Кіріспе
Рэй Джекендофф – американдық лингвист және философия профессоры. Ол философия профессоры, гуманитарлық ғылымдар саласындағы Сет Меррин төрағасы және Дэниел Деннетпен бірге Тюфтс университетінің Когнитивтік зерттеулер орталығының бірлескен директоры. Ол әрқашан генеративтік лингвистика мен когнитивтік лингвистиканың арасындағы шекарада тұрды, туа біткен әмбебап грамматиканың бар екендігіне (генеративтік лингвистиканың маңызды тезисі) және адам ақылы мен танымның қазіргі түсінігіне сәйкес келетін тіл туралы есеп беруге (когнитивтік лингвистиканың басты мақсаты) бейімділік танытты. Джекендоффтың зерттеулері табиғи тілдің семантикасы, оның танымның формальды құрылымына қатысы, лексикалық және синтаксистік көрінісін қамтиды. Ол саналылық пен сананың есептеу теориясы арасындағы байланыс, синтаксистік теория және Фред Лердальмен бірлесе музыкалық таным туралы кең ауқымды зерттеулер жүргізді, олар тоналды музыканың генеративтік теориясында жемісті нәтижелерге жетті. Оның концептуалды семантика теориясы тілдің негіздері туралы толыққанды теорияға дамыды, осының нәтижесінде 2002 жылы «Тілдің негіздері. Ми, мағына, грамматика, эволюция» атты монография жарық көрді. 1983 жылғы «Семантика және таным» еңбегінде ол мағына мен адам тіліне визуальдық қабілетті енгізген алғашқы лингвистердің бірі болды. Джекендофф Массачусетс технология институтында лингвистер Ноам Чомский мен Моррис Холлдан дәріс алды, ол 1969 жылы лингвистика ғылымдарының докторы ғылымын қорғады. 2005 жылы Тюфтс университетіне көшкенге дейін Джекендофф 1971 жылдан 2005 жылға дейін Брандейс университетінде лингвистика профессоры және лингвистика бағдарламасының төрағасы қызметін атқарды. 2009 жылғы көктемгі семестрде ол Санта-Фе институтында қонақ профессор болып жұмыс істеді. 2003 жылы Джекендофф Жан Никод сыйлығымен марапатталды. 2014 жылы ол Дэвид Е. Румельхарт сыйлығын алды. Сонымен қатар, оған Монреальдегі Квебек университеті (2010), Бухарест ұлттық музыка университеті (2011), Клуж-Напока музыка академиясы (2011), Огайо мемлекеттік университеті (2012) және Тель-Авив университеті (2013) құрметті доктор дәрежесі берілді.
Ray Jackendoff (born January 23, 1945) is an American linguist. He is professor of philosophy, Seth Merrin Chair in the Humanities and, with Daniel Dennett, co director of the Center for Cognitive Studies at Tufts University. He has always straddled the boundary between generative linguistics and cognitive linguistics, committed to both the existence of an innate universal grammar (an important thesis of generative linguistics) and to giving an account of language that is consistent with the current understanding of the human mind and cognition (the main purpose of cognitive linguistics). Jackendoff's research deals with the semantics of natural language, its bearing on the formal structure of cognition, and its lexical and syntactic expression. He has conducted extensive research on the relationship between conscious awareness and the computational theory of mind, on syntactic theory, and, with Fred Lerdahl, on musical cognition, culminating in their generative theory of tonal music. His theory of conceptual semantics developed into a comprehensive theory on the foundations of language, which indeed is the title of a monograph (2002): Foundations of Language. Brain, Meaning, Grammar, Evolution. In his 1983 Semantics and Cognition, he was one of the first linguists to integrate the visual faculty into his account of meaning and human language. Jackendoff studied under linguists Noam Chomsky and Morris Halle at the Massachusetts Institute of Technology, where he received his PhD in linguistics in 1969. Before moving to Tufts in 2005, Jackendoff was professor of linguistics and chair of the linguistics program at Brandeis University from 1971 to 2005. During the 2009 spring semester, he was an external professor at the Santa Fe Institute. Jackendoff was awarded the Jean Nicod Prize in 2003. He received the 2014 David E. Rumelhart Prize. He has also been granted honorary degrees by the Université du Québec à Montréal (2010), the National Music University of Bucharest (2011), the Music Academy of Cluj Napoca (2011), the Ohio State University (2012), and Tel Aviv University (2013).
Интерфейстер мен генеративтік грамматика
Джекендофф генеративтік грамматиканың синтаксис орталықтандырылған көзқарасына қарсы тұрады (ол оны синтаксистік орталықтану деп атайды), бұл стандарттық теория (1968), кеңейтілген стандарттық теория (1972), қайта қарастырылған кеңейтілген стандарттық теория (1975), үкімет және байланыс теориясы (1981) және минималистік бағдарлама (1993) сияқты бұрынғы модельдерден өзгеше. Аталған модельдерде синтаксис тілдің жалғыз генеративтік компоненті болып есептеледі. Джекендофф синтаксис, семантика және фонологияның барлығын генеративтік деп санайды және олар интерфейстік компоненттер арқылы өзара байланысты. Оның теориясының мақсаты – интерфейстің дұрыс ережелерін формалдау. Негізгі генеративтік грамматиканы синтаксистік орталықтану себепті қабылдамаса да, когнитивтік семантика мектебі Джекендоффтың қолдауына ие болатын бір ойды ұсынды, атап айтқанда, мағына – синтаксиске толық тәуелді емес, жеке комбинаторлық жүйе. Көптеген когнитивтік семантикалық тәсілдерден өзгеше, ол синтаксис ғана семантиканы анықтауы керек емес, сондай-ақ семантика да синтаксисті анықтамауы керек деп санайды. Синтаксис дұрыс реттелген фонологиялық нәтиже алу үшін қажетті деңгейде ғана семантикамен байланысуы керек (Jackendoff 1996, 2002; Culicover & Jackendoff 2005 қараңыз).
Музыкалық танымға үлес қосу
Джекендофф Фред Лердалмен бірге адамның музыкаға қабілетін және оның тілге қабілетімен байланысын зерттеді. Әсіресе, музыканың құрылымы және "грамматикасы" бар (дыбыстарды құрылымға біріктіру тәсілі). Тыңдаушы өзіне таныс стильдегі музыканы естігенде, ол тек дыбыстар ағыны ретінде қабылдана қоймайды; керісінше, тыңдаушы музыканы түсінеді, тіпті бұрын естімеген музыкалық туындыларды да түсіне алады. Джекендофф тыңдаушының санасындағы осы түсінікті құрайтын танымдық құрылымдар немесе "ой бейнелері", тыңдаушының белгілі бір музыкалық стильді түсіну үшін қажетті музыкалық грамматиканы қалай меңгеретіні, адам санасындағы осы меңгеруді қамтамасыз ететін туа біткен мүмкіндіктер және соңында, адамның музыкалық қабілетінің қай бөліктері жалпы танымдық функциялармен басқарылады, ал қай бөліктері музыкаға ғана арналған арнайы функциялардың нәтижесінде пайда болады (Jackendoff & Lerdahl, 1983; Lerdahl, 2001) деген сұрақтарды қарастырады. Осыған ұқсас сұрақтар адам тіліне қатысты да қойылады, бірақ арасында айырмашылықтар бар. Мысалы, адамдар музыка үшін емес, тілге арналған арнайы модульді дамытқан болуы мүмкін, себебі музыканы түсінудің тіпті арнайы аспектілері де жалпы танымдық функциялармен байланысты.