Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хаям Вурюк (индонезиялық: Hayam Wuruk, санскрит: हयम् वुरुक्, Кави: ꦲꦪꦩ꧀ꦮꦸꦫꦸꦏ꧀) (1334–1389), 1350 жылдан кейін Раджасанагара, Пата на пана ву немесе Батара Прабху деп те аталды. Ол Раджаса әулетінен шыққан явандық индуист императоры және Маджапахит империясының төртінші императоры. Одан бұрын Трибхувана Виджаятунгадеви биледі, ал оның орнын күйеу баласы Викрамавардана иеленді. Оның өмірі туралы көптеген мәліметтер Хаям Вурюкқа арналған мақтау өлеңі – Нагаракретагамадан және «Патшалар кітабы» – Параратоннан алынған.
Hayam Vuruk (Indonesian : Hayam Wuruk, Sanskrit: हयम् वुरुक्, Kawi: ꦲꦪꦩ꧀ꦮꦸꦫꦸꦏ꧀) (1334–1389), also called Rajasanagara, Pa ta na pa na wu, or Bhatara Prabhu after 1350, was a Javanese Hindu emperor from the Rajasa dynasty and the 4th emperor of the Majapahit Empire. He was preceded by Tribhuwana Wijayatunggadewi, and succeeded by his son in law Wikramawardhana. Most of the accounts of his life were taken from the Nagarakretagama, a eulogy to Hayam Wuruk, and the Pararaton ("Book of Kings"), a Javanese historical chronicle.
Ерте өмір
Нагаракретагаманың 1-ші әнінің 4-ші және 5-ші шумақтарына сәйкес, Хаям Вурюк 1256 Сака жылында, яғни 1334 жылғы Келуд тауының атқан жылында дүниеге келген. Нагаракретагама авторы Мпу Прапанка бұл оқиғаны Батара Гиринатаның (Шива Махадеваның ява тіліндегі аты) жер бетіне келгендігінің, ява патшасы ретінде қайта туған құдайдың белгісі деп санайды. Хаям Вурүктің есімін «білімді әтеш» деп аударуға болады. Ол императрица Трибхувана Тунгадеви мен ханзада Кертавардананың (немесе Чакрадхараның) жалғыз ұлы болған. Оның анасы Маджапахит мемлекетін құрған император Кертараджаса Джаявардананың қызы, ал әкесі Сингхасаридің кіші патшасы, Тумапелдің герцогы «Бхре Тумапел» болған. Трибхувана патшайымның тұсында ол Дживана немесе Кахурипанның вице-патшасы Кумарараджа Живана деп те аталған. Оның кіші әпкесі – Пажанг герцогинясы, ханшайым Исуари. Нагаракретагамада Пажанг герцогинясы Кертавардананың қызы ретінде көрсетілгендіктен, ол Хаям Вурүктінң туған қарындасы екені анық. Алайда, Нагаракретагама Исуариден бұрын Хаям Вурүктінң кіші қарындасы ретінде тағы бір есімді атайды – ол ханшайым Индудеви, Ласем герцогинясы және Виджаяражасаның қызы. Осы деректерге сүйенсек, Нагаракретагама авторы ханшайым Индудевидің Хаям Вурүктінң кіші туысы болғанын айтқысы келген болып көрінеді. Керісінше, Параратон Раджадеви мен Виджаяражасаның некесінен бала тумағанын мәлімдейді. Параратон мен Нагаракретагама екеуі де Хаям Вурүктін әдемі, ақылды, талантты және сарайдағы садақ ату мен қылышпен күресу өнерін жақсы меңгерген, сонымен қатар саясат, діни кітаптар, өнер және музыканы білетін ерекше оқушы ретінде мақтайды. Ол сарайда шебер биші ретінде танымал болған, ал кейбір деректерде ол дәстүрлі явандық маска биінде өнер көрсеткені айтылады. Анасы, патшайым Трибхувана, оны Маджапахит мемлекетінің келесі патшасы болу үшін тәрбиелеген және дайындаған.
According to the Nagarakretagama, Canto 1, Stanzas 4 and 5, Hayam Wuruk was born in 1256 Saka year, corresponding to 1334 CE, the same year that Mount Kelud erupted. Mpu Prapanca, author of the Nagarakretagama, argued that this was the divine sign that Batara Girinata (the Javanese name for Shiva Mahadewa) had manifested himself on earth, reincarnated as the Javanese king. Hayam Wuruk's name can be translated as "scholar rooster". He was the only son of Empress Tribhuwana Tunggadewi and Prince Kertawardhana (or Cakradhara). His mother was the daughter of Emperor Kertarajasa Jayawardhana, founder of Majapahit, while his father was the Duke of Tumapel "Bhre Tumapel", a lesser king of Singhasari. During Queen Tribhuwana's reigned, he was also called Kumararaja Jiwana which means Viceroy of Jiwana or Kahuripan. He had a younger sister, Princess Iswari, Duchess of Pajang. The Duchess of Pajang was mentioned as a daughter of Kertawardhana in Nagarakretagama, thus make it obvious that she was Hayam Wuruk's biological sister. However, Nagarakretagama also mentioned another name as the younger sister of Hayam Wuruk even earlier than Iswari, she was Princess Indudevi, Duchess of Lasem and a daughter of Wijayarajasa. From this evidence, we can guess that Nagarakretagama's writer means that Princess Indudevi was Hayam Wuruk's younger cousin. In contrast, Pararaton said that Rajadevi and Wijayarajasa's marriage didn't produce any children. Both the Pararaton and the Nagarakretagama praised Hayam Wuruk as a handsome, bright, talented, and exceptional student in the courtly martial arts of archery and fencing, who also mastered politics, scriptures, arts, and music. He was known as an accomplished ceremonial dancer in the court, and some accounts tell of his performances in the traditional ceremonial Javanese mask dance. His mother, Queen Tribhuwana, educated and groomed him to become the next monarch of Majapahit.
