Жамандық белгісі: Орсон Уэллстің 1958 жылғы фильмі

Кіріспе

1958 жылы түсірілген Орсон Уэллстің фильмі. 1958 жылғы фильм.

"Зұлымдыққа тиісу" – Орсон Уэллстің жазып, режиссерлік еткен 1958 жылғы американдық нуар фильмі, сонымен қатар ол фильмде басты рөлде ойнайды. Сценарий Уит Мастерсонның 1956 жылғы "Зұлым белгі" романының негізінде еркін жазылған. Фильмде Чарлтон Хестон, Джанет Ли, Джозеф Каллиа, Аким Тамиров және Марлен Дитрих түскен. "Universal International" киностудиясы 1956 жылдың сәуір айында романды бейімдеуді тапсырды. Продюсер ретінде Альберт Цугсмит таңдалды, ол кейін сценарий жазу үшін теледраматург Пол Монашты шақырды. Хестон 1957 жылдың қаңтар айында Уэллстің жобаны режиссерлік етуін ұсынды. Уэллс режиссерлік пен актерлік рөлдерге, сондай-ақ сценарийді қайта жазуға алынды. Фильмнің түсірілімі келесі айда басталды және сәуірде аяқталды. Фильмнің пост-өндірісі кезінде Уэллс пен "Universal" басшылары арасында шығармашылық даулар туды және Уэллс фильмнен шеттетілді. Содан кейін "Universal International" фильмнің монтаждау стилін өзгертіп, 1957 жылдың қараша айында қосымша түсірілімдерге тапсырыс берді. Жаңа нұсқаға жауап ретінде Уэллс 58 беттік хат жазып, онда фильмге қатысты өзінің шығармашылық көзқарасын толық сипаттап, өзінің нұсқасын қалпына келтіруді сұрады. Бастапқыда киносыншылар тарапынан мойындалмаған "Зұлымдыққа тиісу" еуропалық көрермендер арасында танымал болды және 1958 жылғы Брюссельдегі Дүниежүзілік кинофестивалінде жоғары наградаларға ие болды. 1970 жылдары оның беделі қайта жаңғырды және қазір ол Уэллстің ең үздік фильмдерінің бірі және классикалық нуар жанрындағы ең жақсы фильмдердің соңғысы саналады. "Зұлымдыққа тиісу" 1998 жылы Уэллстің хатында баяндалған түпкілікті көзқарасына сәйкес қайта өңделді. 1993 жылы фильм АҚШ Ұлттық кино реестріне "мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар" деп танылып, Конгресс кітапханасымен сақтауға алынды.

Сюжет

АҚШ-Мексика шекарасында көлікке орнатылған бомба жарылып, екі адам қаза тапты. Мексиканың арнайы прокуроры Мигель Варгас, жаңа американдық әйелі Сюзимен бірге қалада бал айларын өткізіп жатқанда, тергеуге қызығушылық танытады. Тергеуді тәжірибелі полиция капитаны Хэнк Квинлан және оның адал, құрметтейтін, фанатикалық деңгейде сергек көмекшісі Пит Мензиес жүргізеді. Квинлан – алкоголизмнен құтылған, мексикалықтарға деген көзқарасы дұрыс емес адам. Ол бұрын бір аяғын жоғалтқан, енді жасанды аяқ және таяқпен жүреді. Ол Санчесті кінәлайды, ол – құрбанның қызына жасырын үйленген жас мексикалық жігіт. Санчестің пәтеріндегі тергеу кезінде Мензиз ванна бөлмесіндегі аяқ киім қорабынан екі динамит табады. Варгас бірнеше минут бұрын аяқ киім қорабын кездейсоқ құлатып, ішінен бос екенін тапқан еді, енді Квинланды динамитты жасырғаны үшін айыптайды және оның бұрынғы көптеген істерінің де осылай бұрмаланғанына күдіктенеді. Квинлан Варгастың айыптауын ашуланып жоққа шығарады. Варгас тергеп жүрген қылмыстық топтың жетекшісі, «Аға» Джо Гранди, Варгасқа қарсы Квинланмен бірігіп, оған ішімдік ұсынып, оның тазалығын бұзады. Гранди өзінің топ мүшелеріне Сюзиді ұстап алып, есірткімен улауды бұйырады. Ол есінен таныған кезде, Гранди мен Квинлан оны қонақүй бөлмесіне құлыптайды. Содан кейін Квинлан Грандини өлтіріп, денесін Сюзимен бірге қалдырады. Бірақ мас және шаршаған күйде таяғын да бөлмеде ұмытып кетеді. Сюзи оянып, мәйітті көргенде, көмекке шақырып айқайлайды және кісі өлтіру күдігімен тұтқындалады, бұл Варгасты ашуландырады. Бөлмені қарап шыққан Мензис Квинланның таяғын тауып, оның нағыз қылмыскер екенін түсінеді. Варгас Квинланның өткендегі жетістіктерін зерттеп, оның көптеген істерде дәлелдерді жасағандығына күдігін растайды. Ол Мензиеске жүгінеді, ол Квинланды әшкерелеу үшін оған көмектесуге келіседі, жасырын микрофон орнатып, мойыс алуға тырысады. Квинлан Варгастың дыбыс жазу құрылғысынан эхо естіп, Мензистің оған сатқандығын сезінеді. Ол Мензиске оқ атып, ауыр жарақаттайды. Содан кейін ол тапаншасын Варгасқа бағыттайды, бірақ өліп бара жатқан Мензис Квинлан оқ атар алдында оны атып өлтіреді. Сюзинің кінәсі жоқ екені дәлелденіп, Варгаспен қайта қосылады. Квинланның өлімінен кейін Санчестің бастапқы жарылысқа кінәлі екені және Квинланның барлық күш-жігері бекер кеткені белгілі болады.

