Кіріспе
Американдық электрондық соғыс ұшағы
Boeing EA-18G Growler – американдық авиатасымалдағышқа негізделген электрондық соғыс ұшағы, екі орындық Boeing F/A-18F Super Hornet-тің арнайы түрі. EA-18G АҚШ Әскери-теңіз күштеріндегі Northrop Grumman EA-6B Prowlers ұшақтарын алмастырды. Growler-дің электрондық соғыс мүмкіндіктерін негізінен Northrop Grumman компаниясы қамтамасыз етеді. EA-18G 2007 жылы өндіріске түсіріліп, 2009 жылдың соңында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің қарулануына берілді. Австралия да он үш EA-18G сатып алып, 2017 жылы Австралия Корольдік әуе күштерінің құрамына қосылды.
Талап және сынау
2001 жылдың 15 қарашасында Боинг EA 18 Airborne Electronic Attack (AEA) ұшағы ретінде қызмет ету үшін ALQ 99 электрондық соғыс жүйесімен жабдықталған F/A 18F "F 1" ұшағының алғашқы ұшуын сәтті аяқтады. 2003 жылдың желтоқсан айында АҚШ Әскери-теңіз күштері EA 18G-ді әзірлеу жөніндегі келісімшартты Боинг компаниясына тапсырды. Басты мердігер ретінде Боинг алдыңғы фюзеляж бен қанаттарды құрастырып, соңғы құрастыру жұмыстарын орындады. Northrop Grumman – негізгі ұшақ субподрядшысы, олар орталық және артқы фюзеляжді, сондай-ақ негізгі электрондық күрес жүйесін жеткізіп берді. 2003 жылы Әскери-теңіз күштері 90 EA 18G ұшағын алуды күтті. Бірінші EA 18G сынақ ұшағы 2004 жылдың 22 қазанында өндіріске түсті. Бірінші сынақ ұшағы, EA 1 деп аталды, 2006 жылдың 3 тамызында құрастырылып, 2006 жылдың 15 тамызында Сент-Луис қаласында алғашқы ұшуын жасады. Кейіннен 2006 жылдың 22 қыркүйегінде Мэриленд штатындағы Патуксент-Ривер әскери-әуе базасына жеткізілді. EA 1 негізінен Әуедегі Ұрыс Ортасын Сынау және Бағалау Орталығының (ACETEF) эхо-камерасындағы жердегі сынақтарды қолдайды. Екінші ұшақ (EA 2) алғаш рет 2006 жылдың 10 қарашасында ұшып, 2006 жылдың 29 қарашасында Патуксент-Ривер әскери-әуе базасына жеткізілді. EA 2 – AEA ұшу сынақ ұшағы, бастапқыда Пакс-Ривердің Атлантика сынақ полигонында (ATR) AEA жүйесін сынау үшін ұшқан, содан кейін Калифорниядағы China Lake әскери-әуе қару стансасындағы Электрондық Күрес Полигонына (ECR, немесе "Эхо полигоны") көшті. Екі ұшақ та VX 23 "Salty Dogs" эскадрильясына қарасты. EA 1 және EA 2 – F/A 18F F 134 және F 135 ұшақтары, олар Сент-Луис өндіріс желісінен алынып, Боинг компаниясымен EA 18G конфигурациясына сәйкес өзгертілді. Алайда, олар бастапқыда Growler ретінде құрастырылмағандықтан, Әскери-теңіз күштері бұл екі сынақ ұшағын NEA 18G деп белгіледі. 2008 жылдың маусым айына дейін ұшу сынақ бағдарламасында бес Growler ұшағы сынақтан өтті.
