Кіріспе
Аустронезиялық этнос Тболи халқы – Филиппиннің оңтүстік Минданаодағы Оңтүстік Котабатода тұратын аустронезиялық этнос. Тболилер қазіргі уақытта Ала аңғарының жоғарғы бөлігінің екі жағындағы тау беткейлерінде және Сарангани провинциясындағы Майтум, Маасим және Киамба жағалау аймақтарында қоныстанған. Бұрынғы уақытта тболилер Ала аңғарының жоғарғы қабатында да тұрған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін және Филиппиннің басқа аймақтарынан келген қоныс аударушылардың келуімен олар бірте-бірте тау беткейлеріне ығыстырылды. Қазір олар құнарлы аңғардан толығымен шығарылуға жақын. Олардың тікелей көршілес этностық топтары – Убус, Блан, Блит, Тау Сегел және Тасадай сияқты, тарихи түрде мұсылман халықтары мен христиан қоныс аударушыларынан өзгеше, пұтқа табынушылар, анимистер ретінде сипатталған. Дегенмен, саяси контексте себуано тіліндегі "Lumad" ("туған") термині Минданаодағы түрлі көпқұдайлы халықтарды біріктіретін жалпы атауға айналды. Минданаодағы этнографиялық және тіл білімі әдебиеттерінде олардың аттары әртүрліше жазылады: Тболи, Т’боли, Тболи, Тагабили, Тагабилил, Тагабулул және Тау Билил. Олардың өзіндік атауы – Тболи. Әдебиеттерде олардың орналасқан жері мен сәйкес табиғаты біршама беймаз; кейбір жарияланымдар Тболи мен Тагабилиді ерекше халықтар ретінде көрсетеді, ал кейбіреулері Тболилерді Котабато ойпатындағы Булуан көліне немесе Агусан-дель-Нортеге жақын жерде орналастырады. Тболилер өздерінің сол аттас ана тілінде сөйлейді. Алайда, ондаған жылдар бойы Тболилер өз ана тілімен қатар, себуано, хилигайнон, тагалог және белгілі бір деңгейде илокано тілдерін де сөйлей және түсіне алады. Бұл тілдерді Себу, Бохол, Сикихор, Негрос, Панай, тагалог тілінде сөйлейтін аймақтардан, Орталық Лусон және Илокандиядан келген қоныс аударушылар 20 ғасырдың басында Тболи жеріне келген кезде алып келді. Олар Филиппин заңдарындағы халықтың ішіндегі түпкілікті халықтардың бірі саналады.
The Tboli people are an Austronesian ethnic group native to South Cotabato in southern Mindanao in the Philippines. Tbolis currently reside on the mountain slopes on either side of the upper Alah Valley and the coastal area of Maitum, Maasim and Kiamba in the province of Sarangani. In former times, the Tbolis also resided in the upper floor of the Alah Valley. After World War II and the arrival of settlers from other parts of the Philippines, they have been gradually pushed to the mountain slopes. As of now, they have almost been expelled from the fertile valley floor. Like their immediate neighbouring ethnic groups, the Úbûs, Blàan, Blit, Tàú Segél, and the Tasaday, they have historically been described as pagans, animists, etc., as opposed to Muslim peoples or Christian settlers. In political contexts, however, the Cebuano term "Lumad" ("native") has become an umbrella term for the various polytheistic peoples of Mindanao. In ethnographic and linguistic literature on Mindanao, their name is variously spelt Tboli, T'boli, Tböli, Tagabili, Tagabilil, Tagabulul and Tau Bilil. Their endonym is Tboli. Their whereabouts and identity are somewhat imprecise in the literature; some publications present the Tboli and the Tagabili as distinct peoples; some locate the Tbolis in the vicinity of Lake Buluan in the Cotabato Basin or in Agusan del Norte. Tbolis speak their native language of the same name. However, over the decades, Tbolis can speak and understand Cebuano, Hiligaynon, Tagalog and to the some extent, Ilocano, alongside their own native language. These languages were brought and introduced by these settlers from Cebu, Bohol, Siquijor, Negros, Panay, Tagalog speaking regions, Central Luzon and Ilocandia, upon their arrival into Tboli homelands during the early 20th century. They are considered to be an indigenous people in Philippine law.
Музыка
Тболидің әр түрлі агунг ансамбльдерінен тұратын музыкалық мұрасы бар – ілмелі, аспалы немесе қолда ұсталатын, дөңгелек немесе түймелі гонгтардан құралған, әуендік аспаптарсыз ырғақ беруші ретінде тартуға арналған ансамбльдер. Басқа аспаптардың ішінде гегелунг бар.
Тболи діні
Тболидің өте күрделі көпқұдайлық дінінің дәстүрі бар. Дегенмен, олардың дінінің жақындағы түрлеріне ислам мен христиан діндерінің әсері тиді. Бірақ, кейбіреулер мыңдаған жылдық ежелгі дәстүрлерден келген діни амалдарды сақтап келеді.