Along the U. S.–Mexico border, a time bomb placed inside a vehicle explodes, killing two people. Mexican special prosecutor Miguel Vargas, who is honeymooning in town with his new American wife Susie, takes an interest in the investigation, which is being conducted by veteran police captain Hank Quinlan and his devoted, admiring, fanatically loyal assistant, Pete Menzies. Quinlan is a recovering alcoholic and an anti Mexican bigot. He lost a leg long ago, and now walks with a prosthetic "game" leg and a cane. He implicates Sanchez, a young Mexican man secretly married to the victim's daughter. During the interrogation at Sanchez's apartment, Menzies finds two sticks of dynamite in a shoe box in the bathroom. Vargas, who had accidentally knocked over the shoe box a few minutes earlier and found it empty, accuses Quinlan of planting the dynamite, and begins to suspect that many of his previous convictions were similarly tainted. Quinlan angrily dismisses Vargas's allegation. "Uncle" Joe Grandi, the acting leader of a crime family Vargas has been investigating, makes common cause with Quinlan against Vargas, and plies Quinlan with liquor, causing him to break his sobriety. Grandi orders his family to capture and drug Susie with illegal recreational drugs; while she is unconscious, he and Quinlan lock her in a hotel room. Quinlan then murders Grandi and leaves the body there with Susie; however, drunk and exhausted, he carelessly also leaves his cane in the room with them. When Susie wakes up and sees the body, she screams for help, and gets arrested on suspicion of the murder, which infuriates Vargas. Searching the room, Menzies finds Quinlan's cane, and realizes that Quinlan is the real killer. Vargas, reviewing Quinlan's past successes, confirms his suspicion that Quinlan has planted evidence in many of the cases. He confronts Menzies, who sadly agrees to work with him to expose Quinlan, by wearing a wire and getting a confession. Quinlan hears an echo from Vargas' recording device, and realizes that Menzies is betraying him. He shoots and mortally wounds Menzies. He then aims his gun at Vargas, but the dying Menzies shoots Quinlan before he can fire. Susie is exonerated and reunited with Vargas. As Quinlan dies, it is revealed that Sanchez has confessed to the original bombing and that Quinlan's efforts had all been for nothing.

Даму

1956 жылдың наурыз айында «Зұлымдық белгісі» құпия романы жағымды пікірлерге ие болып, жылдам сатылды, қатты мұқабамен екі рет басылды. Universal International компаниясының өндіріс жетекшісі Эдвард Мюл романның киноға бейімделуге болатынына сеніп, «Кертис Браун» әдеби агенттігі арқылы фильм құқықтарын сатып алуға келісті. 1956 жылдың сәуір айында Los Angeles Times газеті фильм құқықтарының сатып алынғанын және «B» фильмдерінің «королі» деп танылған Альберт Цугсмиттің продюсер ретінде тағайындалғанын хабарлады. Цугсмит теледраматург Пол Монашқа төрт апта ішінде сценарийді жазуды тапсырды. Цугсмит Монаштың сценарийін оқыды, бірақ ол оған ұнаған жоқ және жобаның одан әрі дамуын уақытша тоқтатты. 1956 жылдың желтоқсанына қарай Цугсмит Universal компаниясының атқарушы директоры Мел Таккерден «Зұлымдық белгісі» жобасының жай-күйі туралы сұрау келді, сондай-ақ басты рөлге Чарлтон Хестонды қарастыру мүмкіндігі ұсынылды. 1957 жылдың қаңтарында, «Он есім» (1956) фильмін жарнамалауды аяқтағаннан кейін Хестон сценарийді алды және оны қанағаттанарлық деп тапты. Актер Universal компаниясына режиссерлікке кімді қарастырып жатқанын сұрады. Олар өздері білмейтінін, бірақ Орсон Уэллстің Хэнк Квинлан рөліне келісімін бергенін айтты. Сонда Хестон: «Неге оны режиссер етпеске? Ол өте жақсы», – деді. Студия «Сізге хабарласамыз» деп жауап берді. Universal студиясының басшылары Эрнест Нимс және Джим Пратт, екеуі де 1946 жылғы «Шетелдік» фильмінде Уэллспен жұмыс істеген, оның қайтадан режиссерлік етуін қолдады. Пратттың ұсынысы бойынша Universal International Уэллске актерлік етіп, режиссерлік жасауға және қалауынша сценарийді өңдеуге 125 000 доллар ұсынды. 11 қаңтарда Уэллс Мюлмен «Зұлымдық белгісі» фильмінде ойнауға және режиссерлік етуге келісімшарт жасағаны ресми түрде жарияланды. Уэллс бұрын «Көлеңкедегі адам» (1957) фильмінде ойнаған. Цугсмиттің айтуынша, түсірілімнің соңғы күні Уэллс Цугсмиттің жазу дағдысына таңданып, оның үшін фильм түсіруге қызығушылық танытқан. Цугсмит Уэллске сценарийлер жинағын ұсынды, ол ең нашар сценарийді сұрады. Уэллске Монаштың «Зұлымдық белгісі» сценарийі берілді, ол: «Оны жазу үшін екі апта уақыт беріңіздерші?» деп сұрады. Цугсмит: «Беріңіз», – деп жауап берді.

