Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1793 жылы Польшаның екінші бөлінісінен кейін қала Пруссияға қосылды, ал архиепископтардың мүлігі пруссиялық билік тарапынан тәркіленді. 1807 жылы қала поляктардың бақылауына қайта келді және қысқа ғасырлық Варшава Герцогтығының құрамына кірді. 1807 жылдан бастап ол Польша Конгресінің болашақ губернаторы, генерал Йозеф Заячекке тиесілі болды. Осы кезеңде ең көрнекті сәулетшілер жобалаған көптеген ғимараттар салынды; сонымен қатар, губернатор өз мүлкінде реформалар жүргізіп, аймақтың экономикалық дамуына жағдай жасады. 1812 жылы Ресейге жасалған француз шапқыны кезінде Наполеонның Ұлы Армиясы Калиш округі арқылы өтті. 1815 жылғы Вена Конгресінен кейін аймақ Ресейлік бөлістегі Конгресс Польшасының құрамына кірді.
In 1793, following the Second Partition of Poland, the town was annexed by Prussia, and the archbishops' property was confiscated by the Prussian authorities. In 1807, the town was regained by Poles and included within the short lived Duchy of Warsaw. Since 1807 it belonged to general Józef Zajączek, the future governor of the Congress Poland. In that time many buildings designed by the most outstanding architects were constructed; moreover, the governor carried out reforms in his property which enabled the economical development in this area. Also Napoleon's Grande Armée passed the Kalisz County at the French invasion of Russia (1812). After the Vienna Congress 1815, the area became part of so called Congress Poland in the Russian Partition.
Өнеркәсіптік революция мен 19 ғасыр
XIX ғасырдың басында өнеркәсіптік революция Польшада тоқтаған жоқ. Бірнеше неміс өнеркәсіпшілері шекарадан тыс филиалдарын аша бастады. Шекараның екі жағындағы қалалар дамып, өркендеді. Саксониялық өнеркәсіпші Адольф Готлиб Фидлер үлкен тоқу фабрикасын құрғаннан кейін, Опатовек қаласы гүлденді. 1824-1826 жылдары Фидлер Конгресс Польшасындағы ең ірі тоқу фабрикаларының бірін құрды. Польша Конгресінің үкіметі өнеркәсіптің дамуы үшін өте қолайлы жағдайлар жасады. Адольф Готлиб Фидлер Опатовекте фабрика салу үшін Польша үкіметінен ірі несие алды. Сонымен қатар, жалақы төмен болғанына қарамастан, ол Германияның өнеркәсіптік революциясы кезінде шығыс аймақтарына басқа мата өндірушілерді ертіп барды. Польшадағы неміс инвестицияларын саксон және богемиялық мамандардың келуі ілесуде, олар фабрикаларды басқарды. Олар арзан жұмыс күші мен су энергиясын тауып, өздерінің тәжірибесін енгізді. Опатовектегі фабрикада 600 жұмысшы жұмыс істеді және компания өнімдерімен бірнеше халықаралық сыйлықтар жеңіп алды. Опатовек фабрикасы Фидлер компаниясы үшін табыс көзіне айналды. Қала өте жылдам өсті. 1863 жылғы 25 ақпанда Қаңтар көтерілісі кезінде поляк көтерілісшілері мен орыс әскерлері арасында шайқас болды, ол поляктардың жеңісімен аяқталды. 1870 жылы Опатовек Қаңтар көтерілісінен кейінгі қуғын-сүргін мен экономикалық құлдырау салдарынан қала құқығынан айырылды. XIX ғасырдың соңында Опатовекте ағаш ойыншықтар фабрикасы ашылды, оның өнімдері Еуропалық көрмелерде көптеген жүлделерді жеңіп алды. Тиімді және жақсы ұйымдастырылған мүлік келесі иелеріне үлкен пайда әкелді.
Beginning of the 19th century the industrial revolution did not stop at Poland. Several German industrialist's started running branches cross border. Cities on both sides of the border started booming. With the foundation of the big weaving mill by Adolf Gottlieb Fiedler, a Saxon industrialist, Opatówek started booming. Fiedler established one of the biggest weaving mills in Congress Poland in 1824 26. The government of Congress Poland created very good conditions for the development of industry. Adolf Gottlieb Fiedler received a big loan from the Polish government to build the factory in Opatowek. Also in spite of lower salaries he followed other cloth producers to eastern regions at the time of the German industrial revolution. The German investments in Poland were followed by Saxon and Bohemian specialists to run the factories. There they found cheap workers, water power and they brought in their knowhow. The factory of Opatówek employed 600 workers and the company won several international prizes with their products. The Opatówek factory was the cash cow of Fiedler's company. The town grew with great speed. During the January Uprising, on February 25, 1863, it was the site of a battle between Polish insurgents and Russian troops, which ended in a Polish victory. In 1870, Opatówek lost its municipal rights as a result of the suppression after the January Uprising and because of the economical decay. In the end of the 19th century a Wooden Toys Factory was established in Opatowek, whose products won numerous prizes at European expositions. The profit making, well organised property yielded a big profit to the next owners.