Сатып алу
2006 жылдың сәуірінде АҚШ Үкіметтік Есеп беру Жоспары өз алаңдаушылықтарын білдірді. АҚШ ҮЕЖ EA 18G-дегі электрондық соғыс жүйелерінің толыққанды дамымағанын, демек, «болашақта шығындардың өсуі және кестедегі кешігулер» қаупі бар екенін мәлімдеді. Есепте Қорғаныс министрлігіне EA 6B үшін қосымша ICAP III жаңартуларын сатып алуды қарастыру ұсынылды, бұл қазіргі және жақын болашақтағы қабілеттердегі кемшіліктерді жоюға және EA 18G-нің бастапқы өндіріс жоспарларын қайта құруға бағытталған, сонда сатып алу ұшақтың «толыққанды функционалдығын көрсеткеннен кейін» жүзеге асырылуы тиіс. 2008 жылғы АҚШ ҮЕЖ есебінде Қорғаныс министрлігінің Операциялық сынақтар және бағалау департаментінің директоры екі адамнан тұратын Growler экипажының жұмыс жүктемесіне қатысты сұрақтар қойды. АҚШ Әскери-теңіз күштері EA 6B Prowler-ді алмастыру үшін барлығы 57 ұшаққа тапсырыс берді, олардың көп бөлігі NAS Whidbey Island базасында орналасқан. АҚШ Қорғаныс министрлігі 2007 жылы EA 18G бағдарламасының төмендетілген деңгейдегі бастапқы өндірісін бастауға рұқсат берді. EA 18G-нің ұшу сынақтарын 2008 жылы аяқтау жоспарланған. Әскери-теңіз күштері 2008 жылы шамамен 85 ұшақ сатып алуды жоспарлаған. Толық деңгейдегі өндіріске рұқсат беру 2009 жылдың үшінші тоқсанында күтілді. 2009 жылдың 9 шілдесінде генерал Джеймс Картрайт АҚШ Сенатының Қарулы Күштер комитетіне F/A 18 өндіріс желісін жалғастыру туралы шешім қабылданғанын айтты, себебі соғыс командирлеріне EA 18G ғана ұсына алатын әуедегі электрондық соғыс қабілеттері қажет болды. Обама әкімшілігі ұсынған 2011 жылғы қорғаныс бюджеті флотқа 4 EA 18G Growler эскадрильясын қосуды көздейді. 2010 жылдың 14 мамырында Boeing және АҚШ Қорғаныс министрлігі келесі төрт жылда қосымша 66 F/A 18E/F және 58 EA 18G үшін көпжылдық келісімшартқа қол қойды. Бұл жалпы тапсырыс көлемін 114 EA 18G-ға жеткізеді. Пентагонның Операциялық сынақтар және бағалау директоры 2011 жылдың ақпанында EA 18G-нің «әлі де операциялық жарамсыз» екенін анықтады. Бағдарламалық жасақтаманы жаңарту мәселелерін шешу үшін бас мердігер Boeing жұмыс істеп жатыр. 2011 жылдың желтоқсанында Операциялық сынақтар және бағалау EA 18G бағдарламалық жасақтамасының «операциялық тиімді және жарамды» екенін мәлімдеді. 2014 жылдың 19 желтоқсанында Әскери-теңіз күштері Boeing-пен жасалған өндіріс келісімшартын өзгертуді және Growler өндірісін айына үш ұшақтан екіге дейін төмендетуді жариялады. Сонымен қатар, президент Обама қол қоятын 2014 жылдың желтоқсан айының соңындағы қаржылық заңнамаға сәйкес қосымша 15 Growler сатып алынады. Бұл Boeing компаниясына Сент-Луис өндіріс желісін 2017 жылға дейін жалғастыруға мүмкіндік береді. Boeing айына екі ұшақтан кем өндіріс желісін сақтап тұра алмайтынын мәлімдеді.