In March 1956, the mystery novel Badge of Evil was released to generally favorable reviews and its sales were brisk, with two printings in hardcover. Edward Muhl, the head of production of Universal International, believed the novel had cinematic possibilities and arranged to purchase the film rights through the literary agency Curtis Brown. By April 1956, the Los Angeles Times reported that the film rights had been acquired and that Albert Zugsmith (known as the "King of the Bs") had been tapped as producer. Zugsmith then assigned television writer Paul Monash to write the script adaptation within four weeks. Zugsmith then read Monash's script, but did not care for it and temporarily halted any further development on the project. By December 1956, Zugsmith had received a memo from Universal executive Mel Tucker inquiring about the development of Badge of Evil and suggested the possibility of casting Charlton Heston as the lead. By January 1957, having just finished promoting The Ten Commandments (1956), Heston had received the script and considered it good enough. The actor contacted Universal to ask who they had considered to direct. They told him that they did not know, but Orson Welles was lined up as Hank Quinlan. Heston then replied, "Why not him direct, too. He's pretty good" to which the studio responded "We'll get back to you." Universal studio head executives Ernest Nims and Jim Pratt—both of whom had worked with Welles on The Stranger (1946)—lobbied for Welles to direct again. Based on Pratt's suggestion, Universal International offered Welles $125,000 for the job to act, direct, and based on his choosing, to rewrite the script. On January 11, it was officially announced that Welles had signed with Muhl to star in and direct Badge of Evil. Welles had previously starred in Man in the Shadow (1957). According to Zugsmith, on the last day of shooting, Welles, who was impressed with Zugsmith's writing abilities, expressed that he was interested in directing a picture for him. Zugsmith offered Welles a pile of scripts, of which he requested the worst one. Welles was then handed Monash's script for Badge of Evil to which he asked, "Can I have two weeks to write it?" Zugsmith replied, "You can have it."

Жазу

Сценарий жобасына Уэллс сценарийді одан да жақсырақ жетілдіру үшін көптеген өзгерістер мен ұсақ түзетулер енгізді. Оның екі маңызды үлесі – американдық расизм тақырыбын енгізуі және повествование нүктесін өзгерту шешімі болды. Ол оқиға орнын Сан-Диегодан Мексика-АҚШ шекарасына көшірді. Уэллс басты кейіпкердің атын Митч Холттан Мигель Варгасқа өзгертіп, кейіпкерді «саяси себептермен» мексикалық еткенін айтты. «Мен Тихуана мен шекаралық қалалардың американдық байланыстар туралы түрлі жарнамалардың әсерінен қаншалықты бұзылатынын көрсеткім келді» деді ол. Уэллстің түсірілімге дайын сценарийі 1958 жылдың 5 ақпанына дейін аяқталды. Хестон Веллс сценарийді он күнде қайта жазғанын мәлімдеді.

