Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық сионисттік көшбасшы, саяси белсенді және редактор
American Zionist leader, political activist and editor
Хенриетта Шолд (/z//oʊ//l//d/ ZOHLD, ; 21 желтоқсан 1860 – 13 ақпан 1945) – американдық туған еврей сионисттік көшбасшы және Америка әйелдерінің сионисттік ұйымы Хадассаның негізін қалаушы. 1942 жылы ол Мандатты Палестинада екіұлтты шешімді қолдайтын Ихуд саяси партиясын бірлесіп құрды.
Henrietta Szold (/z//oʊ//l//d/ ZOHLD, ; December 21, 1860 – February 13, 1945) was an American born Jewish Zionist leader and founder of Hadassah, the Women's Zionist Organization of America. In 1942, she co founded Ihud, a political party in Mandatory Palestine dedicated to a binational solution.
Өмірбаян
Генриетта Сзолд 1860 жылдың 21 желтоқсанында Мэриленд штатының Балтимор қаласында дүниеге келді. Ол венгр текті раввин Бенджамин Сзолдтың қызы болды, ол Балтимордың «Охаб Шаллом» ғибадатханасының рухани жетекшісі еді. Ол сегіз қыздың ең үлкені болды, ал кіші әпкесі Адель Сзолд Зельцер «Майя бал арасы» кітабының алғашқы американдық басылымын аударған. 1877 жылы Генриетта Сзолд Батыс орта мектебін бітірді. Он бес жыл бойы ол Мисс Адам мектебінде және Охаб Шаллом діни мектебінде сабақ берді, сондай-ақ ересектерге Киелі кітап пен тарих курстарын оқыды. Ол еврей ғылымдарын жақсы білген, профессор Маркус Ястроудың Талмуд сөздігін редакциялаған. Білімін жетілдіру үшін Джонс Хопкинс университетінде және Пибоди институтында ашық лекцияларға қатысты. 1902 жылы Сзолд Американың еврей теологиялық семинариясында жоғары деңгейдегі еврейлік зерттеулер курстарына қатысты. Алайда, оның раввиндік мектебі тек еркектерге ғана арналған. Ол мектеп президенті Соломон Шектерден оқуға рұқсат сұрады, ол діни қызметке тағайындалмау шартымен ғана рұқсат берді. Сзолд семинарияда жақсы оқыды, басқа студенттер мен оқытушылардың құрметіне ие болды. Ол ешқашан үйленбеді және өзінің балалары болған жоқ. Ол қырық жасында Талмуд ғалымы раввин Луис Гинцбергпен өзара сыйластыққа негізделген қарым-қатынаста болды. Ол он бес жасқа кіші болды және оның сезімдеріне тек достықпен жауап берді. Олардың қарым-қатынасы аяқталғаннан кейін, ол өкінішін білдірді: «Бүгін менің жалғыз бақытымнан айырылып, төрт апта өтті». Көп жылдар өткен соң ол: «Мен өзімнің бір ғана балам үшін барлығын бергім келеді», - деді. Сзолд сегіз қыздың ең үлкені болды және ағасы болған жоқ. Ортодоксалдық иудаизмде әйелдердің аза тұту кезінде қадис оқуы қалыпты емес. 1916 жылы Сзолдтың анасы қайтыс болды, ал оның досы Хаим Перец оның орнына қадис оқуды ұсынды. Ол Перецке қамқорлығы үшін алғыс айтты, бірақ оны өзі оқитынын айтты. «Мен сіздің еврей дәстүрі туралы айтқандарыңызды жақсы білемін және құрметтеймін. Бірақ мен сізден анамның құрметіне қадис оқуды сұрай алмаймын. Мен үшін қадис – бұл аман қалған адамның еврей қауымымен байланысын, ата-анасының байланысын жалғастыруға және дәстүр тізбегін ұрпақтан ұрпаққа үзбей жеткізуге деген ниетін ашық білдіруі. Сіз мұны өз отбасыңыздың ұрпақтары үшін істей аласыз, мен өз отбасымның ұрпақтары үшін істеуім керек». Сзолдтың Перецке берген жауабы консервативті раввин Дэвид Голинкиннің «Әйелдер мен аза тұрушылардың қадисі» атты еңбегінде келтірілген. Бұл еңбек Израильдің раввиндік ассамблеясының консервативті иудаизмнің Ваад Халаха (Заң комитеті) тарапынан бірауыздан қабылданды, бұл әйелдерге миньян болған кезде аза тұрушылардың қадисін жұрт алдында оқуға рұқсат береді. Сзолд діни тұрғыдан дәстүрлі болды, бірақ раввиндік иудаизмде әйелдердің рөлін кеңейтуді жақтады.
