Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
19 ғасырдағы неміс жазушысы, неміс туған суретші.
19th century German writer
the German born artist
Беттина фон Арним (Арним графинясы) (4 сәуір 1785 – 20 қаңтар 1859), шын аты Элизабет Катарина Людовика Магдалена Брентано, неміс жазушысы және романист. Беттина (немесе Беттин) Брентано – жазушы, баспагер, композитор, әнші, бейнелеу өнері шебері, иллюстратор, жас дағдыларды қолдаушы және қоғамдық белсенді. Ол романтикалық дәуірдің рухын бейнелейтін түпкілікті үлгі және көрнекті суретшілердің көптеген шығармашылық байланыстарының ортасы болды. Ең жақын достарының қатарында Гёте, Бетховен, Шлейермахер және Пюклер болды, олардың арасындағы көркемдік келісімді дамытуға тырысты. Феликс пен Фанни Мендельсон, Роберт пен Клара Шуман, Франц Лист, Йоханна Кинкель және Йоханнес Брамс сияқты сол кездегі көптеген белгілі композиторлар оның рухы мен талантына құрмет көрсетті. Композитор ретінде фон Арнимнің стилі ерекше болды, ол сүйікті халық әуендері мен тарихи тақырыптарды жаңаша гармониялармен, фраза ұзындығымен және сол дәуір музыкасына тән импровизациялармен үйлестірді. Ол неміс жазушылары Клеменс Брентано және Ахим фон Арниммен тығыз байланыста болды: біріншісі – оның ағасы, екіншісі – күйеуі. Оның қызы Гизела фон Арним де танымал жазушы атанды. Оның ағасы Кристиан арқылы немерелері Франц және Лухо Брентано болды.
Bettina von Arnim (the Countess of Arnim) (4 April 178520 January 1859), born Elisabeth Catharina Ludovica Magdalena Brentano, was a German writer and novelist. Bettina (or Bettine) Brentano was a writer, publisher, composer, singer, visual artist, an illustrator, patron of young talent, and a social activist. She was the archetype of the Romantic era's zeitgeist and the crux of many creative relationships of canonical artistic figures. Best known for the company she kept, she numbered among her closest friends Goethe, Beethoven, Schleiermacher, and Pückler and tried to foster artistic agreement among them. Many leading composers of the time, including Felix and Fanny Mendelssohn, Robert and Clara Schumann, Franz Liszt, Johanna Kinkel, and Johannes Brahms, admired her spirit and talents. As a composer, von Arnim's style was unconventional, molding and melding favorite folk melodies and historical themes with innovative harmonies, phrase lengths, and improvisations that became synonymous with the music of the era. She was closely related to the German writers Clemens Brentano and Achim von Arnim: the first was her brother, the second her husband. Her daughter Gisela von Arnim became a prominent writer as well. Her nephews, via her brother Christian, were Franz and Lujo Brentano.
Отбасы және ерте өмірі
Беттина фон Арним Франкфурт-на-Майне қаласында итальяндық саудагерлердің үлкен Брентано отбасында дүниеге келді. Оның әжесі Софи фон Ла Рош – романдар жазушы, ал ағасы Клеменс Брентано лирикалық өлеңдерімен, либреттилерімен және зингшпильдерімен танымал ұлы ақын еді. Ол оған кеңесші және қорғаушы болды, сондай-ақ сол кездегі поэзияны, әсіресе Гётені оқуға ынталандырды. Беттинаны ерте кезден ағалары мен апалары «кобольд» деп атаған, бұл лақап аты кейін Берлин қоғамында да сақталды. 1794–1797 жылдары Фритцлардағы Урсулиндер монастырының мектебінде білім алғаннан кейін Беттина біраз уақыт Оффенбах-на-Майнеде әжесінің үйінде, ал 1803–1806 жылдары Марбургте әйгілі заңгер Фридрих фон Савиньимен бірге тұрды. 1807 жылы Веймарда Беттина Гётемен танысты, оған зор құштарлық сезімдеді, бірақ ақын онымен хат алмасып тұрса да, оның сезіміне жауап бермеді. Олардың достығы 1811 жылы Беттинаның Гёте әйелімен болған әрекетіне байланысты күрт аяқталды. 1810 жылы Беттина Венаға сапар шегіп, өзінің туған інісі Франц Брентано мен оның әйелі Антонидің үйінде қонақ болды. Осы кезде ол Бетховенмен танысты. Кейіннен ол 1812 жылы Теплицте Бетховен мен Гётенің алғашқы кездесуін ұйымдастыруға белсенді қатысқандығын мәлімдеді және Бетховеннің Гётемен бірге серуендегенде, келушілерге жол беруден бас тартқанын, ал Гёте оларға иіліскенін сипаттаған хат жариялады – бұл оқиға кеңінен танымал болды, бірақ «көптеген адамдар Беттина осы оқиғаны ойдан шығарған болуы мүмкін». 