Кастинг

Уэллс Сюзан Варгас рөліне Джанет Лиді таңдады. Агенті оны актерлік құрамға қабылдау туралы хабарламас бұрын, Уэллс Лиге телеграмма жіберіп, «Зұлым белгі» фильмінде онымен жұмыс істеуге қаншалықты қуанғанын білдірді. Ол өзінің агентімен байланысып, рөлді қабылдады. Деннис Уиверді түнгі күзетші рөліне ойнауға шақырды, Уэллс оны «Гансмөк» сериалында Честер Гуд рөлінде көргеннен кейін. Оған импровизациялауды тапсырды. Ал Цугсмит Джоанна Кук Мурмен кеште кездесіп, Марсия Линнекар рөліне оның сай екеніне көз жеткізді. Уэллс қосалқы актерлер құрамын Аким Тамироффпен толықтырды, оны ол бұрын «Мистер Аркадин» (1955) фильміне шақырған болатын. Ал Джозеф Коттен, Рей Коллинз, Марлен Дитрих және Кинан Уинн кәсіподақ еңбекақысы бойынша және экранда көрсетілмейтін рөлдерге келісті. Цугсмит сондай-ақ өзінің досы Зса Зса Габорға фильмде эпизодтық рөл беруді талап етті. Ақырында, барлық актерлерге кәсіподақ мөлшерінен артық төлем жасалды және экранда көрсетілді. Мерседес МакКэмбриджді «Меркурий театры» кезінен таныған Уэллс оған телефон соғып, түсірілім алаңына келуін сұрады. Ли және актерлер «кір майлы қарақшылар» сияқты киініп, Уэллстің түсірілімді бастауын күтіп отырды. Уэллс МакКэмбридждің шашын қысқартты да, оның жаңа шашы мен қабауларына қара аяқ киім лагын жақты. Оның естеліктерінде айтылғандай: «Бір жерден қара былғары күрткі әкелді, мен ‘дайын’ болдым. Орсон ауыр, дөңгелек мексикалық акцентті қалағанын айтты. Мен оған: «Осы жұмысты істей аламын!» дедім». Джозеф Каллиа Куинланның көп жылдық серіктесі Пит Мензис рөліне бекітілді, бұл Уэллске ұзақ жылдар бойы құрметтеген актермен жұмыс істеу мүмкіндігін берді. «Джозеф Каллиа қандай актер!» деді Уэллс: Мен оны он жастағы бала кезімде жақсы көрдім. Оны Нью-Йорктегі бір спектакльде көрдім – ол өте жақсы қойылған мелодрама, ол шамамен бір жыл бойы үлкен сәттілікке ие болды, кейін ол басқа актерлермен фильмге түсірілді. Ол басты рөлді ойнады, мен оны ешқашан ұмытқан емеспін. Жылдар бойы мен оны фильмдерде көрдім – ұсақ-түйек рөлдерде. Бірақ оның сол өнерін ешқашан ұмыта алмаймын. Ол әрқашан фильмдерде стереотиптік рөлдерді ойнайды, бірақ мен білетін ең жақсы актерлердің бірі. Мен оны қатты құрметтеймін. Оның жанында ойнасаң, үлкен актермен бірге жасалатын нәрсені сезінесің – бұл қуатты энергия. «Осы актерлердің арасында да бір кісінің адалдығы ерекше көзге түседі», – деп жазды кинотарихшы және «Американдық кинематография» журналының редакторы Джордж Тернер. «Мальтадан келген тәжірибелі актер Джозеф Каллиа Мензиесті фильмдегі ең шынайы және қозғалтатын кейіпкерге айналдырады. Оның қайғысы – фильмнің нағыз мәні».

Welles selected Janet Leigh for the role of Susan Vargas. Before her agent had notified her of the casting, Welles contacted Leigh via telegram stating how delighted he was to work with her on Badge of Evil. She contacted her agent, and accepted the part. Dennis Weaver was asked to audition as the night manager after Welles had watched him as Chester Goode on Gunsmoke. He was instructed to improvise. Meanwhile, Zugsmith had met Joanna Cook Moore at a party, and was determined that she was right for the role as Marcia Linnekar. Welles rounded out the supporting cast with Akim Tamiroff, whom he previously cast in Mr. Arkadin (1955), while Joseph Cotten, Ray Collins, Marlene Dietrich, and Keenan Wynn agreed to appear in the film for union pay scale and without screen credit. Zugsmith also insisted that his friend Zsa Zsa Gabor be given a cameo in the film. Ultimately, all actors were paid over union scale and given screen credit. Having known Mercedes McCambridge since her time at Mercury Theatre, Welles called her and requested she arrive at the set. Leigh and the actors dressed as "greasy looking hoodlums" stood around waiting for Welles to start filming. Welles had McCambridge's hair cut and applied black shoe polish over her newly trim hair and eyebrows. According to her memoir: "They brought a black leather jacket from somewhere, and I was 'ready.' Orson said he wanted a heavy, coarse Mexican accent. I said, 'You've got it!'" Joseph Calleia was cast as Quinlan's longtime partner Pete Menzies, giving Welles an opportunity to work with an actor he had long admired. "What an actor—Joseph Calleia", said Welles:

I fell in love with him as a ten year old boy. I saw him in a play in New York a very well staged melodrama which was an enormous hit for about a year—it was made as a movie later with somebody else. He had the leading role, and I never forgot him. And through the years I'd seen him in movies—little things. And I could never forget that performance of his. He's always played very stereotyped parts in pictures but is one of the best actors I've ever known. I have such respect for him. You play next to him and you just feel the thing that you do with a big actor—this dynamo going on. "Even among these performers, one man's sincerity stands out," wrote George E. Turner, film historian and editor of The American Cinematographer. "Joseph Calleia, a veteran actor from Malta, makes Menzies the most realistic and touching character in the film. His agony is the true touchstone of the film."

