Кіріспе
Жапонияның Осака префектурасында өткен дүниежүзілік көрмесі, 1970 (日本万国博覧会) немесе Expo 70 – Жапонияның Осака префектурасының Суита қаласында 1970 жылдың 15 наурызы мен 13 қыркүйегі аралығында өткен дүниежүзілік көрме. Оның тақырыбы – "Адамзаттың прогресі мен үйлесімділігі". Жапон тілінде Expo '70 көбінесе (大阪万博) деп аталады. Бұл Жапонияда және Азияда өткен алғашқы дүниежүзілік көрме болды. Көрмені жапон сәулетшісі Кендзо Танге, тағы 12 жапон сәулетшісінің көмегімен жобалаған. Көрме алаңының солтүстік-оңтүстік бағытында Символдық аймақ орналасқан. Үш деңгейлі жоспарланған бұл аймақ, негізінен әлеуметтік кеңістік ретінде, біртұтас конструкциялық жабынмен қамтамасыз етілген. Expo жапон авангардистерінің ерекше өнер туындылары мен дизайндарының жалпы жоспарға және жеке ұлттық және корпоративтік павильондарға енгізілуіне байланысты халықаралық назар аударды. Бұл өнер туындыларының ең танымал мысалы – суретші Таро Окамотоның әйгілі Күн мұнарасы, ол бүгінге дейін сол жерде сақталған.
the World's Fair
The Japan World Exposition, Osaka, 1970 (日本万国博覧会) or Expo 70 was a world's fair held in Suita, Osaka Prefecture, Japan between March 15 and September 13, 1970. Its theme was "Progress and Harmony for Mankind." In Japanese, Expo '70 is often referred to as (大阪万博). It was the first world's fair held in Japan and in Asia. The Expo was designed by Japanese architect Kenzō Tange, assisted by 12 other Japanese architects. Bridging the site along a north–south axis was the Symbol Zone. Planned on three levels, it was primarily a social space with a unifying space frame roof. The Expo attracted international attention for the extent to which unusual artworks and designs by Japanese avant garde artists were incorporated into the overall plan and individual national and corporate pavilions. The most famous of these artworks is artist Tarō Okamoto's iconic Tower of the Sun, which still remains on the site today.
Өмірбаян
1965 жылы Халықаралық көрмелер бюросы (BIE) Осаканы 1970 жылғы Дүниежүзілік көрменің орны ретінде таңдады. Осакадан тыс, Сенри төбелеріндегі 330 гектар жер осы мақсатқа бөлінді және Сейжи Кая төрағалығымен Тақырыптық комитет құрылды. Кензо Танге мен Узо Нишияма көрменің бас жоспасын жасауға тағайындалды. Көрменің басты тақырыбы – Адамзаттың прогресі мен үйлесімділігі. Танге бас жоспардың элементтеріне қатысты жобаларды жасау үшін тағы 12 сәулетшіні шақырды. Олардың ішінде: Фестиваль алаңының механикалық, электрлік және электрондық құрылғыларын жобалауға Арата Изозаки; ал Ландмарк мұнарасын жобалауға Киёнори Кикутаке кірді.
Бас жоспар
Бас жоспарды екі негізгі принцип қалыптастырды. Біріншісі – әлемнің барлық халықтарының даналығы осы жерде бірігіп, жаңа идеяларды тудыруы керек деген ой болды. Екіншісі – бұл көрме емес, фестиваль болуы тиіс еді. Дизайнерлер бұрынғы көрмелерден өзгеше, адамдар кездесіп, әлеуметтесетін орталық, біріктіретін фестиваль алаңын жасауды көздеді. Олар оны «Символдық аймақ» деп атады және оның үстінен, сондай-ақ тақырыптық павильондардың үстінен алып кеңістіктік жабын орнатты. Дизайнерлерге 1851 жылғы Лондондағы Ұлы көрменің шатыры сияқты, Символдық аймақтың шатыры көрмені біріктіретін нысан болуы идеясы ұнады. Олар Лондон көрмесінің барлық нысандарды бір шатырдың астына сығымдау шектеуін қаламады, сондықтан кеңістіктік жабын тек Фестиваль алаңын және тақырыптық павильондарды қамтыды. Танге бұл тұжырымды ағашпен салыстырды. Ұлттық павильондар жеке гүлдер сияқты болғанымен, олардың бұтақтар