Learjet ұшақтарының тарихы мен өндірісі

Кіріспе

Бизнес-ұшақтар өндірушісі

Learjet – АҚШ-тың Канзас штатындағы Уичита қаласында орналасқан, азаматтық және әскери мақсаттағы бизнес-ұшақтар өндіруші компания. 1950 жылдардың соңында Уильям Пауэлл Лир құрған Swiss American Aviation Corporation компаниясы 1990 жылы Bombardier Aerospace компаниясының еншілес кәсіпорнына айналды, ол компанияның ұшақтарын «Bombardier Learjet Family» деп сатуға бағытталған. 3000-ші Learjet 2017 жылдың маусым айында тапсырылды. Learjet ұшақтарының танымалдылығы соншалыққа жеткендіктен, «Learjet» атауы бизнес-ұшақ немесе жеке ұшақ терминдерімен синонимге айналып, күнделікті тілде қолданылатын болды. 2021 жылдың ақпан айында Bombardier компаниясы 2021 жылы барлық жаңа Learjet ұшақтарының өндірісін тоқтату туралы хабарлады, бірақ қолданыстағы ұшақтарға техникалық қызмет көрсету мен қолдауды жалғастыратынын мәлімдеді. Дегенмен, бастапқы жобадан бас тартылып, соңғы Learjet дизайны 1950 жылдардағы швейцариялық FFA P 16 шабуылдық ұшағының негізінде жасалды. Билл Лир және оның командасы швейцариялық P 16 ұшағының негізгі конструкциясын бизнес-ұшақтарды дамыту үшін жақсы бастама деп есептеді және Швейцарияның Альтенрайн қаласында Swiss American Aircraft Corporation компаниясын құрды, оған Швейцария, Германия және Ұлыбританиядан әкелінген конструкторлар жұмыс істеді. Ұшақ бастапқыда SAAC 23 деп аталуы жоспарланған. Бірінші Learjet ұшақтарының ерекше қанаттары, жанармай бактерілері мен қону шассисі прототиптерде қолданылғандарынан көп өзгешеленбеді. Бірінші ұшақ Швейцарияда құрастырылғанмен, ұшақ құрастыруға қажетті жабдықтар 1962 жылы Уичитаға (Канзас штаты) көшірілді. Билл-младший Швейцарияда еңбек ақысы арзан болғанына қарамастан, кез келген жұмысты аяқтау үшін көп уақыт кеткенін айтты. LearJet 1962 жылдың қыркүйегінде ашылған уақытша кеңседе орналасты, ал Уичита әуежайындағы зауыт салынып жатқан еді. 1963 жылдың 7 ақпанында алғашқы Learjet ұшағының құрастырылуы басталды. Келесі жылы компанияның атауы «Lear Jet Corporation» болып өзгертілді. Бастапқы Learjet 23 ұшағы алтыдан сегіз орындық болатын, ол алғаш рет 1963 жылдың 7 қазанында ұшты, ал алғашқы өндірістік үлгі 1964 жылдың қазанында тапсырылды. Бір айдан кейін Lear Jet компаниясы мемлекеттік меншікке айналды. Содан кейін бірнеше модельдер пайда болды, 24-ші модель 1966 жылдың 24 ақпанында, ал 25-ші модель 1966 жылдың 12 тамызында алғаш рет ұшты. Сол жылдың 19 қыркүйегінде компания Lear Jet Industries Inc. деп аталды.

Learjet was a manufacturer of business jets for civilian and military use based in Wichita, Kansas, United States. Founded in the late 1950s by William Powell Lear as Swiss American Aviation Corporation, it became a subsidiary of Canadian Bombardier Aerospace in 1990, which marketed the company’s aircraft as the "Bombardier Learjet Family". The 3,000th Learjet was delivered in June 2017. The Learjet line was once sufficiently popular that the Learjet name became synonymous and interchangeable with the terms business jet or private jet in the popular vernacular. In February 2021, Bombardier announced the end of production for all new Learjet aircraft in 2021, with the continuation of support and maintenance for aircraft currently in service. However, that preliminary design was abandoned and the final Learjet design was instead adapted from an abortive 1950s Swiss ground attack fighter aircraft, the FFA P 16. The basic structure of the Swiss P 16 aircraft was seen by Bill Lear and his team as a good starting point to the development of a business jet, and formed the Swiss American Aircraft Corporation, located in Altenrhein, Switzerland, and staffed with design engineers from Switzerland, Germany and Britain. The aircraft was originally intended to be called the SAAC 23. The wing with its distinctive tip fuel tanks and landing gear of the first Learjets were little changed from those used by the fighter prototypes. Although building the first jet started in Switzerland, the tooling for building the aircraft was moved to Wichita, Kansas, in 1962. Bill Jr stated that it took too long to get anything done in Switzerland despite the cheaper labor costs. LearJet was in a temporary office which opened in September 1962 while the plant at Wichita's airport was under construction. On February 7, 1963, assembly of the first Learjet began. The next year, the company was renamed the Lear Jet Corporation. The original Learjet 23 was a six to eight seater and first flew on October 7, 1963, with the first production model being delivered in October 1964. Just over a month later, Lear Jet became a publicly owned corporation. Several derived models followed, with the Model 24 first flying on February 24, 1966, and the Model 25 first flying on August 12, 1966. On September 19 of the same year, the company was renamed Lear Jet Industries Inc.