Түсірілім

Фильм 1957 жылдың 18 ақпанынан 2 сәуіріне дейін Калифорния штатының Венеция қаласында түсірілді. Уэллске бұл жерді Олдус Хаксли ұсынған, ол қаланың қатты тозығы жеткенін хабарлаған. Уэллс, оператор Рассел Метти және суретшілер сол жерге сапар шекті, қаланың "Арулар көпірі" көрінісін көрген соң, оны қорытындыға енгізу үшін соңғы сахнаны өзгертуге шешім қабылдады. Фильм түсірілімінің басында Зугсмит фильмді "Зұлымдыққа тиісу" деп атады, бірақ Уэллс кейін оны "абсурдты" деп сынады. Оператор Грегг Толандпен жұмыс істегендей, Уэллс пен Метти "Зұлымдыққа тиісу" үшін ерекше визуалды стильді жасады, оған терең фокус, бұрыс бұрыштармен және төмен бұрыштармен түсірілген кадрлар (Квинланның айқындығын көрсету үшін) және фильм-нуардың визуалды стилін күшейтетін басқа да стильдік тәсілдер кірді. Фильмдегі ең айқын стильдік ерекшелік – үш жарым минутқа жуық созылған бастапқы кранды кадр, ол кино зерттеушілері тарапынан жиі талқыланады. Хестонның өмірбаяндық кітабында Варгас пен Шварцтың ашық машинадағы сахнасы – диалогпен түсірілген сахнаның алғаш рет проекциялық экранның алдында емес, қозғалып тұрған машинада түсірілгенін көрсетеді. Дегенмен, осындай сахнаның алғашқы мысалы 1950 жылғы "Gun Crazy" фильмінде бар.

Өндірістен кейінгі

Әдеттегідей, Уэллс өзі фильмнің монтаждау жұмысына қатысты, бастапқыда Эдвард Кертисспен бірге жұмыс істеді. Зугсмиттің сөзіне сүйенсек, екеуінің шығармашылық пікір қақтығыстары болған, бұл фильмді Альберт Зугсмит продюсерлік етіп, Гарри Келлер режиссерлік еткен. Екі фильмді түсірген оператор да бір болды – Рассел Метти. Бұл нұсқасының ұзақтығы 94 минутты құрады.

Қазіргі заманғы шолулар

Говард Томпсон газеті «The New York Times»-та жазғандай, «жақсылық пен жамандық арасындағы күрес маңызды болғанымен, бұл фильмнің ең қалдырғыш әсері мазмұннан гөрі эффектіге толы, сондықтан оның нағыз құндылығы осында». Ол фильмнің режиссурасын жоғары бағалап, «Мистер Уэллс – бұл айқын, бірақ керемет тәсілдер жиынтығы. Ол Рассел Метти басқаратын тамаша камераны қара жыланның қамшысы сияқты қолданып, оқиғаны көрерменнің көзіне тікелей жеткізеді» деді. «Los Angeles Times» газетінің Филип К. Шойер «Көбінесе, Уэллс мазмұннан гөрі көңіл-күйге басымдық береді. Бірақ қандай көңіл-күй! «Touch of Evil» фильмінде дыбыс деңгейі төмен, жарық аз және дыбыс мониторингі жеткіліксіз, бірақ Рассел Меттидің керемет мобильді камерасының көмегімен ол таза кино сияқты қарқынмен өрлейді, көбінесе толыққанды декорациялармен бірге». «Harrison’s Reports» журналы Уэллс «оқиғаны ерекше кейіпкерлермен толтырғанын және әдеттегі түсірілімнен қашу үшін ерекше фотосуреттік бұрыштар, көлеңкелер мен жарықтарды пайдаланғанын» айтты. Бұл көркемдік көзқарасқа айналады, бірақ оқиғаның драмалық әсерін азайтуы мүмкін. Ойнаған актерлердің өнері өте жақсы, ал кейбір көріністер тартымды әрі қызықты». «Variety» журналы «Уэллс өзінің шығармашылық талантын мақтанышпен көрсетеді, бірақ өкінішке орай, оқиғаның жағдайы бұған кедергі келтіреді. Ориентация жеткіліксіз және экспозиция тым аз, нәтижесінде көптеген оқиғалар шатастырып, сюжетке байланыстыру қиын. Уэллстің сценарийіндегі диалогтар күшті, Расселмен төменгі жарықты қолдану тиімді, ал Рассел Меттидің түсірілімдері ағынмен және әсерлі, ал Генри Манчинидің музыкасы терең сезім тудырады. Бірақ «Touch of Evil» жақсы фильм үшін жақсы көріністер ғана жеткіліксіз екенін дәлелдейді». «New York Daily News» газеті үшін рецензия жазған Дороти Мастерс фильмді төрт жұлдыздың үшеуімен бағалап, «Уэллстің қолтаңбасы тартымды сценарийде, күмәнді презентацияда, қара фонда, ерекше камера бұрыштарында және кейіпкерлердің ерекше жиынтығында көрінеді. Бұл фильмнің өндірісіне ерекше көңіл бөлінген, ал актерлік құрамның қалған бөлігі оны жақсы қолдайды».

