Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қару-жарақтар жиынтығындағы негізгі немесе орталық элемент.
Main or focal element in an achievement of arms
Геральдикада эскутчеон (/ˈɛskʊtʃən/) – қару-жарақтар жиынтығындағы негізгі немесе орталық элементті құрайтын қалқан. Бұл сөз екі байланысты мағынада қолданылуы мүмкін. Бірінші мағынасында, эскутчеон – гербтің бейнеленген қалқаны. Екінші мағынасында, эскутчеон өзі гербтің ішіндегі элемент (айып) бола алады. Эскутчеон пішіндері, рыцарьлар шайқаста қолданған нақты қалқандардан алынған, сондықтан олар аймаққа және дәуірге қарай әртүрлі және дамыған. Қалқандар тек ерлерге арналған әскери жабдық ретінде қарастырылғандықтан, британдық әйелдер әдетте өздерінің гербтерін ромбқа немесе алмаз пішінде бейнелейді, ал континенттік Еуропадағы дін қызметкерлері мен әйелдер гербтерін картушкаға немесе овалға бейнелейді. Дөңгелек сияқты, басқа пішіндер де қолданылады, олар Канада Геральдикалық Органының аборигендік канадтарға берген гербтері үшін жиі қолданылады, немесе африкалық геральдикада қолданылатын нгуни қалқаны (сондай-ақ, христиандық ұйымдар мен масондық бірлестіктер де осы пішінды қолданады, ол везика пискис деп те аталады). Эскутчеонды жеке элемент ретінде қолдануға болатын болса да, эскутчеон элементін қолданудың ең көп таралған түрі – басқа гербті маршалдаудың бір түрі ретінде көрсету. Мұндай эскутчеон элементтері әдетте негізгі қалқанмен бірдей пішінде болады. Егер тек бір ғана эскутчеон болса, оны кейде ішкі эскутчеон (inescutcheon) деп атайды. Эскутчеон сөзі (15 ғасырдың соңы) көне солтүстік француз тіліндегі escuchon ("қалқан") сөзінен шыққан.
In heraldry, an escutcheon (/ᵻ/'/s//k//ʌ//tʃ//ən/) is a shield that forms the main or focal element in an achievement of arms. The word can be used in two related senses. In the first sense, an escutcheon is the shield upon which a coat of arms is displayed. In the second sense, an escutcheon can itself be a charge within a coat of arms. Escutcheon shapes are derived from actual shields that were used by knights in combat, and thus are varied and developed by region and by era. Since shields have been regarded as military equipment appropriate for men only, British ladies customarily bear their arms upon a lozenge, or diamond shape, while clergymen and ladies in continental Europe bear their arms upon a cartouche, or oval. Other shapes are also in use, such as the roundel commonly used for arms granted to Aboriginal Canadians by the Canadian Heraldic Authority, or the Nguni shield used in African heraldry (likewise, Christian organisations and Masonic bodies tend to use the same shape, also known as a vesica piscis). Although an escutcheon can be used as a charge on its own, the most common use of an escutcheon charge is to display another coat of arms as a form of marshalling. Such escutcheon charges are usually given the same shape as the main shield. When there is only one escutcheon charge, it is sometimes called an inescutcheon. The word escutcheon (late 15th century) is based on Old North French escuchon ('shield').
Пішіндері
XII ғасырдың екінші жартысындағы прото-геральдикалық қалқандардың ең алғашқы бейнелері әлі күнге дейін XI-XII ғасырларда қолданылған нормандық қалқанның пішінін сақтайды. 1230 жылдарға қарай, ауыр атты әскерлер қолданған қалқандар қысқарып, үшбұрышты болып, «жылытқыш қалқан» деп аталды. Қалқан мен жылытқыш аралық формалары XII ғасырдың соңы мен XIII ғасырдың басында кездеседі. 1250 жылға қарай жылытқышқа толық көшу жүзеге асты. Мысалы, Солсбери соборындағы бейнесі сақталған Вильям II Лонгспейдің (1250 ж. қайтыс болған) қалқаны үшбұрышты, ал оның әкесі Вильям Лонгспейдің (1226 ж. қайтыс болған) бейнесіндегі қалқан әлі де сопақтау келеді. Анжу графы Геффри V-ге арналған эмальді ескерткіштегі қалқан (1151 ж. қайтыс болған) шамамен адам бойының толық ұзындығына жуық. Жылытқыш қалқандар рыцарлық дәуірінің гүлденген кезеңінде, Крейси шайқасы (1346) мен Гартер орденінің (1348) құрылуы тұсында қолданылды. Сондықтан бұл пішін геральдиканың осы «классикалық дәуірінен» бастап гербтерде қолданылып келеді. XV ғасырдан бастап, тіпті жаңа заманның басында герб пішіндерінің кең ассортименті пайда болды. Тюдор дәуірінде геральдикалық герб төңкерілген Тюдор доғасының пішінін алып, шаршырақ болды. Континентальдық Еуропалық үлгілерде жиі жарыс кезінде қолданылатын түрлі пішіндер пайдаланылады, олар найзаны тіреу үшін «ауыз» деп аталатын бөлікті қамтиды; мұндай гербтер à bouche деп танылады. Ауыз дұрыс көрсетілгенде тек оң жағында болуы керек, себебі жарыс алаңдары оң жақтан шабуылдайтын рыцарларға арналған. Ағылшын гербтерінің à bouche үлгілерін Лондонның Линкольн қонақ үйі залының ағаш шатырының арқалықтарында көруге болады. Пішіннің жоғарғы, бүйірлік және төменгі бөліктері жеке сипатталуы мүмкін, ал осы элементтерді еркін үйлестіруге болады. XVII ғасырдың әсемдікпен безендірілген барокко стиліндегі қалқандары көптеген көркемдік нұсқаларда кездеседі.
