Кіріспе
Ламрим (тибетше: "жолдың сатылары") – Будда үйреткендей, толық ағарту жолының кезеңдерін ұсынуға арналған тибет буддизмінің мәтіндік түрі. Тибет буддизмінің тарихында Ньингма, Кагью және Гелуг мектептерінің әртүрлі ұстаздары тарапынан көптеген ламрим нұсқалары ұсынылған. Дегенмен, ламримнің барлық нұсқалары Атишаның 11 ғасырдағы түпнұсқа мәтіні – «Ағарту жолына шам» (Bodhipathapradīpa) еңбегінің кеңейтілген түрі болып табылады.
Lamrim (Tibetan: "stages of the path") is a Tibetan Buddhist textual form for presenting the stages in the complete path to enlightenment as taught by Buddha. In Tibetan Buddhist history there have been many different versions of lamrim, presented by different teachers of the Nyingma, Kagyu and Gelug schools. However, all versions of the lamrim are elaborations of Atiśa's 11th century root text A Lamp for the Path to Enlightenment (Bodhipathapradīpa).
Тарих
Ламримнің негізін қалаушы Атиша Үндістаннан Тибетке келгенде, оны хан Чанг Чуб О-дан доктринаның толық және оңай қолжетімді тұжырымдамасын беруді сұрады. Сондықтан тибеттік буддистер Ламрим ілімдерінің Будда үйреткен сутраларға негізделгенін және барлық сутралық үйретімдердің маңызды тұстарын логикалық тәртіппен практика үшін қамтиды деп санайды. Қадампа монахы және әйгілі йог Миларепаның шәкірті Гампопа ламримді шәкірттеріне сананы біртіндеп дамыту жолы ретінде таныстырды. Оның ламрим туралы жазбасы ағылшын тілінде "Азаттықтың құнды зердесі" деп аталады және бүгінге дейін тибеттік буддизмнің әртүрлі Кагью мектептерінде оқылады. Ньингма дәстүріндегі басты Лам-Рим мәтіні – Лонччен Рабжампаның "Аң табиғатында демалу" және оның кең көлемді авторлық түсіндірмесі "Ұлы арба". Екеуі де Ньингма мектебінің көзқарасы бойынша буддалық үйретімдердің толық ауқымын, негізгі тәжірибелерден бастап Дзогченге дейін көрсетеді. Гелуг мектебінің негізін қалаушы Тсонкхапа, ол негізінен Атишаның Қадампа мектебіне негізделген, ламрим туралы шедеврлерінің бірін жазды: "Ағарту жолының кезеңдері туралы Ұлы трактат" (Тиб. Лам Рим Чен Мо). Дезидери Тсонкхапаның Лам Рим Чен Мосын зерттеді, ал Тибет туралы оның қолжазбасы ХХ ғасырға дейін буддалық философияның ең толық және дәл еңбектерінің бірі болды.
Ламримнің субъектілері
Ламрим мәтіндері көбінесе бірдей тақырыптарды қамтиды, бірақ олардың ішіндегі тақырыптар әртүрлі ретпен орналасуы мүмкін. Атишаның ламримі бодхичиттадан, яғни ағартуға деген игі ниеттен басталады, одан кейін бодхисаттва уәдесін қабылдау келеді. Ал Гампопаның ламримі Будда табиғатынан басталып, содан кейін адамның қайта тууының құндылығы туралы айтылады. Цонкхапаның мәтіндері гуруға (Тиб. : лама) сенуден басталады, одан кейін адамның қайта тууының құндылығы, сосын төмен, орта және жоғары деңгейдегі жолдар талқыланады. Лонгченпаның ламримі ақылды өзгертетін төрт ойдан басталып, ваджраяна практикасының және дзогченнің екі кезеңімен аяқталады. Гампопа, Цонкхапа, Лонгченпа және басқалар Атишаның қысқа негізгі мәтінін буддалық философияның барлық аспектілерін түсінуге арналған кең жүйеге дейін кеңейтті. Осылайша, карма, қайта туу, буддалық космология және медитация тәжірибесі сияқты тақырыптар логикалық ретпен біртіндеп түсіндіріледі.