Дизайн
Growler ұшағының ұшу өнімділігі F/A 18E/F ұшағына ұқсас. Бұл мүмкіндік Growler-ге эскорттық электрондық қарсылық көрсетуді, сондай-ақ дәстүрлі тосқауылдау миссиясын (радарды жабу және шатастыру) орындауға мүмкіндік береді. Growler шабуыл миссиясының барлық кезеңдерінде F/A-18-ге ілесе алады. Growler ұшағына электрондық соғыс миссиясын орындау үшін тұрақты ұшуды қамтамасыз ету мақсатында Boeing алдыңғы жиектің және қанаттың бүктемелі бөлігінің жақтауларын өзгертіп, қанаттың қоршауларын және "трипперлік жолақтарды" қосты. Growler стандартты Super Hornet-пен 90%-дан астам ортақ бөліктерге ие, оның ішінде ұшақ фюзеляжы, Raytheon AN/APG 79 AESA радары және AN/AYK 22 қару-жарақ басқару жүйесі бар. Әуедегі электрондық қарсылық жабдықтарының көп бөлігі ішкі 20 мм-лік зеңбірек орналасқан кеңістіктегі тақтаға және қанаттың ұштарына орнатылған. Қосымша қару-жарақ немесе электрондық қарсылық модульдерін орнату үшін тоғыз қару орнату пункты бос қалды. Қосымша электроникаға қанаттың ұштарында орналасқан AN/ALQ 218 кең жолақты қабылдағыштар және ALQ 99 жоғары және төмен жиілікті тактикалық электрондық қарсылық модульдері кіреді. ALQ 218, ALQ 99-мен біріктірілгенде, барлық белгілі жер-әуе қауіптеріне қарсы анықтау және электрондық қарсылық көрсетуді қамтамасыз ететін толық спектрлі электрондық соғыс кешенін құрайды. EA 18G бес ALQ 99 электрондық қарсылық модулімен жабдықталуы мүмкін және әдетте екі AIM 120 AMRAAM немесе AGM 88 HARM зымыранын қосады. Радарлық ескерту және электрондық қарсылық жабдықтарынан басқа, Growler байланыс қабылдағышымен және электрондық қарсылық жүйесімен жабдықталған, ол әуедегі байланыс қауіптеріне қарсы басу және электрондық шабуыл жасауды қамтамасыз етеді. Boeing басқа да жаңарту мүмкіндіктерін қарастыруда; ALQ 99 радарлық электрондық қарсылық модулі болашақта ауыстырылуы мүмкін, сондай-ақ компания қару-жарақтарды қосу және спутниктік байланыс қабылдағышын жаңартуды қарастыруда. Growler – келесі буын электрондық қарсылық жүйесін (NGJ) енгізуге арналған бастапқы платформа, ол белсенді электрондық сканерлеу массиві (AESA) технологиясын қолдана отырып, электрондық қарсылық қуатын қажетті жерге бағыттайды. NGJ F-35 ұшағында қолданылуы жоспарланған. Boeing сонымен қатар электрондық шабуылдың орнына электрондық хабардар болу үшін электрондық қарсылық модульдерінсіз Growler Lite конфигурациясын экспорттауды қарастыруда. Желіге қосылған үш Growler шынайы уақытта жау радиожиіліктік көздерін анықтауға мүмкіндік береді, бірақ қазіргі АҚШ Әскери-теңіз күштерінің эскадрильяларының минималды санымен мұны ұйымдастыру қиын. Жылдам дерек байланысын пайдаланып, Growler өзінің электрондық соғыс модульдерін сигнал көздерін дәл анықтау үшін пайдалана алады. Үш ұшақтың тобында, біреуі ұялы телефон сияқты көзден сигнал алғанда, қалған екеуі де сол сигналды тыңдай алады, барлығы үш ұшақ сигналдың көзден әрбір ұшаққа жеткен уақытын өлшейді, осылайша орналасқан жерін "өте кішкентай ауданға" анықтайды. 