Howard Thompson of The New York Times wrote " while good versus evil remains the text, the lasting impression of this film is effect rather than substance, hence its real worth." He complimented the film's direction noting that "Mr. Welles' is an obvious but brilliant bag of tricks. Using a superlative camera (manned by Russell Metty) like a black snake whip, he lashes the action right into the spectator's eye." Philip K. Scheuer of the Los Angeles Times wrote "As usual, Welles has placed mood above content. But what mood! Touch of Evil is underkeyed, underlighted and undermonitored (for sound), but with the assistance of Russell Metty's marvelous mobile camera it charges ahead like the pure cinema it so often succeeds in being, complete with built in stocks." Harrison's Reports felt that Welles "has peopled the story with odd characterizations and, in an apparent effort to get away from routine picture making, has made dramatic use of unusual photographic angles, shadows and lighting. This makes for an arty approach but it seems to lessen the dramatic impact of the story. The acting is very good, and a number of the individual scenes are tense and exciting." Variety felt that "Welles establishes his creative talent with pomp, but unfortunately the circumstances of the story suffer. There is insufficient orientation and far too little exposition, with the result that much of the action is confusing and difficult to relate to the plot Welles' script contains some hard hitting dialogue; his use of low key lighting with Russell is effective, and Russell Metty's photography is fluid and impressive; and Henry Mancini's music is poignant. But Touch of Evil proves it takes more than good scenes to make a good picture." Dorothy Masters, reviewing for the New York Daily News, gave the film three stars out of four noting that the "Welles touch is manifest in a taut screen play, suspenseful presentation, stark backgrounds, off beat camera angles and a weird assortment of characters. The production is advantage and are ably supported by the rest of the cast."

Марапаттар

Universal Pictures «Зұлымның жанасуын» 1958 жылғы Брюссельдегі Дүниежүзілік кинофестиваліне ілікпеу үшін бар күшін сарп етсе де, фильм Еуропалық тұңғыш көрсетілімін алды және Уэллс қатысуға шақырылды. Ол таң қалдырарлықтай екі ең бағалы жүлдені жеңіп алды. «Зұлымның жанасуы» Халықаралық киносыншылар жүлдесіне де ие болды, сондай-ақ Уэллстің барлық шығармашылық жолы мойнаққа алынды.

Критикалық қайта бағалау

1998 жылы Роджер Эберт «Зұлымдыққа тиісу» фильмін өзінің «Ұлы фильмдер» тізіміне қосты. Ол басты және қосалқы актерлерді жоғары бағалап, операторлық шеберліктің «тек көрсету үшін емес» екенін, керісінше, адамдар арасындағы қарым-қатынастарды көрсету және кейіпкерлерді «бір кадрға түсіріп, құрқырату» арқылы күрделі сюжетке тереңдік қосу үшін қолданылғанын айтты. Эберт сондай-ақ Уэллстің рөлі жартылай автобиографиялық екенін болжады, оның Куинлан кейіпкерінің ескі аждастарды сақтап, бақылауға құштарлығын көрсеткенін, бұл Уэллстің өмірі мен мансабына ұқсас екенін атап өтті. Variety басылымынан Тод Маккарти, фильм қалпына келтірілгенінде дерлік өзгермегенін айтса да, сюжетінің дұрыс әрі түсінікті болғанын және «жаңа көшірме сапасының арқасында Уэллстің техникалық шеберлігі мен локацияларды тапқыр пайдалануы бұрынғыдан да жақсы байқалатынын, ал фильмнің өзі де тегіс ойналатынын» атап өтті. Майкл Уилмингтон Chicago Tribune газетінде фильмді «керемет камералық жұмыс, қорқынышты бұрыштар және есімде қаларлық, әдемі актерлік ойын» арқасында «нуар жанрындағы шекараға жақын» деп жазды. Кеннет Туран Los Angeles Times газетінде 1998 жылғы қайта жұмысы туралы былай деп жазды: «Рассел Метти түсірген «Зұлымдыққа тиісу» Уэллстің сүйіп жүрген, көзге түсетін, шебер операторлық жұмысының үлгісі. Өте экспрессионистік, көлеңкелерге, бұрыштарға және кинотәсілдерге толы фильм, қараңғы нуардың әдеттегі қасіретті атмосферасын тағы бірнеше фильмтерге жеткен деңгейге көтереді». 2012 жылы сыншы Манола Даргис «Зұлымдыққа тиісу» фильмін 2012 жылғы Sight & Sound сыншыларының сауалнамасындағы барлық уақыттағы ең сүйікті он фильмінің бірі деп атады. Rotten Tomatoes веб-сайтында фильм 79 рецензияға негізделген 95% мақұлдау рейтингіне ие болды, орташа бағасы 8.80/10 болды. Сынақтардың консенсусы: «Көркем жаңашылдығымен және эмоционалдық күшімен Орсон Уэллстің классикалық нуары – визуалды тамаша, сонымен қатар қараңғы, зұлым триллер». Metacritic-те фильм 22 сыншының бағасына негізделген 100 балдық шкала бойынша 99 балға ие болды, бұл «барлық тараптан мақтауға» ие екенін көрсетеді. 1998 жылы Time Out журналы сауалнама жүргізіп, фильмді барлық уақыттағы ең ұлы фильм деп таныды. 2000 жылы фильм The Village Voice журналының «100 ең ұлы фильм» тізімінде 55-орынды иеленді. «Зұлымдыққа тиісу» 2001 жылы Америка кино институтының «100 жыл, 100 қызықты фильм» тізімінде 64-орынға қойылды. Sight & Sound журналының 2012 жылғы «Барлық уақыттағы ең ұлы фильмдер» сауалнамасында фильм режиссерлердің тізімінде 26-орынды, ал сыншылардың тізімінде 57-орынды иеленді. 2015 жылы фильм әлемдік киносыншылардың дауыс беруімен BBC-нің «100 ең ұлы американдық фильмдер» тізімінде 51-орынды иеленді.