ХХ ғасыр
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Опатовк, Ұлы Польшаның көптеген қалалары сияқты, Пруссия мен Ресейге қарсы тәуелсіздік күресіне қатысты. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1918 жылы Польша тәуелсіздігін қалпына келтіріп, Опатовкке билік етті. 1939 жылдың қыркүйегінде Польшаға Германия мен Кеңес Одағының бірлескен шабуылынан басталган Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, ол 1945 жылға дейін Германияның оккупациясы астында болды. Бірнеше қарсылық қозғалыстары болды, олардың көпшілігі Гестапо арқылы анықталды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бірнеше аймақтық өзгерістер болды. Гомулка үкіметі тұсында (1956–1970) бүкіл аймақтың экономикасы тоқтап қалды, бұл темір қақпаға байланысты ғана емес. Эдвард Гирек үкіметі аймаққа жаңа серпіліс әкелді және экономика қайтадан өркендеді. 1990 жылдан бері Польшаның үшінші Республикасы құрылды. Польшаның барлық воеводалықтары қайта құрылып, Опатовк қайта құрылған Ұлы Польша воеводалығының Калиш ауданының құрамына кірді.
At the end of 19th and the beginning of the 20th century, Opatówek was, like most cities of Greater Poland, touched by independence movements against Prussia and Russia. After World War I, in 1918, Poland regained independence and control of Opatówek. After the joint German Soviet invasion of Poland, which started World War II in September 1939, it was occupied by Germany until 1945. There have been several resistance movements, most of them were detected by the Gestapo. After World War II there have been several regional changes. During the Gomułka government (1956–1970) the economy of the whole region stood still, not only because of the iron curtain. The following government, that of Edward Gierek, brought fresh wind into the region and economy grew again. Since 1990 the Third Polish Republic was founded. All Polish provinces were restructured again and Opatówek became part of Kalisz County in the restructured province Greater Poland.
Бүгін
Қазіргі уақытта Опатовек коммунасында 800-ге жуық жеке фирма жұмыс істейді. Олар өндіріс, сауда немесе қызмет көрсету салаларымен айналысады. Bank Spółdzielczy Ziemi Kaliskiej және PKO Bank филиалы тұрғындарға, мекемелерге және фирмаларға қаржылық қызмет көрсетеді. 1998 жылы Опатовецте алғаш рет "Pamiętajcie o ogrodach" бау-бақша және ауыл шаруашылығы жәрмеңкесі өтті. Оған жыл сайын жергілікті бағбандар мен жеміс өсірушілер, сондай-ақ елдің түкпір-түкпірінен және шетелден келген көрмешілер қатысады. 2001 жылы Сзаледегі жасанды көлде еліміз бойынша жазғы спорт түрлерінен жасөспірімдердің жетінші ойындары "Wielkopolska 2001" ашылды. Опатовец коммунасы ескек және тау велосипедінен жарыстарды қабылдады. 2004 жылдың жазында су спорты түрлерінен келесі ойындар өтті. Көлге туристік "Опатовек" кемесімен саяхаттауға болады. Коммуна атынан "Спарта" футбол командасы жыл сайын аймақтық жарыстарға қатысады. 2006 жылы ұлттық және халықаралық волейбол матчтары өткізілетін заманауи спорт залы салынды. 2017 жылдың 1 қаңтарынан бастап Опатовецке қалалық құқықтары қайтарылды.
Nowadays there are about 800 private firms in the commune of Opatówek. They deal with production, trade or services. The Bank Spółdzielczy Ziemi Kaliskiej and a branch of the PKO Bank deal with financial service of the inhabitants, institutions and firms. In 1998 the Garden and Agriculture Fair "Pamiętajcie o ogrodach" took place in Opatówek for the first time. The local gardeners and fruit growers, as well as exhibitors from all over the country and abroad participate in it every year. In 2001 the seventh Country wide Youth Games for Summer Sports "Wielkopolska 2001" was inaugurated at the artificial lake in Szałe. The commune Opatówek was the host of the rowing and mountain cycling competition. The following Games for Water sports took place in summer 2004. The lake can be visited on board of the tourist ship Opatówek. The commune is represented every year by the football team "Sparta" at the regional competition. In 2006 a modern sports hall has been built where the national and international volleyball matches were held. Since 1 January 2017 Opatówek gain back their municipal rights.