Гейтс авиациясымен бірігу

1967 жылдың 10 сәуірінде Билл Лирдің кәсіпорынның шамамен 60% үлесін Колорадо штатының Денвер қаласындағы Gates Rubber Company компаниясы 27 миллион АҚШ долларына (1967 жылы 27 000 000 доллар қазіргі кезде шамамен <есептелген сомаға> тең) сатып алды. Лир 1969 жылдың 2 сәуіріне дейін компания басқармасында қалды, содан кейін компания Gates Aviation Corporation компаниясымен біріктіріліп, Gates Learjet Corporation деп аталды. 1971 жылы Garrett TFE731 2 турбовентиляторлы қозғалтқышымен жабдықталған алғашқы Model 25 ұшырылды. Бұл ұшақ кейіннен сәтті Learjet 35 моделіне айналды. Сол жылы компания экспорттық сатуды ынталандырғаны үшін президенттің "E" сыйлығымен марапатталды. 1974 жылы Learjet ұшақтарының жалпы саны бір миллион сағаттан астам ұшқан, ал 1975 жылы компания 500-ші ұшағын жасады, бұл саладағы тұңғыш рет болды. 1976 жылдың соңына қарай компания ай сайын он ұшақ өндіруге көшті. 1977 жылдың 24 тамызында Learjet 28 алғашқы рейсін жасады. Ол Learjet 25 моделі негізінде жасалған, бірақ қанаттарында қанаттық ұштар (winglets) орнатылған жаңа конструкцияға ие болды. Бұл жақсартылған өнімділікке және отынның үнемді пайдаланылуына әкелді және қысқа ғана өмір сүрген Learjet 28/29 және одан кейінгі табысты модельдерге "Longhorn" деген ат беруге себеп болды. 1979 жылдың 19 сәуірінде 54/55/56 сериялы модельдердің прототипі алғашқы рейсін жасады, ал 1983 жылдың 7 шілдесінде стандарттық өндірістегі 55-ші модель өз салмақ класында алты жаңа биіктікке көтерілу рекордын орнатты. 1984 жылы Gates Learjet компаниясы жоғары технологиялық жоба – Әуе-ғарыш бөлімін құруды жариялады. Алайда, жыл соңына қарай компания өндірістік инвентаризацияны азайту мақсатымен коммерциялық ұшақтарын өндіруді тоқтатты. Бұл 1986 жылдың ақпанына дейін жалғасты, содан кейін компания штаб-пәтері Тусон қаласына (Аризона штаты) көшірілді және өндіріс Уичита мен Тусон қалаларында қайта басталды. 1985 жылдың 10 қыркүйегінде Әуе-ғарыш бөліміне Space Shuttle ғарыш кемесінің негізгі қозғалтқыштарына арналған бөлшектерді өндіруге келісімшарт берілді. 1987 жылы Gates Learjet компаниясын Integrated Acquisition сатып алды, ал келесі жылы компанияның атауы Learjet Corporation деп өзгертілді. 1989 жылдың қаңтарына қарай барлық өндіріс Тусон қаласынан Уичита қаласына көшірілді, онда 1250 адам жұмыс істеді.