In 1998, Roger Ebert added Touch of Evil to his Great Movies list. He praised the lead and supporting actors and argued that the cinematography was "not simply showing off" but rather was used to add depth to the complex plot by showing interpersonal connections and "trapping [the characters] in the same shots". Ebert also speculated Welles's role was semi autobiographical, describing his Quinlan character as nursing old feuds and demonstrating an obsessive desire for control that arguably parallels Welles's life and career. Todd McCarthy of Variety stated that although the restored film was virtually the same, he noted the film's plot is more coherent and that "due to the pristine new print, Welles' technical virtuosity and ingenious use of locations have never been more evident, and the entire picture plays more smoothly." Michael Wilmington of the Chicago Tribune positively wrote the film was "close to the pinnacle of film noir" thanks to "[w]izardly moving camera shots, nightmarish angles and incredibly florid, amusing performances". Kenneth Turan, reviewing for the Los Angeles Times, summarized the 1998 re cut: "Photographed by Russell Metty, Touch of Evil is one of the standard bearers for the kind of eye catching, bravura camera work Welles favored. Expressionistic in the extreme, filled with shadows, angles and cinematic flourishes, the film raises the usual brooding nightmare ambience of film noir to a level few other pictures have attempted." In 2012, critic Manohla Dargis listed Touch of Evil as one of her ten favourite films of all time on 2012 Sight & Sound critics' poll list. On the review aggregator website Rotten Tomatoes, the film received an approval rating of 95% based on 79 reviews, with an average rating of 8.80/10. The critical consensus reads, "Artistically innovative and emotionally gripping, Orson Welles' classic noir is a visual treat, as well as a dark, sinister thriller." On Metacritic, the film has a weighted average score of 99 out of 100, based on 22 critics, indicating "universal acclaim". In 1998, Time Out magazine conducted a poll and the film was voted 57th greatest film of all time. In 2000, the film was ranked at No. 55 in The Village Voices 100 Greatest Films list. Touch of Evil was placed No. 64 on American Film Institute's "100 Years, 100 Thrills" list in 2001. In the Sight & Sound Greatest Films of All Time 2012 poll, the film was placed No. 26 and No. 57 by the directors and the critics respectively. In 2015, the film ranked 51st on BBC's "100 Greatest American Films" list, voted on by film critics from around the world.

1976 жылғы релиз

1970 жылдардың басында UCLA кинотану профессоры Роберт Эпштейн өзінің сабағында көрсету үшін фильмнің көшірмесін сұрады. Universal архивтерінен ол "Зұлымның қолы тиген" фильмінің 108 минуттық нұсқасын тапты. 1973 жылдың 15 желтоқсанында ол "50 ұлы американдық фильм" бағдарламасы аясында Лос-Анджелес округінің өнер мұражайында көрсетілді. 1975 жылдың маусым айында Америка кино институты осы жаңалықтың тарихи құндылығын мойындап, сақтау үшін Конгресс кітапханасына дубликатталған негативті жіберді. Universal Pictures кинотеатрларға таратпайтын бөлімі – United World Films арқылы 16 мм форматта қайта шығару мүмкіндігі де талқыланды. Содан кейін фильм Париж кинофестивалінде көрсетілді, одан кейін Universal Pictures кинотеатрларда кеңінен қайта көрсетілді, бұл Уэллстің туындыларына кино әуекостерінің қызығушылығы артып келе жатыр екенін көрсетті. 1975 жылы Джонатан Розенбаум Sight & Sound киножурналында мақала жариялап, бірнеше ұсақ-түйектерді есептемегенде, нұсқаның "Веллстің соңғы монтаждау нұсқасына ұқсас" екенін айтты және оны "шешімді нұсқа" деп сипаттады. Джозеф Макбрайд Sight & Sound журналына жолдаған хатында түзету жасап, бұл монтажды "preview" нұсқасы деп атады.