Henrietta Szold was born in Baltimore, Maryland, December 21, 1860. She was the daughter of Rabbi Benjamin Szold of Hungarian birth, who was the spiritual leader of Baltimore's Temple Oheb Shalom. She was the eldest of eight daughters, and her younger sister Adele Szold Seltzer, was the translator of the first American edition of Maya the Bee. In 1877, Henrietta Szold graduated from Western High School. For fifteen years she taught at Miss Adam's School and Oheb Shalom religious school, and gave Bible and history courses for adults. Highly educated in Jewish studies, she edited Professor Marcus Jastrow's Talmudic Dictionary. To further her own education, she attended public lectures at Johns Hopkins University and the Peabody Institute. In 1902, Szold took classes in advanced Jewish studies at the Jewish Theological Seminary of America. However, its rabbinic school was restricted to males. Szold begged the school's president, Solomon Schechter, to allow her to study, he did only with the provision that she not seek ordination. Szold did well at the seminary, earning the respect from other students and faculty alike. Szold never married and never had children of her own. While she was in her forties, she had an unrequited relationship with Talmudic scholar Rabbi Louis Ginzberg. He was fifteen years her junior, and he returned her feelings only platonically. After their relationship ended, she expressed her sadness: "Today it is four weeks since my only real happiness was killed." Years afterward, she said: "I would exchange everything for one child of my own." Szold was the oldest of eight daughters and had no brothers. In Orthodox Judaism, it was not the norm for women to recite the Mourners Kaddish. In 1916, Szold's mother died, and a friend, Hayim Peretz, offered to say Kaddish for her. In a letter, she thanked Peretz for his concern but said she would do it herself. "I know well, and appreciate what you say about the Jewish custom; and Jewish custom is very dear and sacred to me. And yet I cannot ask you to say Kaddish after my mother. The Kaddish means to me that the survivor publicly and markedly manifests his wish and intention to assume the relation to the Jewish community, which his parent had, and that so the chain of tradition remains unbroken from generation to generation, each adding its own link. You can do that for the generations of your family, I must do that for the generations of my family." Szold's answer to Peretz is cited by "Women and the Mourners' Kaddish," a responsum written by Conservative Rabbi David Golinkin. This responsum, adopted unanimously by Conservative Judaism's Va'ad Halakhah (Law Committee) of the Rabbinical Assembly of Israel, permits women to recite the Mourners' Kaddish in public when a minyan is present. Szold was religiously traditional, but advocated a larger role for women in Rabbinic Judaism.
Педагогикалық мансап және сионисттік белсенділік
Ол Балтиморда орыс еврей иммигранттарына ағылшын тілі мен кәсіби дағдыларды үйрету үшін алғашқы американдық кешкі мектепті құрды. "ЖПҚ-дағы жалғыз әйел Шолдтың міндеттеріне онға жуық шығарманы аудару, өзінің мақалаларын жазу, кітаптарды редакциялау және жарияланым кестесін бақылау кірді. 1896 жылы, Теодор Герцль "Жүдей мемлекеті" (Der Judenstaat) жариялағанға бір ай бұрын, Шолд Палестинада еврей мемлекетінің диаспорадағы еврейлерді біріктіріп, еврей мәдениетін жаңғырту туралы өз визиясын сипаттады. 1898 жылы Америка сионистері федерациясы Шолдты өзінің атқару комитетіне жалғыз әйел мүше ретінде сайлады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол жалпы сионистік мәселелер жөніндегі уақытша атқару комитетіндегі жалғыз әйел болды. 1899 жылы ол алғашқы американдық еврей жылнамасын шығарудың басым бөлігін өз мойнына алды, ол 1904 жылдан 1908 жылға дейін жалғыз редакторы болды. Ол сонымен қатар "Еврей энциклопедиясын" құрастыруға да қатысты.
Szold established the first American night school to provide English language instruction and vocational skills for Russian Jewish immigrants in Baltimore. "The sole woman at the JPS, Szold's duties included the translation of a dozen works, writing articles of her own, editing the books, and overseeing the publication schedule. In 1896, one month before Theodor Herzl published Der Judenstaat (The Jewish State), Szold described her vision of a Jewish state in Palestine as a place to ingather Diaspora Jewry and revive Jewish culture. In 1898, the Federation of American Zionists elected Szold as the only female member of its executive committee. During World War I, she was the only woman on the Provisional Executive Committee for General Zionist Affairs. In 1899, she took on the lion's share of producing the first American Jewish Year Book, of which she was sole editor from 1904 to 1908. She also collaborated in the compilation of the Jewish Encyclopedia.
Денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік қамсыздандыру
1909 жылы 49 жасында Палестинаға сапары кезінде оның сионизмге деген адалдығы арта түсті. Сол жерде ол өмірінің мақсатын тапты: Палестинадағы еврей қауымының (Ишув) денсаулығын, білімін және әл-ауқатын жақсарту. Шолд басқа алты әйелмен бірге «Хадасса» ұйымын құрды, ол Палестинада денсаулық сақтау деңгейін көтеру үшін американдық еврей әйелдерін тартты. «Хадассаның» алғашқы жобасы – Иерусалимде американдық үлгідегі үйден-үйге келіп қызмет көрсететін медбикелер бағдарламасын іске қосу болды. «Хадасса» Палестинаның еврей және араб тұрғындары үшін ауруханаларды, медициналық мектепті, стоматологиялық клиникаларды, рентген кабинеттерін, балаларға күтім станцияларын, асханаларды және басқа да қызметтерді қаржыландырды. Шолд әріптестерін Палестинадағы еврейлердің өмір сүруі үшін барлыққа қолжетімді практикалық бағдарламалардың маңызды екеніне көндірді. Ол 1912 жылы «Хадассаны» құрып, 1926 жылға дейін оның президенті қызметін атқарды. 1934 жылдың қазан айында Шолд Скопус тауындағы жаңа Ротшильд «Хадасса» университеті ауруханасының негізін қалады.
Her commitment to Zionism was heightened by a trip to Palestine in 1909, at age 49. Here, she discovered her life's mission: the health, education and welfare of the Yishuv (pre state Jewish community of Palestine). Szold joined six other women to found Hadassah, which recruited American Jewish women to upgrade health care in Palestine. Hadassah's first project was the inauguration of an American style visiting nurse program in Jerusalem. Hadassah funded hospitals, a medical school, dental facilities, x ray clinics, infant welfare stations, soup kitchens and other services for Palestine's Jewish and Arab inhabitants. Szold persuaded her colleagues that practical programs open to all were critical to Jewish survival in the Holy Land. She founded Hadassah in 1912 and served as its president until 1926. In October 1934, Szold laid the cornerstone of the new Rothschild Hadassah University Hospital on Mount Scopus.
Марапаттар мен мойындау
Жоғарғы Ғалилеядағы Кфар-Солд кибуцы оның құрметіне аталған. "Алият Ханоар" жастар алиясына қосқан үлесін мойындаған Пальмах, заңсыз иммиграция (Хаапала) кемесін "Генриетта Сзолд" деп атады. Кеме Афинадағы Киффизия жетімханасынан келген иммигранттарды тасымалдады. 1946 жылдың 30 шілдесінде Пирейден шығып, бортында 536 иммигрантпен 1946 жылдың 12 тамызында келді. Жолаушылар ұстауға қарсылық көрсетті, бірақ олар Кипрге тасымалдау үшін ауыстырылды. 1949 жылы Хадасса "Генриетта Сзолд" сыйлығын тағайындады, ол жылы Элеонора Рузвельтке табыс етілді. Иерусалимде орналасқан Генриетта Сзольд институты, Мінез-құлық ғылымдарын зерттеу ұлттық институты, оның есімімен аталған. Институт Израильде мінез-құлық ғылымдары саласындағы араласу және оқыту бағдарламаларын жоспарлауда жетекші орында тұр. Нью-Йорктегі Манхэттеннің төменгі шығыс бөлігіндегі 134-ші мемлекеттік мектеп те оның құрметіне аталған. Израильде Аналар күні Сзолд қайтыс болған күні, ақпан айының 30-ы күні тойланады. Балтимор қаласының солтүстік-батыс бөлігінде, 1950 жылдары салынған үйлермен тұрғын ауданда орналасқан, Сзолд көшесі, қысқа көше оның есімімен аталған. Көшенің ең солтүстік бөлігі Балтимор округінде орналасқан. Нью-Йорк қаласында, бұрынғы Құрғақ док көшесі болған Сзолд-плейс, Манхэттеннің Шығыс ауылындағы Шығыс 10-шы көшеден Шығыс 12-ші көшеге дейін созылады. 2007 жылы Сзолд Нью-Йорк штатының Сенека-Фолс қаласындағы Ұлттық әйелдер даңқы залына енгізілді.
Kibbutz Kfar Szold, in Upper Galilee is named after her. The Palmach, in recognition of her commitment to "Aliyat Hanoar" Youth Aliyah, named the illegal immigration (Ha'apalah) ship "Henrietta Szold" after her. The ship, carrying immigrants from the Kiffisia orphanage in Athens, sailed from Piraeus on July 30, 1946, with 536 immigrants on board, and arrived on August 12, 1946. The passengers resisted capture, but were transferred to transport for Cyprus. In 1949, Hadassah inaugurated the Henrietta Szold Prize, which was awarded that year to Eleanor Roosevelt. The Henrietta Szold Institute, National Institute for Research in the Behavioral Sciences, located in Jerusalem, is named after her. The institute is Israel's foremost planner of behavioral science intervention and training programs. Public School 134 on Manhattan's Lower East Side in New York City is also named after her. In Israel, Mother's Day is celebrated on the day that Szold died, on the 30th of Shevat. In the northwest corner of Szold's home city of Baltimore, Szold Drive, a short street in a residential neighborhood with homes built in the 1950s, is named after her as well. The northernmost part of the street is in Baltimore County. In New York City, Szold Place, formerly Dry Dock Street runs from East 10th Street to East 12th Street in the East Village neighborhood of Manhattan. In 2007, Szold was inducted into the National Women's Hall of Fame in Seneca Falls, New York.