2015 жылдың басына қарай Әскери-теңіз күштері бұл тұжырымдаманы Rockwell Collins-тің тактикалық мақсатты анықтау желісі технологиясымен (TTNT) және ALQ 218 қабылдағыштарымен жабдықталған EA-18 ұшақтарын пайдаланып сынақтан өткізді, соның арқасында мақсатты кемеден шығатын сигналдарды анықтап, оларды өздерінің анықталатын радарлық сигналдарын пайдаланбай, қашықтықтан нысанаға алуға қол жеткізді. 2015 жылдың 1 желтоқсанында Boeing компаниясы Navy EA-18G ұшақтарын TTNT дерек байланыс жүйесімен жаңартатынын мәлімдеді. 2011 жылғы Ливия төңкерісі кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің "Одиссей таңы" операциясынан кейін Австралия Корольдік әуе күштері 12 Growler ұшағының тапсырысына Raytheon ATFLIR (алға қаратылған инфрақызыл) модулін қосуға шешім қабылдады. Әскери-теңіз күштерінің EA-18G ұшақтарының радарлары мен радар детекторлары ықтимал нысаналарды анықтағанда, олар ақпаратты шабуылдық истребительдерге дерек байланысы арқылы жібереді. Алайда, Growler-дің өзінде ол анықтаған нысананы визуалды түрде растау мүмкіндігі болмаған, сондықтан FLIR модулін қосу оған нысаналарды көруге және шабуылды жылдамдатуға мүмкіндік береді; АҚШ Әскери-теңіз күштері де FLIR модулін қоса ма, жоқ па, әзірге белгісіз. Австралиялық EA-18G ұшақтары AIM 9X Sidewinder зымыранымен де жабдықталады.
Америка Құрама Штаттары
2008 жылдың 3 маусымында флоттағы алғашқы Growler ресми түрде NAS Whidbey Island-те орналасқан VAQ 129 "Викингтер" эскадрильясы қабылдады. 2009 жылдың 5 тамызында 129-шы (VAQ 129) және 132-ші (VAQ 132) электрондық шабуыл эскадрильяларына қарасты EA-18G Growler ұшақтары "Гарри С. Трумэн" авиатасығыш кемесінде теңізде алғашқы қонуын сәтті аяқтады. Бірінші толық құралымдағы EA-18G эскадрильясы – 2009 жылдың қазанында операциялық дайындыққа жеткен VAQ 132 "Scorpions" болды. Growler-дің алғашқы операциялық қолданылуы 2011 жылдың 17 ақпанында жарияланды. Қызметтегі ұшу операциялары кезінде EA-18 ұшағы "Grizzly" радио шақыру белгісін пайдаланады. "Growler" есімі EA-6B ұшағының "Prowler" есіміне тым ұқсас болғандықтан, шатасуды болдырмау үшін "Grizzly" қолданылады. 2011 жылдың мамыр айына дейін 48 Growler АҚШ Әскери-теңіз күштеріне жеткізілді. NAS Whidbey Island-те орналасқан 390-шы электрондық күрес эскадрильясының АҚШ Әуе күштерінің қызметкерлері Growler ұшағын қолдауға және оны ұшқызуға қатысып келеді. EA-18G алғаш рет 2011 жылы Ливия үстіндегі БҰҰ-ның ұшуға тыйым салынған аймағын қамтамасыз ету мақсатындағы "Одиссей таңғы" операциясында қолданылды. 2011 жылы Ливиядағы операцияларды қолдау үшін Ирактан бес EA-18G қайта орналастырылды.