1998 жылғы релиз

1998 жылы Уолтер Мёрч қолжетімді барлық материалдарды пайдаланып, Уэллстің жазбасына сүйене отырып, фильмді қайта өңдеді. Рик Шмидлин қайта өңдеуді жүзеге асырды, ал Universal компаниясының фильмді қалпына келтіру директоры Боб О'Нил мен Universal компаниясының дыбыс операциялары вице-президенті Билл Варни осы қалпына келтіруге қатысты. Уэллстің жасаған дайын нұсқасы қазір жоқ болғандықтан, нағыз «директорлық нұсқа» жасау мүмкін емес, бірақ Мёрч Келлер сахналарының бір бөлігін алып тастап, қолдағы материалдың көп бөлігін біріктіре алды (кейбіреулері сақталды, өйткені олар Уэллстің жоғалған сахналарын алмастырды және сюжет үшін қажет болды немесе Уэллс оларды қосуға келісім берген). Уэллстің шағымдарының бір бөлігі дыбыс пен монтаж таңдауына қатысты, сондықтан Мёрч материалды сәйкес түрде қайта өңдеді. Ерекше өзгерістерге ашылу тізімдерін және Генри Манчини музыкасын алып тастау, басты оқиға мен Джанет Лидің қосалқы сюжеті арасындағы тізбектей кешіру және Гарри Келлердің қонақ үй вестибюліндегі сахнасын алып тастау кірді. Рик Шмидлин 1998 жылғы өңдеуді жасады, ол шектеулі, бірақ сәтті кинопрокатқа ие болды (қайтадан Universal арқылы) және кейін DVD форматында қолжетімді болды. DVD-де 58 беттік жазбаның экрандық көшірмесі бар. Бастапқыда 1998 жылғы Канн кинофестивалінде Джанет Ли, Уолтер Мёрч және Рик Шмидлин қатысатын премьерасы жоспарланған, бірақ Уэллстің қызы Беатрис Уэллстің сотқа шақыру қаупінен кейін, соңғы сәтте көрсетілім тоқтатылды. Universal компаниясына қарсы «Зұлымдыққа тиісу» фильмін қайта өңдеу кезінде онымен кеңеспегені немесе оның келісімін алмағаны үшін соттан тыс келісімге келді. Уэллс кейінірек Universal компаниясынан не істеліп жатқанын хабарлауды сұрағанын айтты, ал оған немқұрайлылық танытқаннан кейін, ол Канн фестиваліне Уэллс отбасының рұқсатысыз қалпына келтіру жұмыстары жүргізілгенін мәлімдеді. Мен оны кейін көрдім және ол керемет болды. Мен олардың тамаша жұмыс істегенін ойладым, және ол өте жақсы жасалған. Ол осыны қалаған, және ол бұрынғы қиратылған нұсқадан әлдеқайда мағыналы болды. Ол жақсы еді, және ол оның туындысы еді. Егер олар маған бұл туралы басынан айтқанда, мұның ешқайсысы болмас еді. 1998 жылғы қайта өңдеу Нью-Йорк киносыншыларының шеңберінен, Лос-Анджелес киносыншылары қауымдастығынан және Ұлттық киносыншылары қоғамынан марапаттар алды.

In 1998, Walter Murch, working from all available material, re edited the film based on the Welles memo, with Rick Schmidlin who produced the re edit and with the help of Bob O'Neil, Universal's director of film restoration and Bill Varney, Universal's Vice President of Sound Operations, participating in the restoration. As Welles's rough cut no longer exists, no true "director's cut" is possible but Murch was able to assemble a version incorporating most of the existing material, omitting some of the Keller scenes (though some were retained, either because they had replaced Welles's lost scenes and were necessary to the plot or because Welles had approved of their inclusion). Some of Welles's complaints concerned subtle sound and editing choices and Murch re edited the material accordingly. Notable changes include the removal of the credits and Henry Mancini's music from the opening sequence, cross cutting between the main story and Janet Leigh's subplot and the removal of Harry Keller's hotel lobby scene. Rick Schmidlin produced the 1998 edit, which had a limited but successful theatrical release (again by Universal) and was subsequently made available on DVD. The DVD includes an on screen reproduction of the 58 page memo. Originally scheduled to be premiered at the 1998 Cannes Film Festival with Janet Leigh, Walter Murch and Rick Schmidlin attending, the screening was canceled at the eleventh hour after threats of litigation from Welles's daughter, Beatrice Welles. Her suit against Universal, for not consulting her or obtaining her consent prior to the reworking of Touch of Evil, was settled out of court. Welles later said she had only asked Universal to inform her on what was being done and when she was ignored, she told the Cannes Festival that the restoration was not sanctioned by the Welles Estate,

I saw it later and it was wonderful I thought they did an amazing job, and it was very well done. It was what he wanted and it made much more sense than that chopped up nightmare there was before. It was fine and it was his. If they had told me that from the very beginning, none of that would have happened. The 1998 re edit received awards from the New York Film Critics Circle, the Los Angeles Film Critics Association and National Society of Film Critics.