Кіріспе

Анзя Езиерска (29 қазан, 1880 – 20 қараша, 1970) – еврей-американдық романист, Ресей империясының құрамында болған Польшаның Малы Плоцк қаласында дүниеге келген. Ол бала кезінде ата-анасымен бірге АҚШ-қа эмиграциялап, Манхэттеннің төменгі шығыс бөлігіндегі иммигранттар ауданында өмір сүрді.

Жеке өмір

Езиерская 1880 жылдары Малый Плоцк қаласында Бернард пен Перл Езиерскийлердің отбасында дүниеге келді. Оның отбасы 1893 жыл шамасында Америкаға көшіп келді, алты жыл бұрын АҚШ-қа келген үлкен ағасының ізбенен. Олар Манхэттеннің төменгі шығыс бөлігінде тұрақтап, қоныс тепті. Оның отбасы Майер деген тегін қабылдады, ал Анзия өзінің аты ретінде Харриетті (немесе Хэттиді) таңдады. Кейіннен, жиырмасыншы жасқа келгенде, ол өзінің түпкілікті атын, Анзия Езиерскаяны қайта алды. Оның әкесі Тора мен қасиетті мәтіндерді зерттеген ғалым еді. Анзия Езиерскаяның ата-анасы ұлдарына жоғары білім алуға мүмкіндік берді, бірақ қыздары мен әпкелері ер адамдарды асырауға тиіс деп ойлады. 1910 жылы ол Арнольд Левитасқа ғашық болды, алайда оның орнына Нью-Йорк заңгері Джейкоб Гордонға үйленді. Алты айдан кейін неке бұзылды. Содан кейін, заңдық қиындықтарды болдырмау үшін, ол Арнольд Левитаспен діни ғұрып бойынша үйленді. Арнольд оның жалғыз қызы Луизаның әкесі болды, ол 1912 жылдың 29 мамырында дүниеге келді. 1914 жыл шамасында Езиерская Левитастан ажырасып, қызымен бірге Сан-Францискоға көшіп кетті. Ол әлеуметтік жұмыскер болып жұмыс істеді. Қызын тәрбиелеуге байланысты туындаған қиындықтар мен жауапкершіліктерге шыдамаған ол аналық құқықтарынан бас тартып, оларды Левитасқа берді. 1916 жылы ол мен Левитас ресми түрде ажырасты. Одан кейін ол қайтадан Нью-Йорк қаласына оралды. 1917 жыл шамасында ол Колумбия университетінің профессоры Джон Дьюимен романтикалық қарым-қатынаста болды. Дьюи де, Езиерская да бір-бірі туралы жазды, осы қарым-қатынасқа ишара жасай отырып. Ол тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейін, оның әпкесі оны жазуға деген құштарлығын дамытуға ынталандырды. Ол өмірінің соңына дейін осы іске берілді. Езиерская американдық киносыншысы Сесилия Агердің қарындасы болды. Агердің қызы журналист Шана Александр ретінде танылды. Анзия Езиерская 1970 жылдың 21 қарашасында Калифорния штатындағы Онтариодағы қарттар үйінде инсульттан қайтыс болды.