Австралия
2008 жылы Австралия үкіметі АҚШ үкіметінен 24 F/A 18F Super Hornets-ке тапсырыс беру үшін алтыға дейін EA 18G сатып алуға рұқсат сұрады. 2009 жылдың 27 ақпанында Қорғаныс министрі Джоэл Фитцгиббон тапсырыс бойынша 24 Super Hornets-тің 12-сі болашақта EA 18G ретінде жабдықталуы үшін өндіріс желісінде дайындалатынын мәлімдеді. Қосымша сымдардың құны 35 миллион австралиялық долларға бағаланды. 2012 жылдың 23 тамызында Австралия үкіметі 12 RAAF Super Hornets 1,5 миллиард доллар сомасында Growler мүмкіндіктерімен жабдықталады деп хабарлады, бұл Австралияның Корольдік әуе күштерін Growler электрондық қарсыласу жабдығын пайдаланатын АҚШ-тан басқа жалғыз әскери күш етеді. 2013 жылдың 3 мамырында Австралия үкіметі Super Hornet паркін толықтыру үшін 12 жаңа Growler сатып алатынын мәлімдеді. Австралия 2015 жылдың 29 шілдесінде 12 Growler-дің біріншісін алды. Австралиялық Growler ұшақтары AN/ASQ 228 ATFLIR нысана табу жүйесімен және AIM 9X зымыраны сияқты әуеден әуеге соққы беруге арналған қарулармен жабдықталады. Ұшақтар No. 6 эскадрильясымен пайдаланылады. 2017 жылдың 7 шілдесінде RAAF 12 EA 18G Growler жеткізілімін аяқтады, соңғы Growler No. 6 эскадрильясының орналасқан жері – RAAF базасы Amberley-ге келді. 2018 жылдың қаңтарында Австралияның EA 18G ұшағының қозғалтқышы өртенгеннен кейін жарамсыз деп танылды, нәтижесінде күште 11 ұшақ қалды. 29 қаңтарда Австралияның EA 18G ұшағы Невада штатындағы Неллис әуе базасында Red Flag 2018 жаттығулары кезінде ұшудан кейін өртенді. Экипаж ұшақтан жерге түсіп, жарақат алмады. Жүргізілген тергеу нәтижесінде бір қозғалтқыштың жоғары қысымды компрессоры үш үлкен бөлікке бөлініп, ұшақтың төменгі бөлігіне, оң қанат тірегіне және екінші қозғалтқышқа зақым келтіргені анықталды. Ұшақ 15 тамызда жарамсыз деп танылды және Австралия үкіметі 125 миллион австралиялық долларлық ұшақтың жоғалуына байланысты өтемақы талап етуге тырысуда. 2021 жылдың 30 қыркүйегінде АҚШ Мемлекеттік департаменті 2018 жылғы апатта жоғалған EA 18G-ді алмастыру үшін Австралияға сатуға келісім берді. Бұл ұшақ 2022 жылдың басында тапсырыс берілді, құны 125 миллион АҚШ долларына дейін бағаланды. Ол АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Growler паркінен алынып, RAAF-қа жеткізілгенге дейін басқа австралиялық ұшақтармен бірдей конфигурацияға келтіріледі. Ұшақ 2023 жылдың ақпанында RAAF-қа жеткізілді. 2023 жылдың ақпанында RAAF Growler ұшақтарын жаңарту және инфрақұрылымды қолдауға бағытталған 2 миллиард австралиялық долларлық жоба мақұлданды және Boeing Corp компаниясына тапсырылды. Жоба аясында RAAF базасы Amberley және Delamere әуе қарулары полигонында жаңа радар инфрақұрылымы орнатылады. Growler ұшақтарына жақсартылған сенсорлар, ұзын қашықтыққа ұшатын зымырандар және жаңа қарсыласу жүйелері орнатылады.
Әлеуетті операторлар
2018 жылдың 1 қаңтарында Жапония үкіметі электрондық соғысқа арналған шабуылдық ұшақ сатып алуды қарастырып жатқаны және EA-18G Жапонияның Әуе өзін-өзі қорғау күштері үшін қарастырылып отырғаны хабарланды. Boeing және АҚШ Әскери-теңіз күштері Финляндия әуе күштері қолданып жүрген F/A-18C/D истребителдерін алмастыратын HX жаңа истребительді енгізу бағдарламасы үшін F/A-18E/F және EA-18G ұшақтарын бірге ұсынуға ниетті екендерін мәлімдеді. 18 ақпанда АҚШ Қорғаныс министрлігі EA-18G ұшағын Финляндияға экспорттауға рұқсат берді.