Кіріспе
Ж. Р. Р. Толкиннің Орта жер легендариясындағы ойдан шығарылған орын – Рохан. Бұл Ж. Р. Р. Толкиннің Орта жер әлеміндегі адамдардың патшалығы. Рохан атты әскері – рохирримдерімен танымал және өзінің одақтасы Гондорға кавалериямен көмектеседі. Оның территориясы көбінесе жазық далалар. Рохирримдер өз жерлерін Марк немесе Риддермарк деп атайды, бұл атаулар Толкиннің өмір сүрген Батыс Англия аймағы – Мерсияның тарихи патшалығын еске түсіреді. Толкин Роханды аңглосаксон дәстүрі, поэзиясы және тіл білімінен, әсіресе Мерсия диалектісінен шабыттанған элементтермен негіздеді, тек жылқыны пайдаланудан басқа. Толкин патшалықтың тілі мен аттары үшін ежелгі ағылшын тілін қолданды, бұл рохирриктің аудармасы екенін көрсетуге тырысты. Король Теоденнің сарайы – Медусельд, Беовульф поэмасындағы Хеорот сияқты үлкен залдың үлгісімен салынған. "Сақиналардың Иесі" сюжеті бойынша Рохан ең алдымен Сиқыршы Саруманға қарсы Хорнбург шайқасында, содан кейін Пеленнор далаларындағы шайқаста маңызды рөл атқарады. Сол жерде Теоден рохирримдерді Мордор күштеріне қарсы жеңіске жетелейді; ол аты құлағанда қаза табады, бірақ оның қызы Эовин Балдақтардың басшысын өлтіреді.
Rohan is a fictional kingdom of Men in J. R. R. Tolkien's fantasy setting of Middle earth. Known for its horsemen, the Rohirrim, Rohan provides its ally Gondor with cavalry. Its territory is mainly grassland. The Rohirrim call their land the Mark or the Riddermark, names recalling that of the historical kingdom of Mercia, the region of Western England where Tolkien lived. Tolkien grounded Rohan in elements inspired by Anglo Saxon tradition, poetry, and linguistics, specifically in its Mercian dialect, in everything but its use of horses. Tolkien used Old English for the kingdom's language and names, pretending that this was in translation of Rohirric. Meduseld, the hall of King Théoden, is modelled on Heorot, the great hall in Beowulf. Within the plot of The Lord of the Rings, Rohan plays a critical role in the action—first against the wizard Saruman in the Battle of the Hornburg, then in the climactic Battle of the Pelennor Fields. There, Théoden leads the Rohirrim to victory against the forces of Mordor; he is killed when his horse falls, but his niece Éowyn kills the leader of the Ringwraiths.
Этимология
Рохирримдер өздерінің отанына Риддермарк деп ат қойды, бұл Толкиннің Ескі ағылшын тіліндегі Riddena mearc сөзінің жаңғыртуы, яғни «Жалғалардың Иесі» кітабындағы көрсеткіш бойынша, «рыцарьлардың шекаралық елі»; сондай-ақ Эо марк, Ат белгісі немесе жай ғана Марк. Олар өздерін Эорлингтер, Эорлдың ұлдары деп атайды. Толкин Роханның аттыларының тілін, Рохиррикті, Ескі ағылшын тілінің Мерсия диалектісі ретінде бейнеледі. Тіпті қазіргі ағылшын тілінде жарық көрген сөздер мен тіркестер де Ескі ағылшын тілінің күшті ықпалында болды. Бұл идея Толкинге «Хоббит» кітабында жарияланған эддалық ерлердің есімдерін түсіндіруді іздеген кезде келді. Ол Ескі ағылшын тіліндегі атаулар мен тіркестердің Рохиррик тілінен аударылғанын ойлады, дәл сол сияқты «Шир» кітабындағы ағылшын тілі Орта Жердің Вестрон немесе жалпы тілінен аударылған деп есептелді. Аттылар Изенгардтың шеберлікпен салынған мұнарасы Ортанк және Фангорн орманның ағаш алыптары Энттер үшін де Ескі ағылшын тілінде ұқсас атауларды қолданды, екеуі де «Орша» поэмасындағы «оршаның шеберлік жұмысы» деген тіркесте кездеседі. Шиппи Толкин бұл тіркесті «Ортанк, Энттердің бекінісі» деп оқыған болуы мүмкін деп болжайды. «Екі мұнара» кітабының 6-тарауында Роханның аттылары оларды көруден бұрын Арагорнмен таныстырылады, ол Рохирримдер тілінде «Эльфтер мен эльфтерге беймәлім баяу тілмен» сөздер айтады, Леголас сезінетін «өлшеулі адамдардың қайғысына толы» лай. Бұл ән «Рохирримнің жоқтау әні» деп аталады. Жоғалған өткеннің, енді аңызға айналған, аттардың иелерінің Гондор патшалығымен бейбіт одақтастығының резонанстық сезімін беру үшін Толкин қысқа «Уби сунт» («Олар қайда?» ) Ескі ағылшын поэмасы «Жолшыдан» алған өлеңін бейімдеді. + Толкин «Жолшы» поэмасының «Ubi sunt» өлеңін Рохан әнін жасау үшін пайдаланды. Ат қайда? Жатқан жер қайда? Сыйлық беруші қайда? Тойға жиналғандар қайда? Сарайдағы той-қуаныш қайда? Жарқыраған тостағанға