мен діңгек арқылы тұтас жүйемен байланысуы қажет еді. Осылайша, Символдық аймақ діңгекке, ал жылжымалы жаяу жүргіншілер жолдары мен қосалқы алаңдар бұтақтарға айналды. Бұл элементтер түстермен күшейтілді: діңгек пен бұтақтар қарапайым ақ түсте, ал павильондар ұлттық сәулетшілер анықтаған өздерінің түстерінде болды. Символдық аймақ солтүстік-оңтүстік бағытта, ал шығыс-батысқа қарай созылатын магистральдық жолмен қиылысты. Фестиваль алаңы жолдың солтүстігінде орналасқан, ал оның оңтүстік жағында негізгі қақпасы болды. Басты қақпадан солтүстікке қарай және Фестиваль алаңының ортасында Күн мұнарасы тұрды, одан келушілер солтүстік, оңтүстік, шығыс және батыс қақпаларына қарай жүретін жаяу жүргіншілер жолдарына қосыла алатын еді. Кеңістіктік жабын астындағы Темалық кеңістік үш деңгейге бөлінді, олардың әрқайсысын суретші Таро Окамото жобалады. Жер асты деңгейі өткенді бейнеледі және адамзаттың бастауының символы болды. Жер бетіндегі деңгей қазіргі заманды көрсетеді, ол адамдардың өзара әрекеттесуінің сергелеуін символдайды. Кеңістіктік жабын болашақты және адамзат пен технологияның бірігетін әлемін бейнелейді. Танге болашақтағы көрмені әуедегі қалаға теңеді және оны жобалауды Фумихико Маки, Нобору Кавазо, Коджи Камия және Нориаки Курокаваға тапсырды. Темалық кеңістікте үш мұнара да болды: Күн мұнарасы, Аналық мұнарасы және Жастар мұнарасы. Темалық кеңістіктің солтүстігінде Фестиваль алаңы орналасқан. Бұл икемді кеңістік жазық алаң мен сатылы террасадан тұрды. Алаң орындықтардың қажетті санына қарай, 1500-ден 10000-ға дейін қайта ұйымдастырылуы мүмкін еді. Бұл икемділік жарықтандыру және аудиовизуалды жабдықтарға да қатысты, түрлі музыкалық қойылымдар мен электрондық презентацияларға мүмкіндік берді. Фестиваль алаңын әлемдегі алғашқы ірі масштабты, мөлдір мембраналық шатыр жапқан. Оны Танге және конструкциялық инженер Йошикацу Цубои + Кавагучи & Инженерлер жобалады. Оның ені 75,6 метр, ұзындығы 108 метр, биіктігі 30 метр, ал тірегі ретінде тек алты торлы бағана қолданылды. Көрмеге 77 ел қатысты, ал алты ай ішінде келушілер саны 64 218 770-ке жетіп, 70-ші ЭКСПО-ны тарихтағы ең ірі және ең көп қатысқан көрмелердің біріне айналдырды. 2010 жылы Шанхай Дүниежүзілік көрмесі осы көрсеткішті басып өткенше, ол ЭКСПО-дағы ең көп келушілер рекордын ұстады. Көрме 19 миллиард иен пайда тапты, сондай-ақ Кадж Пиндалдың «Қала» атты анимациялық қысқаметражды фильмі жарық көрді. Монреаль суретшісі және сәулетшісі Мелвин Шарни Канада павильоны үшін құрылыс крандары мен мұражайлардан жасалған түбегейлі басқа дизайн ұсынған, бірақ ол қабылданбады. Фриц Борнеманның жобалауымен салынған Батыс Германия павильонында Карльхайнц Стокгаузеннің көркемдік тұжырымдамасына негізделген әлемдегі алғашқы шар тәрізді концерт залы болды. Павильонның тақырыбы «музыка бақтары» болды, оған сәйкес Борнеман көрме залдарын кең газонның астына «егіп», байланысқан аудиторияны жер бетінен «өсірді». Ішінде тыңдаушылар 50 дауыс көтергіш топпен шардың ішкі қабырғаларындағы әртүрлі «кеңдіктерде» орналасқан жеті сақинамен қоршалған. Дыбыс үш өлшемді кеңістікте Берлиндегі Техникалық университетінің Электрондық музыка студиясының Фриц Винкель жасаған шар тәрізді контроллер немесе Стокгаузеннің дизайны бойынша жасалған он арналы «айналмалы диірмен» арқылы жіберілді. Иоганн Себастьян Бах, Людвиг ван Бетховен, Бернд Алоис Циммерманн және Борис Блэхердің шығармалары көп жолды таспадан ойнатылды. Алайда, ең бастысы, Стокгаузен 183 күн бойы бес жарым сағаттан өзінің музыкасын