Мұражай
Өнеркәсіп тарихы мұражайы Калиш аймағындағы өнеркәсіптің 19-ғасырдың басынан бергі дамуын көрсететін коллекцияны ұсынады. Сондай-ақ, мұнда Польша аумағында (тарихи мата фабрикасының ғимаратында) жасалған фортепианолар мен клавесиндердің ең ірі коллекциясы сақталған. Мұражай Халықаралық өнеркәсіптік мұраны сақтау комитетінің тізіміне енгізілді. Мұражайда концерттер, конференциялар және түрлі шаралар ұйымдастырылады, соның ішінде жыл сайынғы "Opatówecki Salon Muzyczny" музыкалық фестивалі де өткізіледі.
The Museum of the History of Industry features a collection showing the development of industry in the Kalisz region since the beginning of the 19th century. It also contains the biggest collection of pianos and fortepianos produced on the Polish territory of Poland (in the historic building of former cloth factory). The museum was put down on the International Committee for Preservation of Industrial Heritage list. Concerts, conferences and different events (among others, the yearly musical event "Opatówecki Salon Muzyczny") take place here.
Шіркеулер
Коммунада 4 приход шіркеуі бар. Ең көнесі – Ражск қаласындағы Михаил Архангел шіркеуі 17 ғасырдың басында (шамамен 1607 жылы) салынған. Тлокиния Косьелинадағы ағаштан жасалған Жақып апостол шіркеуі 17 ғасырдың соңында салынған. Килемцедегі қасиетті Құдай Ананың тууы неоготикалық шіркеуі 1883 жылы бұрынғы қасиетті ғимараттар орнында салынған. Опатовектегі Исаның жүрегіне арналған неоготикалық шіркеу 20 ғасырдың басында бұрынғы қасиетті ғимараттар орнында салынған.
There are 4 parish churches in the commune. The oldest one the Saint Michael Archangel's church in Rajsko was built at the beginning of the 17th century (about 1607). The wooden St. Jack Apostle in Tłokinia Koscielna was built in the end of the 17th century
The Neo Gothic of Birth of Saint God Mother in Chełmce built in 1883 at the place of former sacred buildings. The Neo Gothic church of the St. Jesus' Heart in Opatówek was built in the beginning of the 20th century at the place of former sacred buildings.
Мәдениет мекемелері
Опатовкедегі қауымдық кітапхана да кең қызмет спектрін ұсынады. Оның Райско мен Тлокиния Велькада екі бөлімшесі бар; 1999 жылдан бері ол Калиш ауданындағы аудандық кітапхананың қызметін атқарып келеді. Кітапханада құнды кітаптардың мол қоры бар және толығымен компьютерлендірілген. Опатовкедегі қауымдық мәдениет орталығы және Тлокиния Косцельнадағы Жазушылар үйі (NOT-қа тиесілі) да кең ауқымды қызмет атқарады.
The Communal Public Library in Opatówek has also got a broad scope of activity. It has two branches in Rajsko and Tłokinia Wielka; since 1999 it has played the role of the District Library in the Kalisz District. The library with the valuable collection of books is completely computerised. A broad scope of activity is also executed by the communal Culture Centre in Opatówek and the Writer House (owned by NOT) in Tłokinia Kościelna.
Көлік
Оның тағы бір артықшылығы – үлкен қалалық орталық Калиштен және аудандық әкімшілік орталығынан 10 км қашықтықта орналасқандығы, сондай-ақ Калиш және облыстардың орталықтарымен – Познань, Лодзь және Вроцлавпен жақсы көлік байланысы. Опатовктен солтүстікке қарай 30 км жерде Берлиннен Познань, Варшава арқылы Мәскеуге дейінгі ірі трансконтиненталдық E30 тас жолы салынып жатыр. Лодзьге жақын, 100 км-ден аспайтын шығысқа қарай Шығыс Еуропаның маңызды тас жолы – E75 құрылысы жүріп жатыр. Бұл тас жол Балтық елдерін Варшава және Лодзь арқылы Прага мен Афинаға қосып береді. Опатовктің қасында және паркте велосипед жолы салынған. Саяхатшылар мен туристер Украина шекарасындағы Дорохускке дейін созылатын №12 тас жолындағы Czarnuszka мотелінде тоқтауға қолайлы жағдай таба алады. Опатовск сонымен қатар теміржол арқылы Лодзь және Калиш қалаларымен тікелей байланысты.
Another advantage is its location—10 km away from Kalisz, the big urban centre and the seat of district authorities, as well as good transport connections with Kalisz and provinces' capitals: Poznań, Łódź and Wrocław. The big transcontinental east–west motorway E30 from Berlin via Poznań, Warsaw to Moscow is just 30 km north of Opatówek under construction. Not even 100 km east, close to Łódź, there is the major east European motorway, the E75 under construction. This motorway will connect the Baltic States via Warsaw and Łódź to Prague and Athens. A cycle path runs alongside Opatówek and through the park. Tourists and travellers can find favourable conditions to take a rest in the Czarnuszka motel at the road No 12, which goes from Łęknica at the west border to Dorohusk at the Ukrainian border. Opatowek is also directly connected to Łódź and Kalisz by railway.