өкініш! Зәрлі сауытты жауынгерге өкініш! Патшаның мәртебесіне өкініш! Сол заман қалай өтті, түннің қараңғылығында жасырынып, тіпті болмағандай. Енді ат пен атты қайда? Мүйіздің дауысы қайда? Қалқан мен киім қайда, шаштарының сұлулығы қайда? Арфаның ішегіне тиген қол қайда, қызыл оттың жарығы қайда? Көктем, егін және биік астық қайда? Олар таулардағы жаңбыр сияқты, даладағы жел сияқты өтті. Күндер батыста, төбелердің артында көлеңкеге кетті. Өлі ағаштардың түтінін кім жинайды? Немесе теңізден қайтып келген жылдарды кім көреді? «Солай айтқан еді Роханда ұмытылған ақын, Еорлдың жас, биік және әдемі болғанын еске түсіріп, солтүстіктен келгенін», - деді Арагорн, жоқтауды оқығаннан кейін. 2509 жылы Гондордың басқарушысы Сирион Эотеодты Руннан келген Адамдар мен Мордордан келген Орктардың шабуылын тойтаруға шақырды. Эотеодтың иесі Еорл Жас шақыруға жауап беріп, Селебрант даласындағы шешуші шайқаста орк әскерін жеңіп, күтпеген жерден келді. Сыйлық ретінде Эорлға Гондор провинциясы Каленардхон (Изенгардтан басқа) берілді. Саруман Хорнбург шайқасында жеңілді, онда Хурнс сияқты ағаштар Фангорн орманынан Рохирримдерге көмектесу үшін келді. Эомер Гондор әскерлерімен бірге Мордордың Қара қақпасына аттанды және Саурон күштеріне қарсы Мораннон шайқасына қатысты. Осы кезде Жоқшылық тауындағы Билеуші сақинаның жойылғандығы шайқас пен соғысты аяқтады. Эовин Италиеннің ханзадасы Фарамирге үйленді.
Талдау
Толкин зерттеушісі Джейн Ченс Теоденді Гендальфтың жақсы, батыл "германдық патша" ретінде өзгерткенін жазады; ол мұны ежелгі ағылшын поэмасы "Мальдон шайқасынан" "мақтаншақ Беорхтноттың" сәтсіздігімен салыстырады. Оның пікірінше, Хелмнің тереңдігі шайқасы туралы баяндауда Толкин Рохирримдердің дене күшіне баса назар аударады. Филолог және Толкин зерттеушісі Том Шиппи Толкиннің қарсылығына қарамастан, Роханның аттылары ежелгі ағылшылдарға (англосакстарға) өте ұқсас екенін, бірақ олардың жылқыға негізделген мәдениеті болғандықтан ерекшеленетінін атап көрсетеді. Олар ескі ағылшын тіліндегі аттарға қатысты көптеген сөздерді қолданады; олардың өзіндік атауы – Эотеод, ат адамдары, ал Эомунд, Эомер және Эовин сияқты аттылардың есімдері "ат" деген сөзбен, эо[h] арқылы басталады. Шиппидің пікірінше, аттылардың ерекше қасиеті – панаша, ол "Еомердің қаруындағы ақ бозқұйрықтың оның жылдамдығымен қозғалысын" және "күтпеген шабуыл, қарсылықты жоятын күшті серпіліс" дегенді білдіреді. Шиппинің айтуынша, бұл Толкинге Роханды ескі ағылшын тіліндегі атаулары мен éored ("ат әскері") сияқты сөздері арқылы ағылшын ретінде көрсетуге, сонымен қатар "жердің адамдарды қалай қалыптастыратынын көрсету үшін шетелдік" ретінде бейнелеуге мүмкіндік береді. Шиппи сондай-ақ "Марк" (немесе Риддермарк) – Рохан аттыларының жері, олардың барлығының есімдері ескі ағылшын тілінің Мерция диалектісінде берілгенін, бұл жердің бұрын Орталық Англияны белгілеу үшін қолданылғанын және ол Батыс саксондық "меарк" немесе латынша "Мерсия" емес, "марк" деп айтылып, жазылғанын мәлімдейді. Толкин зерттеушісі Томас Хонеггер Шиппидің рохирримдерді "ат үстіндегі англосакстар" деп сипаттауымен келісіп, олардың көздерін "англосаксон әдебиеті мен мәдениетімен таныс кез келген адамға анық" деп атайды.
Бейнелеу адаптацияларында
Питер Джексонның "Сақиналардың иесі" фильмінің трилогиясы үшін Жаңа Зеландияның Орталық Отагодағы Пулберн су қоймасы Рохан сахналарына түсірілім алаңы ретінде пайдаланылды. Роханның музыкалық тақырыбы Хардангер скрипкасында орындалады. Эдорас қаласының толыққанды декорациясы Жаңа Зеландиядағы Эревонға жақын, Рейнгитата өзенінің жоғарғы ағысындағы Сенбі тауында салынды. Кейбір түсірілімдер компьютерде жасалған, бірақ қаланың басты ғимараттары түсірілім орнында салынды; ал фондық таулар түсірілім кезіндегі нақты пейзаждың бір бөлігі болды. Дегенмен, Алтын зал сияқты ғимараттардың ішкі жағы Жаңа Зеландияның басқа аймақтарындағы студияларда түсірілді. Камера Алтын залда, ашық есіктерден қарағанда, Эдорас декорациясының суреті есік шегіне цифрлық түрде қосылды. Бұл орын актерлер мен түсірілім тобы арасында қатты желді болуымен белгілі болды, оны фильмде және DVD-дегі сұхбаттарда көруге болады. Түсірілім аяқталғаннан кейін Сенбі тауы бастапқы қалпына келтірілді.