The earliest depictions of proto heraldic shields in the second half of the 12th century still have the shape of the Norman kite shield used throughout the 11th and 12th centuries. By about the 1230s, shields used by heavy cavalry had become shorter and more triangular, now called heater shields. Transitional forms intermediate between kite and heater are seen in the late 12th to early 13th centuries. Transition to the heater was essentially complete by 1250. For example, the shield of William II Longespée (d. 1250) shown with his effigy at Salisbury Cathedral is triangular, while the shield shown on the effigy of his father William Longespée, 3rd Earl of Salisbury (d. 1226) is still of a more elongated form. The shield on the enamel monument to Geoffrey V, Count of Anjou (d. 1151) is of almost full body length. The heater was used in warfare during the apogee of the Age of Chivalry, at about the time of the Battle of Crecy (1346) and the founding of the Order of the Garter (1348). The shape is therefore used in armorials from this "classical age" of heraldry. Beginning in the 15th century, and even more throughout the early modern period, a great variety of escutcheon shapes develops. In the Tudor era the heraldic escutcheon became more square, taking the shape of an inverted Tudor arch. Continental European designs frequently use the various forms used in jousting, which incorporate "mouths" used as lance rests into the shields; such escutcheons are known as à bouche. The mouth is correctly shown on the dexter side only, as jousting pitches were designed for right handed knights. Heraldic examples of English shields à bouche can be seen in the spandrels of the trussed timber roof of Lincoln's Inn Hall, London. The shape of the top, the sides and the base may be separately described, and these elements may be freely combined. The highly complex Baroque style shields of the 17th century come in many artistic variations.
Табанша
Ағылшын геральдикасында лозанганы әйелдер 13 ғасырдан бері соғыспен байланысты қалқан немесе эскюшон орнына өздерінің қаруларын көрсету үшін пайдаланған. Бұл жағдайда лозанга крест немесе шлемсіз бейнеленеді. Категориялау мақсатында лозанга геральдикалық эскюшонның бір түрі ретінде қарастырылуы мүмкін. Дәстүрлі түрде, өте шектеулі әйелдер ғана өз қаруларын көрсетуге құқылы болған, мысалы, әйел монарх – ол әскери қолбасшы ретінде эскюшонды пайдаланады, лозанганы емес, – және өз құқығымен пэр болатын әйелдер, олар үйленгеніне қарамастан, өз қаруларын лозангада жеке көрсете алады. Әдетте, әйелдері өздерінің әкесінен алған қаруларын күйеуінің қаруларымен эскюшонда біріктіріп көрсетеді. Қазіргі Канада геральдикасында және басқа да кейбір заманауи геральдикалық юрисдикцияларда әйелдерге өз қарулары берілуі мүмкін және оларды эскюшонда көрсетуге болады. Англияда өмірлік пэр болатын әйелдер өз қаруларын лозангада көрсетеді. Кейде қаруы бар әйелдер үшін лозанганың орнына овал немесе картуш та қолданылады. Англияның геральдикалық колледжінің 1995 жылғы 7 сәуірдегі және 1997 жылғы 6 қарашадағы шешімдеріне сәйкес, Англияда, Солтүстік Ирландияда және Уэльсте, сондай-ақ Лондондағы Геральдикалық колледждің құзыретін мойындайтын елдерде (мысалы, Жаңа Зеландияда) үйленген әйелдер күйеуінің қаруларын ғана пайдалана алады, бұл қару әйел үшін емес, күйеуі үшін екенін көрсету үшін кішкентай лозангамен белгіленеді; немесе өздерінің жеке қаруларын ғана пайдалана алады, осы себепті кішкентай қалқанмен белгіленеді. Ажырасқан әйелдер қайтадан тұрмысқа шыққанға дейін бұрынғы күйеуінің қаруларын өзгертіп пайдалануға құқылы. Жесір әйелдер әдетте лозанга тәрізді қалқанды көрсетеді, егер олар геральдикалық мұрагерлер болмаса, онда ортасында өзгермеген эскюшон болады. Бір жынысты некедегі әйелдер қаруды біріктіру үшін қалқан немесе ту қолдана алады, бірақ жұбайлардың бірі қайтыс болған жағдайда тек лозанга немесе туды пайдалана алады.