Жазушылық мансап

Езиерска Нью-Йорктің төменгі шығыс жағындағы еврей және кейіннен Пуэрто-Рико иммигранттарының күресі туралы жазды. Ол өзінің 50 жылдық жазушылық өмірінде иммигранттар арасында аккультурация мен ассимиляцияның құнын зерттеді. Оның әңгімелері иммигранттар, әсіресе еврей иммигрант әйелдері үшін азаттық нені білдіретініне түсінік береді. Оның көптеген көркем шығармаларын жартылай автобиографиялық деп санауға болады. Ол Нью-Йорктің Лоуэр-Ист-Сайд ауданында иммигрант ретінде өскен өмірінен шабыттанды. Оның шығармаларында егжей-тегжейлі назармен реализм элементтері бар; кейде кейіпкерлері идиш-ағылшын диалектісінде сөйлейді. Оның сезімталдығы мен идеалданған кейіпкерлері кейбір сыншыларды оның шығармаларын романтикалық деп жіктеуге итермеледі. Езиерска 1912 жылы жазуға көшті. Жеке өміріндегі қиындықтар оны әйелдердің проблемаларына арналған әңгімелер жазуға жетеледі. Бастапқыда ол өзінің жұмысын басып шығаруда қиындыққа тап болды. Бірақ оның табандылығы 1915 жылдың желтоқсанында "The Forum" журналында "Тегін демалыс үйі" атты әңгімесінің жарық көргенімен сыналды. Бір жылдан кейін "Метрополитен" журналында "Where Lovers Dream" атты тағы бір әңгімесі жарық көргенде, ол көп сыншылардың назарын аударды. Оның әдеби еңбектері белгілі редактор Эдвард Дж. О'Брайеннің 1919 жылғы "Елдің байлығы" атты ең жақсы қысқа әңгімелер жинағында жарық көрген кезде көбірек танылды. Езиерсканың ертедегі көркем шығармаларын баспагер Хоутон Миффлин жинап, 1920 жылы "Аштық жүректер" атты кітап ретінде шығарды. Екі жылдан кейін "Жалғыздықтың балалары" атты тағы бір әңгіме жинағы жарық көрді. Бұл әңгімелер иммигранттардың балалары мен олардың америкалық арманды іздеуі туралы. Кейбір әдеби сыншылар Езиерсканың авторлық күші оның романдарында жақсы көрінеді деп санайды. Оның алғашқы романы "Саломе of the Tenaments" (1923) оның досы Роза Пастор Стокстен шабыттанды. Стокc 1904 жылы Нью-Йорктегі көрнекті епископалдық отбасының бай жігітіне үйленгенде жас иммигрант әйел ретінде танымал болды. Оның ең көп зерттелген еңбегі – "Нан берушілер" (1925). Бұл роман американдық еврей иммигрант әйелдің өмірін зерттейді, ол американдық қоғамда өз орнын табу үшін күнделікті күреспен айналысады. "Нан берушілер" оның ең танымал романы болып қала береді. "Аррогантты тілекші" романы Адель Линднердің басынан өткен оқиғаларды баяндайды. Ол төменгі шығыс жағындағы кедейліктен қашып келгеннен кейін жұмысшы қыздарға арналған Hellman Home игілікті үйінің екіжүзділігін әшкерелейді. 1929-1930 жылдары Езиерска Висконсин университетінде Zona Gale стипендиясын алды, бұл оған қаржылық қолдау берді. Ол бірнеше әңгімелер жазды және стипендия бойынша қызмет еткен кезде романды аяқтады. Ол Нью-Йоркке оралғаннан кейін "All I Could Never Be" (1932) еңбегін жариялады. 1920 жылдардың соңы Езиерсканың шығармашылығына деген қызығушылықтың төмендеуімен аяқталды. Ұлы депрессия кезінде ол Жұмыс прогресі әкімшілігінің Федералды жазушылар жобасында жұмыс істеді. Осы уақыт аралығында ол "All I Could Never Be" романын жазды. 1932 жылы жарық көрген бұл шығарма оның жеке күресінен шабыттанды. Кітапта суреттелгендей, ол өзін иммигрант ретінде сезінді және туған жердегі адамдардың оңай өмір сүретініне сенді. Бұл Езиерсканың жасырындыққа түсіп кеткенге дейін басылып шыққан соңғы романы болды. Оның шығармашылық автобиографиясы "Ақ ат үстіндегі қызыл лента" (1950) 70 жасқа таяғанда жарық көрді. Бұл оның шығармашылығына қызығушылықты қайта жаңартты, сондай-ақ 1960-1970 жылдары әйелдердің әдебиетін зерттеуге бағытталған үрдіс оған көмектесті. "Ашық клетка" – Езиерсканың өмірінің соңғы жылдары жазған ең қараңғы әңгімелерінің бірі. Ол оны 1962 жылы 81 жасында жаза бастады. Онда қарт әйелдің өмірі ауру құстың өмірімен салыстырылады. Езиерска көзі нашарлағанмен, жазуын жалғастырды. Оның әңгімелері, мақалалары және кітап сын-қағаздары 1970 жылы Калифорнияда қайтыс болғанға дейін жарық көрді.

Езерска мен Голливуд

Анзия Езиерсканың ертедегі қысқа әңгімелерінің табысы автор мен Голливуд арасындағы қысқа, бірақ маңызды қарым-қатынасқа әкелді. Кино продюсері Сэмюэл Голдвин Езиерсканың "Аштық жүректер" жинағының құқықтарын сатып алды. Сол атымен аталған (1922) үнсіз фильм Нью-Йорктің төменгі шығыс жағында Хелен Фергюсон, Э. Алин Уоррен және Брайант Уошберн қатысуымен түсірілді. Соңғы жылдары фильм Еврей киносы ұлттық орталығы, Самуэль Голдвин компаниясы және Британдық кино институтының күш-жігерімен қалпына келтірілді; 2006 жылы оны сүйемелдеу үшін жаңа музыка жазылды. Сан-Францискодағы еврей кинофестивалі 2010 жылдың шілдесінде қалпына келтірілген нұсқаны көрсетті. Езиерсканың 1923 жылғы "Тұрақтардағы Саломея" романы сол тақырыптағы үнсіз фильм ретінде бейімделіп, түсірілді (1925). Езиерсканың әңгімелерінің танымалдығын мойындаған Голдвин авторға сценарий жазу үшін 100 000 долларлық келісімшарт берді. Калифорнияда оның табысы оны жарнамашылардың "шегініс жұмысындағы Синдерелла" деп атауына себеп болды. Ол американдық арманның үлгісі ретінде көрсетілуіне ыңғайсыздық сезінді. Голливудтың беткеұстамалық әрекеттерінен және өзінің шеттету сезімінен көңілі қалған Езиерска 1920-жылдардың ортасында Нью-Йоркке оралды. Ол Америкада өздерінің жеке басын орнатуға күрескен иммигрант әйелдер туралы романдар мен әңгімелер жариялауды жалғастырды.