1811 жылы Беттина танымал романтик ақын Ахим фон Арнимге үйленді. Жұбайлар алдымен Виперсдорф сарайында, содан кейін Берлинде қоныстанды. Олардың жеті баласы болды. Ахим 1831 жылы қайтыс болды, бірақ Беттина белсенді қоғамдық өмірге қатыса берді. Гётеге деген құштарлығы қайта жанданып, 1835 жылы жазушы және ландшафт дизайнері Герман фон Пюклер-Мускаумен ұзақ әңгімелескеннен кейін ол өзінің және ақынның арасындағы хат алмасу деп саналатын «Гёте мен баланың хат алмасуы» (Goethes Briefwechsel mit einem Kinde) атты кітабын жариялады. Ол 1859 жылдың 20 қаңтарына дейін жазуын, шабыттандыруын және жариялауын жалғастырды, содан кейін Берлинде 73 жасында, балаларының қоршауында қайтыс болды. Оның қабірі Виперсдорф шіркеуінің маңында орналасқан. Беттина қысқа уақыт Берлиндегі Сингакадемияда ән шырқады және Амали фон Хелвиктің эллиндік өлеңдеріне музыка жазды. 1811 жылы фон Арнимге үйленуіне байланысты үй шаруалары оның өнімділігін төмендеткенімен, сол кезеңдегі бірнеше өнер әндері табылып, «Werke und Briefe» жинағында жарияланды. Фон Арним – ақын Хёльдерлиндің шығармаларын музыкаға түсірген алғашқы композитор. Ол Пруссияның прогрессивтілері үшін мұза болды, социалистік қозғалысқа байланысты және қысымға ұшыраған еврей қауымының қорғаушысы болды. Ол екі саяси диссиденттік шығарма жариялады, бірақ Пруссия патшасымен болған достығының арқасында жазадан құтылды. 1831 жылы күйеуі қайтыс болғаннан кейін Беттина шығармашылық қауымдастыққа деген адалдығын сақтап, Пруссияның музыка директоры Гаспар Спонтиниді қолдап, жеті әннен тұратын жинақ жариялады.
Bettina von Arnim was born at Frankfurt am Main, into the large Brentano family of an Italian merchants. Her grandmother, Sophie von La Roche, was a novelist, and her brother was Clemens Brentano, the great poet known for his lyric poems, libretti, and Singspiele. He was a mentor and protector to her and inspired her to read the poetry of the time, especially Goethe. From an early age Bettina was called 'the kobold' by her brothers and sisters, a nickname that she maintained later on in Berlin society. After being educated at an Ursulines convent school in Fritzlar from 1794 to 1797, Bettina lived for a while with her grandmother at Offenbach am Main and from 1803 to 1806 with her brother in law, Friedrich von Savigny, the famous jurist, at Marburg. In 1807 at Weimar Bettina made the acquaintance of Goethe, for whom she entertained a significant passion, which the poet did not requite, though he entered into correspondence with her. Their friendship came to an abrupt end in 1811, owing to Bettina's behaviour with Goethe's wife. In 1810, Bettina visited Vienna, staying at the home of her half brother Franz Brentano and his wife Antonie. It was at this time she met Beethoven. She later claimed to have been instrumental in arranging the first meeting of Beethoven and Goethe at Teplitz in 1812, and published a letter supposedly written by Beethoven describing how while walking with Goethe, he had refused to step aside for visiting dignitaries while Goethe bowed an incident that became famous, though the "greatest likelihood is that Bettina made it up". In 1811, Bettina married Achim von Arnim, the renowned Romantic poet and member of the notable Arnim family. The couple settled first at the Wiepersdorf castle, and then in Berlin. They had seven children. Achim died in 1831, but Bettina maintained an active public life. Her passion for Goethe revived, and in 1835, after lengthy discussions with the writer and landscape gardener Hermann von Pückler Muskau, she published her book Goethe's Correspondence with a Child (Goethes Briefwechsel mit einem Kinde), which purported to be a correspondence between herself and the poet. She continued to write, inspire, and publish until 20 January 1859, when she died in Berlin, aged 73, surrounded by her children. Her grave is in the Wiepersdorf churchyard. Bettina sang briefly in the Berliner Singakademie and composed settings of Hellenistic poems by Amalie von Helvig. Though domestic duties connected to her 1811 marriage to von Arnim diminished her productivity, several art songs from the period have been recovered and have been published in Werke und Briefe. Von Arnim was the first composer to set the poet Hölderlin's work to music. She was a muse to the progressives of Prussia, linked to the socialist movement and an advocate for the oppressed Jewish community. She published two politically dissident works but evaded chastisement because of her friendship with the King of Prussia. After the 1831 death of her husband, Bettina continued her dedication to the creative community. She published a collection of seven songs in public support of Prussian music director Gaspare Spontini, under duress at the time.