In English heraldry, the lozenge has been used by women since the 13th century for the display of their coats of arms instead of the escutcheon or shield, which are associated with warfare. In this case the lozenge is shown without crest or helm. For the practical purpose of categorisation the lozenge may be treated as a variety of heraldic escutcheon. Traditionally, very limited categories of females have been able to display their own arms, for example a female monarch—who uses an escutcheon as a military commander, not a lozenge—and suo jure peeresses, who may display their own arms alone on a lozenge even if married. In general a female was represented by her paternal arms impaled by the arms of her husband on an escutcheon as a form of marshalling. In modern Canadian heraldry, and certain other modern heraldic jurisdictions, women may be granted their own arms and display these on an escutcheon. Life peeresses in England display their arms on a lozenge. An oval or cartouche is occasionally also used instead of the lozenge for armigerous women. As a result of rulings of the English Kings of Arms dated 7 April 1995 and 6 November 1997, married women in England, Northern Ireland and Wales and in other countries recognising the jurisdiction of the College of Arms in London (such as New Zealand) also have the option of using their husband's arms alone, marked with a small lozenge as a difference to show that the arms are displayed for the wife and not the husband; or of using their own personal arms alone, marked with a small shield as a brisure for the same reason. Divorced women may theoretically until remarriage use their ex husband's arms differenced with a mascle. Widowed women normally display a lozenge shaped shield impaled, unless they are heraldic heiresses, in which case they display a lozenge shaped shield with the unaltered escutcheon of pretence in the centre. Women in same sex marriages may use a shield or banner to combine arms, but can use only a lozenge or banner when one of the spouses dies.
Нүктелер
Қалқанның нүктелері оның нақты орналасуын көрсетеді және геральдикалық сипаттамаларда белгіні қай жерге қою керектігін анықтау үшін пайдаланылады.
The points of the shield refer to specific positions thereon and are used in blazons to describe where a charge should be placed.
Инэскутчеон
Иннес-шарт – елтаңбаның негізгі қалқанының ішінде немесе оның үстіне қойылған кішкентай қалқан.
An inescutcheon is a smaller escutcheon that is placed within or superimposed over the main shield of a coat of arms.
Қалпақ қалқан
Францияның қазіргі дипломатиялық эмблемасында екі шетіне ішке қарай бағытталған кішкентай жануар басы бар, кең пішінді пельта эскутчеоны (қалқан немесе мойын қорғағышы) бейнеленген. Бұл римдік тегін алады; олардың классикалық қалқандарының пішіні болмаса да, осы пішіндегі көптеген брошьтар ежелгі заманнан жетіп келген. Наполеонның пропагандалық мақсаттармен тапсырыс берген Аустерлиц үстеліндегі әрбір лауазымды тұлғаның басының үстінде пельтаның әшекейі бейнеленген.
The current diplomatic emblem of France incorporates the pelta escutcheon, a wide form of shield (or gorget) with a small animal head pointing inward at each end. This is Roman in origin; although not the shape of their classic shield, many brooches of this shape survive from antiquity. A form of pelta appears as a decoration above the head of every official on the Austerlitz table, commissioned by Napoleon for propaganda purposes.
Консоль
Архитектурада "консоль" термині көбінесе консоль үстеліндегі кронштейндер сияқты тіреу қызметін атқаратын элементтерді білдіреді. Геральдикада консоль – геральдикалық қалқан немесе гербті айналдыра орналасқан, әдетте сәулеттік немесе көркемдік контекстте қолданылатын, қалқанның қатаң сызықтарын жұмсартатын және оған әсемдік қосатын сәндік жақтау немесе тірек.
The term "console" in architecture is generally used for elements which provide support, such as corbels on a console table. A console in heraldry is a decorative frame or support, generally in an architectural or illustrative context, surrounding a heraldic shield or escutcheon, which serves to add interest to and mitigate the harshness of the stark outline of the shield.