On April 10, 1967, Bill Lear's approximately 60% share of the venture was acquired by the Gates Rubber Company of Denver, Colorado, for US$ 27 million (27000000.0 in 1967 is equivalent to about <calculated amount> in recent years). Lear remained on the company board until April 2, 1969, when the company was merged with Gates Aviation Corporation and was renamed Gates Learjet Corporation. In 1971, the first Model 25 powered by a Garrett TFE731 2 turbofan engine was flown. This aircraft later became the successful Learjet 35. That year, the company was awarded the President's "E" Award for promoting export sales. In 1974, the worldwide Learjet fleet had exceeded the one million flight hours mark and, in 1975, the company produced its 500th jet, both industry firsts. By late 1976, the company increased monthly aircraft production to ten. On August 24, 1977, the Learjet 28 made its first flight. It was based on the Learjet 25, but received a completely new wing fitted with winglets. These resulted in both improved performance and fuel economy and inspired the name "Longhorn" for the short lived Learjet 28/29 and for some of the more successful models that followed. On April 19, 1979, the prototype for the Model 54/55/56 series made its first flight, and on July 7, 1983, a standard production Model 55 set six new time to climb records for its weight class. In 1984, Gates Learjet announced the start of their Aerospace Division, a high technology endeavor. However, by the end of the year the company had ceased production of its commercial jets in an effort to reduce inventories. This lasted until February 1986, when the company headquarters were transferred to Tucson, Arizona, and production was restarted both in Wichita and Tucson. On September 10, 1985, the Aerospace Division was awarded a contract to produce parts for the Space Shuttle's main engines. In 1987, Gates Learjet was acquired by Integrated Acquisition and the next year the name was changed to Learjet Corporation. By January 1989, all production had been moved from the Tucson facility back to Wichita with an employment of 1,250.

Bombardier компаниясының сатып алуы

1990 жылы канадалық Bombardier Aerospace компаниясы Learjet корпорациясын сатып алды. Ұшақтар енді "Bombardier Learjet Family" деп сатыла бастады. 1990 жылдың 10 қазанында Learjet 60 орта өлшемді ұшағы алғашқы рейсін жасады, ал 1995 жылдың 7 қазанында одан кейін Learjet 45 ұшағы ұшты. 2007 жылдың қазан айында Bombardier Learjet жаңа ұшақ бағдарламасын – Learjet 85 ұшағын іске қосты. Бұл FAR 25 стандартына сәйкес жасалған, толығымен композиттік материалдан тұратын бірінші бизнес-ұшақ болды. Bombardier компаниясы Learjet ұшағының алғашқы рейсіне 45 жыл толуын 2008 жылғы "Learjet жылы" кампаниясымен атап өтті. Кампанияның ең жарқын сәттерінің бірі – британдық Формула-1 жүргізушісі Льюис Хэмилтонның Learjet ұшағымен жарысып, Фарнборо әуешоуында жеңіске жеткені болды. 2015 жылдың 28 қазанында Bombardier Learjet 85 бағдарламасын тоқтату туралы хабарлады. 2021 жылдың 11 ақпанында Bombardier барлық Learjet ұшақтарының өндірісін тоқтатуды жариялады. Bombardier сонымен қатар Learjet паркін болашақта толық қолдайтынын және Learjet 40 мен Learjet 45 ұшақтары үшін Learjet RACER қайта жаңарту бағдарламасын іске қосатынын мәлімдеді. Bombardier Challenger және Global үлкен ұшақтарына көшкендіктен, соңғы Learjet 75 ұшағы 60 жылдық өндірістен кейін 2022 жылдың 28 наурызында тапсырылды. Барлығы 3000-нан астам ұшақ жеткізілді, олардың 2000-нан астамы әлі де пайдалануда.

Орналасқан жері

Learjet компаниясы Канзас штатының Уичита қаласында бастау алды және 2013 жылға қарай 3200-ден астам қызметкері болды. Уичита Лирдің жобасының орналасуы үшін жалғыз кандидат емес еді. Мичиган штатының Гранд-Рапидс қаласы мен Огайо штаты да қарастырылып жатқан өңірлердің қатарында болды.

Уақыт шкаласы

Learjet уақыт жолы
Lear Jet
Gates Learjet
LearJet
Bombardier Learjet
1960-жылдар 1970-жылдар 1980-жылдар 1990-жылдар 2000-жылдар 2010-жылдар 2020-жылдар
0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 3
Learjet 23*
Learjet 24*: ұшу салмағы арттырылған
Learjet 25*: 24-тің ұзартылған нұсқасы
Learjet 28/29*: жаңа қанат
Learjet 31†: 28/29 қанаты + 35/36 фюзеляжы және қозғалтқыштары
Learjet 35/36† 25-тің ұзартылған нұсқасы + TFE731 турбоқозғалтқыштары
Learjet 40†: қысқартылған 45
Learjet 70/75†: жақсартылған 45
Learjet 45†: жаңа дизайн
Learjet 55†: 28/29 қанаты
Learjet 60‡: 55-тің ұзартылған нұсқасы, PW300
85‡ 4.95 фут кабина ені
5.92 фут кабина ені
5.12 фут кабина ені
*: CJ 610 турбоқозғалтқыштары
†: TFE731 турбоқозғалтқыштары
‡: PW300 турбоқозғалтқыштары