Хаттар
Бунзел, Вольфганг, ред. : Беттин фон Арним: Соңғы махаббат. Белгісіз хаттар кітабы. Берлин 2019. Арнимнің досы Юлиус Дьорингке жазған хаттары. Ренате Моеринг, ред., Ахим фон Арним – Беттин Брентано күйеуі фон Арним: Хат алмасу. 3 томдық. Түпнұсқа қолжазбалар бойынша толық басылым, түсіндірмелермен, Райхерт, Висбаден 2019. Gajek, Enid және Bernhard Gajek, ред., Беттин фон Арним, Герман фон Пюклер-Мускау, «Шынайы махаббат – әлемнің кілті». Хат алмасу 1832–1844 («Passion is the key to the world.» Хат алмасу 1832–1844), түсіндірмелермен, Cotta, Штутгарт 2001.
Bunzel, Wolfgang,ed. : Bettine von Arnim: Letzte Liebe. Das unbekannte Briefbuch. Berlin 2019. Arnim's letters to her friend Julius Döring. Renate Moering, ed., Achim von Arnim – Bettine Brentano verh. von Arnim: Briefwechsel. 3 vols. Complete edition after the original manuscripts with commentary, Reichert, Wiesbaden 2019. Gajek, Enid and Bernhard Gajek, eds., Bettine von Arnim, Hermann von Pückler Muskau, »Die Leidenschaft ist der Schlüssel zur Welt«. Briefwechsel 1832–1844 (“Passion is the key to the world.” Correspondence 1832–1844), with commentary, Cotta, Stuttgart 2001,
Мұра
Техас штатындағы неміс-американдық Беттина елді мекені 1847 жылы құрылып, оның прогрессивті, идеалистік көшбасшылары Беттина фон Арнимнің құрметіне атаған. Ол Елм-Крик және Ллано өзендерінің тоғысында орналасқан, бірақ тек бір жыл ғана өмір сүрді. Беттина қауымдастығының ешқандай іздері қалмаған, алайда оның үш негізін қалаушысының екеуі кейіннен танымал болды: Гюстав Шлейхер, кейіннен АҚШ конгрессмені және Шлейхер округіне атын берген, сондай-ақ доктор Фердинанд Людвиг Херф, ол 1854 жылы Техаста анестезия қолданған алғашқы хирург болды. Қоғамның үшінші негізін қалаушысы Герман Шписс еді. Мүсінші Карл Иоганн Штайнхаузер (1813–1878) жасаған Гётеге арналған алып мүсіннің, Беттина фон Арнимнің жобасының бір бөлігі 1911 жылы Веймардағы мұражайда қойылды. 1991 жылдан 2001 жылдың 31 желтоқсанына дейін оның суреті 5 немец маркалық банкнотада бейнеленген. Оның Роберт Шуманмен болған достығы Эндрю Крумидің 2004 жылғы «Мобиус Дик» романында көрсетілген. Ол сондай-ақ Крумидің 2023 жылғы «Бетховеннің қастандықтары» романында да есімдері аталады. 2006 жылы Германия үкіметі фон Арнимдерге тиесілі Кунстлерхаус Шлосс Виперсдорфты әдеби институтқа айналдырды.
The German American settlement of Bettina in the state of Texas was founded in 1847, and named by its progressive, idealistic founders after Bettina von Arnim. Located near the juncture of Elm Creek and the Llano River, it lasted only a year. No trace of the Bettina community survives, though two of its three founders subsequently became prominent: Gustav Schleicher, later a U. S. congressman and namesake of Schleicher County, and Dr. Ferdinand Ludwig Herff, who in 1854 became the first surgeon to use anesthesia in Texas. The community's third founder was Hermann Spiess. Part of von Arnim's design for a colossal statue of Goethe, executed in marble by the sculptor Carl Johann Steinhäuser (1813–1878), was displayed in the museum at Weimar in 1911. From 1991 until 31 December 2001, her portrait was on the German 5 Deutsche Mark bill. Her friendship with Robert Schumann featured in Andrew Crumey's 2004 novel Mobius Dick. She is also mentioned in Crumey's 2023 novel Beethoven's Assassins. In 2006, the German government turned Künstlerhaus Schloss Wiepersdorf, the estate of the von Arnims, into a literary institute.