Билік
1350 жылы жесір патшайым Гайатри буддалық монастырда зейнетке шығып қайтыс болды. Ол Маджапахит патшалығының алғашқы патшасы Кертараджаса Джаявардананың басты жұбайы және Хаям Вурұқтың әжесі болды. Патшайым Трифувана Гайатридің қолдауымен Маджапахит патшалығын билегендіктен, тақтан бас тартуға мәжбүр болды және тақты ұлына беруге міндетті болды. Ханзада Хаям Вурұқ 1350 жылы 16 жасында Шри Раджасанагара Джавайшнувардана деген жаңа патшалық есіммен таққа отырды. Сол кезде махапати (премьер-министр) Гаджа Мада мансабының биігіне жеткен еді. Оның басшылығымен Маджапахит өзінің билігін Индонезия архипелагы Нусантараға дейін кеңейтті. 1365 жылы (1287 Сака жылы) Мпу Прапанка Хаям Вурұқ патшаға арналған ескі явандық мақтау өлеңі – Нагаракретагама какавинін жазды. Қолжазбада Хаям Вурұқтың Маджапахит патшалығындағы ауылдарды, қасиетті орындары, қарастырылған патшалықтарды және Шығыс Явадағы жерлерді аралап сапар шегуі сипатталған. Ол 1370-1381 жылдары Қытайға елшілер жіберді. Оның анасы Хаям Вурұқтың әпкесі, ханшайым Исуари болды. Ол әдемі көздері мен жұқа қас қанаты бар, мінсіз ханшайым ретінде сипатталды және сұлулығы үшін мақтауға ие болды. Викрамавардана патшалыққа келгеннен кейін, ол Параратонда Бхре Ласем Санг Ахаю, яғни "Ласемнің әдемі ханшайымы" деп аталды. Дегенмен, Хаям Вурұқтың бір кәнизінен Вирабумидің екінші ханзадасы (оның туған аты белгісіз) деген ұлы болды. Ол өзінің туған інісі Нагараварданиге, Вирабумидің бірінші ханзадасына (кейін ол Ласемнің екінші ханшайымы атағын алды) үйленген кезде атақ алды, сондай-ақ Бхре Ласем Санг Алему, яғни "Ласемнің тоқ ханшайымы" деп те белгілі болды. 1389 жылы Хаям Вурұқ қайтыс болғаннан кейін, империя Викрамавардана мен Вирабуми арасындағы мұрагерлік күресі кезінде хаосқа және құлдырауға ұшырады. Бұл дау Регрег соғысында Вирабумидің жеңілісімен аяқталды. Викрамавардана Хаям Вурұқтың орнына Маджапахит патшасы болды.
In 1350, Queen Dowager Gayatri died in her retirement at a Buddhist monastery. She was the primary consort of King Kertarajasa Jayawardhana, the first king of Majapahit, and also the grandmother of Hayam Wuruk. Queen Tribhuwana had to abdicate because she ruled Majapahit under Gayatri's auspices, and was obliged to relinquish the throne to her son. Prince Hayam Wuruk inherited the throne in 1350 at the age of 16 under his new regnal name Sri Rajasanagara Jayawishnuwardhana. At that time, mahapatih (prime minister) Gajah Mada was at the height of his career. Under his rule, Majapahit extended its power throughout the Indonesian archipelago of Nusantara. In 1365 (1287 Saka year), Mpu Prapanca wrote the kakawin of Nagarakretagama, the old Javanese eulogy for King Hayam Wuruk. The manuscript described Hayam Wuruk's royal excursion around the Majapahit realm to visit villages, holy shrines, vassal kingdoms, and territory in East Java. He sent ambassadors to China from 1370 to 1381. at that time. His mother was Hayam Wuruk's sister, Princess Iswari. She was described as a perfect princess with beautiful eyes and slender arches, as well as praised because of her beauty. Upon Wikramawardhana's reigned, she was mentioned as Bhre Lasem Sang Ahayu "the Fair Princess of Lasem" in Pararaton. However, from a concubine, Hayam Wuruk had a son, the 2nd Prince of Wirabhumi (his birth name was unknown), granted the title from his marriage to his cousin, Nagarawardhani, 1st Princess of Wirabhumi (then she bore the title 2nd Princess of Lasem), also known as Bhre Lasem Sang Alemu "The Fat Princess of Lasem". After Hayam Wuruk died in 1389, and the empire fell into chaos and decline during the contest over succession between Wikramawardhana and Wirabhumi. The dispute ended in Wirabhumi's defeat in the Regreg war. Wikramawardhana succeeded Hayam Wuruk as the King of Majapahit.
Мұра
Оның билігі, мәдени тұрғыдан Үнді сферасының бір бөлігі ретінде, индуизм мен санскриттің таралуы арқылы жаван мәдениетінің үнділенуіне одан әрі үлесін қосты.
His reign, as part of Indosphere culturally, helped further Indianisation of Javanese culture through the spread of Hinduism and Sanskritization.