғары сапалы, "көзге түсетін" қысқа қашықтықтық рейстер операторына айналуды қаржыландыруға жеткіліксіз болды. Dan Air-тің соңғы төрағасы Дэвид Джеймс, оның нәтижеге қол жеткізбеуінің себебі нашар маркетинг болғанын айтты. Бұл Dan Air-ді British Caledonian және Air Europe құлдырағаннан кейін ірі күшке айналған негізгі жоспарлы бағыттардағы жоғары кіріс әкелетін бизнес-саяхатшылар үшін таңдау авиакомпаниясы етудің орнына, мысалы, Гатвик – Париж Шарль де Голль сияқты бағыттарда мұқият бағытталған маркетинг пен жарнама арқылы, Dan Air өзінің жоспарлы билеттерінің көп бөлігін консолидаторлар мен жеңілдікпен билет сататын агенттерге сатуды жалғастырды, бұрынғыдай чартерлік билеттерін пакеттік тур операторларына сатқандай. Авиакомпания мұны жоспарлы рейстерде орынды толтыру үшін тәуекелді азайту ретінде қарастырды. Алайда Dan Air өзінің жоспарлы билеттерін сату көлеміне бағытталған үшінші тараптарға бақылауды берді. Бұл Dan Air-ді жоспарлы рейстерінің табыстылығын арттыру мүмкіндігінен айырды, өйткені ол жоғары кіріс әкелетін жолаушылардан түскен табысты арттыруға шоғырланған жоқ.

British Airways компаниясына сату

Virgin Atlantic компаниясымен Dan Air-ді 10 миллион фунт стерлинг инвестициясымен құтқару бойынша нәтижесіз келіссөздерден кейін, әуе компаниясы 1992 жылы British Airways-ке сатылды. British Airways компаниясы 1 фунт стерлинг төледі, бірақ 50 миллион фунт стерлингтік қаржылық міндеттемелерді өз мойнына алды, оның ішінде 37 миллион фунт стерлингтік қарыз да бар еді. Өз кезегінде British Airways Dan Air-дің ең заманауи 12 Боинг-737 ұшағын, Гатвик әуежайынан қысқа қашықтыққа бағытталған шамамен сол санды маршруттарды, Хитроу–Инвернесс қосымша рейсін және 2500 жұмыскердің шамамен бестен бір бөлігін алды. Dan Air British Airways-тің Гатвик операцияларына енгізілді. 1992 жылдың 27 қарашасында компанияның атауы Dan Air Services Ltd-ден British Airways (European Operations at Gatwick) Ltd-ге өзгертілді. Бұрынғы Dan Air-дің бұл қалдықтары British Airways-тің Гатвик әуежайынан ұзақ қашықтыққа бағытталған рейстеріне арзан бағамен қысқа қашықтыққа билет беруші қызметін құруы тиіс болды, бұл British Airways-тің Гатвик әуежайындағы зиянды қызметін тұрақты пайдаға қайтаруға көмектесу мақсатын көздеді.

Өлімге әкелетін жазатайым оқиғалар

Dan Air 39 жыл бойында ұшақ пен адам өмірін жоғалтып алған жеті апатқа ұшырады, оның үшеуі жол ақысын төлейтін жолаушылардың қаза болуына әкелді. Осы апаттар:

1958 жылғы Dan Air Avro York апаты: 1958 жылдың 25 мамырында Avro York ұшағы Үндістанның Харьяна штатындағы Гургаон қаласына мәжбүрлі қону жасау кезінде апатқа ұшырады. Қозғалтқышы өртенгеннен кейін ол Карачиден Делиге жүк рейсімен ұшып бара жатқан. Радиооператор бес адамның ішінде жалғыз аман қалды. 1966 жылдың 1 қыркүйегінде Piper PA 23 Apache 160 (G ATFZ) әуе кемесі Англияның Суррей графтығындағы Годлминг қаласының жанындағы Локшилл, Хаскомбе ауданындағы төбедегі ағаштарға соғылып, апатқа ұшырады. Ұшақ қирады, екі ұшқыш та қаза тапты. Dan Air рейсі 1903: Манчестерден Барселонаға чартерлік рейспен ұшып бара жатқан де Гавиланд Comet 4 ұшағы 1970 жылдың 3 шілдесінде Испанияның солтүстік-шығысындағы Каталониядағы Арбусие тауына ұшырады. Ұшақ қирады, 105 жолаушы мен 7 экипаж мүшесі қаза тапты. Бұл әуе компаниясының жол ақысын төлеп отырған жолаушылар арасында өлім-жітімге ұшыраған алғашқы апаты болды. 1977 жылғы Dan Air Boeing 707 апаты: 1977 жылдың 14 мамырында Лусака әуежайының жанында Хитроудан халықаралық жүк рейсінің соңғы бөлігінде Boeing 707 321C жүк тасушы ұшағы апатқа ұшырады. Оң жақ көлденең тұрақтандырғыш, лифт жинағымен қоса, металлдың шаршауы салдарынан жақындау кезінде ажыратылды, бұл бағытты басқаруды жоғалтуға әкелді. Басқа факторларға артқы тірек құрылымының жеткіліксіз қауіпсіздігі, қауіпсіздікті реттеушілердің жобалауды бағалау және сертификаттау процесі, сондай-ақ әуе кемесінің операторы қабылдаған тексеру тәртібі кірді. Апатта барлығы алты адам қаза тапты. Бұл «қарт» ұшақтардың техникалық қызмет көрсету талаптары мен қызмет ету мерзімі туралы пікірталас тудырды. Dan Air рейсі 0034: 1979 жылдың 31 шілдесінде Шотландияның Шетланд аралдарындағы Самбург әуежайында мұнай өнеркәсібін қолдау рейсімен ұшып бара жатқан Hawker Siddeley 748 сериясы 1 (тіркеу G BEKF) ұшағы апатқа ұшырады. Ұшақ әуеге көтеріле алмады, қоршауды бұзып, теңізге құлады. Апаттың себебі лифт құлпының қайтадан қосылуы болды, ол ұшақтың ұшуға қажетті поппозицияға өтуіне кедергі келтірді. Ұшақ қирады, борттағы 47 адамның 17-сі суға батып кетті. Dan Air рейсі 240: 1981 жылдың 26 маусымында Гатвиктен Ист-Мидлендс әуежайына жүйелі пошта рейсімен ұшып бара жатқан Hawker Siddeley 748 сериясы 2 (тіркеу G ASPL) ұшағы Лестерширдегі Найлстоун қаласында (мақсатына дейін 12 миль қашықтықта) құлады, нәтижесінде борттағы екі ұшқыш пен пошта көмекшісі қаза тапты. Ұшақтың оң жақ артқы есігі әуеде ашылып кеткен. Кейін ол ажыратылып, көлденең қанатқа соқтығып, алдыңғы жиегіне жабысып қалды. Бұл бақылаудың жоғалуына әкелді, нәтижесінде ұшақ тік құлдырауға түсті, оның барысында қанаттары мен қанаты артық жүктеме салдарынан істен шықты.

Өлімге әкелмейтін оқиғалар

Жоғарыда аталған қаза тағдырлы оқиғалардан өзге, Dan Air бірнеше қаза болмаған оқиғаларға да ұшырады, олардың көпшілігі әуе компаниясының алғашқы жылдары, поршеньді қозғалтқыштар дәуірінде орын алды. Бұл оқиғалар көбінесе ұшақтарды жөндеуге келмейтіндей етіп зақымдады, бірақ ешқандай өлімге әкеп соқпады. 1974 жылы компанияның бір Boeing 727 (Boeing 727-46, тіркеу нөмірі: G-BAEF) Корфуға чартерлік рейске ұшып бара жатқанда Лутон әуежайының аспаптық қону жүйесінің локализатор антеннасына соқтығысып, жүйені істен шығарды. Ұшақ Лондонның Гатвик әуежайына қайтарылып, қауіпсіз қонды. 1988 жылдың 30 қыркүйегінде, Берлин Тегельде қозғалтқыш майының ескертуіне байланысты ұшудан бас тартылған, ақаулы қозғалтқышты жөндеу және сынау жұмыстарын аяқтаған кезде, Dan Air Boeing 727-217Adv. (тіркеу нөмірі: G-BKAG) әуежай терминалындағы ұшақтарға жол көрсету құрылысына (jetway) техникалық қызметкерлер ұшақты тұраққа қайтарып әкелген кезде соқтығысты. Бұл оқиғада jetway-ді басқарып тұрған жердегі қызметкер ауыр жарақат алды, ал толық отынмен толтырылған ұшақтың сол қанатының түбіндегі орталық отын бакі (centre wing tank) жарылды. Нәтижесінде, көп мөлшерде авиациялық отыны ұшу-қону жолағына төгілді. Техникалық қызметкерлердің ұшақтың гидравликалық жүйесіне қысым түсірмеуі тұраққа жеткенге дейін гидравликалық қысымның толық жоғалуына себеп болды, бұл ұшақты басқаруды мүмкінсіз етіп, тежегіш жүйені де жұмыс істемей қалдырды. 1989 жылдың 2 наурызында Dan Air HS 748 Ньюкаслдан жоспарланған рейсінің мақсаты болған, жақын орналасқан Белфаст Алдергроув әуежайының орнына қателікпен Langford Lodge әуежайына қонды. Ұшақ Лаф Нег көлінің үстінен Алдергроувтың 07-ші ұшу жолағына түсуге дайындалып келе жатқанда бұлттан шығып, командир дұрыс ұшу жолағын көргенін ойлап, ұшақты іс жүзінде Алдергроувтың 07-ші ұшу жолағына дейін шамамен бір шақырымдай қашықтықта орналасқан, жеке меншіктегі Langford Lodge әуеайлағына қондырды.