тікелей эфирде орындап, барлығы шамамен миллион тыңдаушыға жеткізді. Көрме барысында Стокгаузеннің ансамбліндегі 19 орындаушы миллионнан астам келушілерге концерт берді. «Көптеген келушілер шар тәрізді аудиторияны жалпы шу-шуылдың арасындағы тыныштық оазисі деп сезінді, ал кейіннен ол 1970 жылғы ЭКСПО-ның басты тартымды орындарының біріне айналды». КСРО павильоны көрме алаңындағы ең биік құрылыс болды, кеңістіктің қызыл және ақ түсті дизайнын совет сәулетшісі Михаил В. Посохин жасады. АҚШ павильоны архитектуралық бюролар Davis Brody және конструкциялық инженер Дэвид Х. Гейгердің бірлескен жобасы бойынша ауамен толтырылған күмбез болды. Нидерланды павильонының авторлары Карел Вибер және Яап Бакема болды. Гонконг павильонының үстінде күніне екі рет көтеріліп түсетін желкендер болды, оны Алан Фитч, W. Szebo & Partners жобалады. Филиппин павильоны белгілі филиппин сәулетшісі Леандро Локсин жасады, ол жақсы қабылданып, көрменің ең танымал павильондарының ондығына кірді, оның жерден көтерілетін драматикалық шатыры филиппин ағаштары мен басқа да жергілікті материалдардан жасалған.
The Netherlands pavilion was the work of Carel Weeber and Jaap Bakema. The Hong Kong pavilion, topped by sails that were raised and lowered twice daily, was designed by Alan Fitch, W. Szebo & Partners. The Philippine Pavilion was designed by renowned Filipino Architect Leandro Locsin and was very well received and was judged as one of the ten most popular pavilions at the exhibition with its dramatic roof sweeping up from the ground using fine Philippine hardwoods and other native materials.
Басқа көрікті жерлер
Көрменің ең қызығушылық тудырған бөліктерінің бірі – АҚШ павильонында көрсетілген үлкен Ай тасы болды. Ол 1969 жылы Аполлон-12 ғарышкерлерімен Айдан әкелінген еді. "Экспо-70" көрмесінде сондай-ақ тұңғыш рет IMAX форматында түсірілген фильмнің – "Фудзи" тобының павильоны үшін канадалық "Tiger Child" фильмінің премьерасы өтті. Көрмеде конвейерлік суши, алғашқы ұялы телефондар, локальды желілер және магниттік левитация пойыздары технологиясы да көрсетілді.
50 жылдығы
50 жылдығын тойлауға арналған "Экспо-70 50 жылдығына арналған арнайы көрме" 2020 жылдың 15-24 ақпаны аралығында Токионың Тенодзу аймағында өтті. Осака монорельсі мерекелік шараға орай, Экспо кезінде жұмыс істеген монорельстің дизайнын қайта жаңартып, орама пойызын іске қосты.
Бүгін
Экспо-70 көрмесі өткен жер қазір Экспо еске алу паркі. Көбінесе павильондар бұзылып бітті, бірақ Танге жобалаған Фестиваль алаңының бір бөлігі сияқты, бірнеше ескерткіштер сақталды. Ең әйгілі, бүгінге дейін жеткен нәрсе – Күн мұнарасы. Киёси Кавасаки жобалаған бұрынғы халықаралық өнер мұражайы 2004 жылдың наурызына дейін Осакадағы Ұлттық өнер мұражайының ғимараты ретінде қолданылды (мұражай 2004 жылдың қарашасында Осака қаласының орталық бөлігіне көшірілді). Сонымен қатар, 5000 жылға сақталып, 6970 жылы ашылатын уақыт капсуласы бар. Капсуланы «Маиничи газеттері» және «Мацусита электр өнеркәсіп компаниясы» сыйға берді. Әлемдік көрмелерде уақыт капсуласын жасау идеясы 6939 жылы ашылатын екі Westinghouse Time Capsule-мен басталды. Экспо еске алу паркінің бір бөлігі қазір ЭкспоСити – сауда орталығы, онда Редхорс Осака дөңгелегі орналасқан. Осака, Ресейдің Екатеринбург қаласы және Әзірбайжанның Баку қаласымен бірге ЭКСПО-2025 көрмесін өткізуге сәтті үміткер болды. Дегенмен, әлемдік көрме үшін парк аумағы қайта қолданылмайды, оның орнына Осака шығанағының жағасындағы Коноханадағы Юмесима аралында өткізіледі.