Кіріспе

Готфрид Фонтенский (1250 жылға дейін туған, 29 қазан 1306 немесе 1309 жылы қайтыс болған), латын тілінде Godefridus de Fontibus, «Венерандус докторы» деген атақпен белгілі болған схоластикалық философ және теолог. Ол моральдық философиядан эпистемологияға дейінгі әртүрлі салаларға үлес қосты. Дегенмен, қазіргі күні ол метафизика саласындағы еңбектерімен көбірек танымал.

Ерте өмірбаяны

Годфри қазіргі Бельгиядағы Льеж княздығында 1250 жылға дейін дүниеге келген. Ол, әдетте, оның ақсүйек отбасына тиесілі Фонтайн-ле-Оземон шатосында туған болуы мүмкін.

Құрылу

Годфри кем дегенде 1277 жылы, бірақ көбінесе 1270 жылдан бастап Париж университетінде студент болды, өйткені ол Санта-Сабина провинциалдық оқу орталығынан Парижге оралған Тома Аквинскийдің екінші регенттігі (1269-1272) кезінде онда болған болуы мүмкін. Аквинаның оқытуы, Годфридің ой-өрісіне ең күшті әсер еткен болуы мүмкін, алайда ол жекелендіру принципі және материалдық нәрселердегі мән мен барлық арасындағы айырмашылық сияқты мәселелерде одан өзгеше пікір білдірді. Оның студенттік жылдарына жатқан бір дәптер 1271-1274 жылдар аралығында жазылған, ол Брабанттық Зигер және Дакиялық Боэций ұсынған көзқарастармен таныс екенін көрсетеді, олар сол кездегі өнер факультетіндегі радикалды Аристотельшіл қозғалыстың жетекші өкілдері болды.

Мансап

Ол 1285 жылға дейін Париж университетінің теология магистрі, яғни "Магистр" болды, себебі ол осы жылы өзінің алғашқы Quodlibet-ін оқыды, демек ол осы уақытқа дейін теология бойынша Magister regens дәрежесін алған еді, және осы құрметке ие болу үшін кем дегенде отыз бес жасқа толу қажет болғандықтан, бұл оның 1250 жылға дейін туған деген болжамды тудырады. Ол 1285 жылдан 1299 жылға дейін және 1303 жылдан 1304 жылға дейін регент-магистр қызметін атқарды. Годфри өмір бойы зор құрметке ие болды және көптеген шіркеулік лауазымдарды иеленді, олардың ішінде Лиеж каноны, Турнай каноны, Кельндегі Сент-Севериннің провосты (1287–1295) және, мүмкін, Париж каноны болды. 1300 жылы ол Турнай епископы болып сайланды, бірақ даулы сайлау салдарынан бұл лауазымды қабылдаудан бас тартты. Годфри 1298–1299 және 1303/1304 жылдар аралығында Парижден кетіп, 1306 немесе 1309 жылдың 29 қазанында қайтыс болды. Өмір бойы үлкен кітапхана жинаған ол, қайтыс болғаннан кейін оны Сорбоннаға сыйға берді, оның бір бөлігі бүгінгі күнге дейін сақталған.

Жазбалар

Годфридің ең маңызды еңбектері — Кводлибеттердің көшірмелері, оның он бесіне Париж университетінде қызмет еткен кезінде қатысқан. Бұл Рождество мен Жаңа жылға дейін апта бойы өткізілетін сессиялар болатын, онда қатысушы магистрлер студенттері таңдаған сұрақтарға жауап беруге міндетті болды. Бұл магистр үшін ауыр сынақ болды, өйткені оған өте алуан түрлі тақырыптар бойынша ойластырылған және зерттелген жауаптар беру қажет еді. Көптеген магистрлер Кводлибеттерге қатысудан бас тартты. Годфри Фонтен кем дегенде он бес Кводлибет сессиясын аяқтады. Сондықтан Годфри өте кең ауқымдағы мәселелерді талқылады. Осы және басқа жазбалары оның тек қана көрнекті теолог және философ емес, сонымен қатар канонист, заңгер, моралист және әңгімелесуші болғанын көрсетеді. Ол сол кезде Парижде қозғалыс тудырған түрлі шіркеулік, доктриналық және тәртіптік дауларға белсенді қатысты. Годфри Тома Аквинскийдің ықпалына ұшырады және замандастарына қарсы томизмді қорғады. Томизм сол кезде жаңа теория болды және Париж епископы Этьен Темпьер (1277 жылғы айыптама) оны айыптады, ал Джон Пекхэм және басқалар қарсы болды. Бұл Годфри мансабының барысында жалқаулық ордендеріне шабуыл жасағанына қарамастан, Аквинский доминикандық жалқаулық орденінің мүшесі болды. Уиппелдің айтуынша, Годфри жалқаулық ордендеріне қарсы болды, өйткені «Папа Мартиннің бұйрығы арқылы соңғыларына берілген жеңілдіктерге байланысты жалқауларға мойындаған күнәларын өз діни қызметкерлеріне қайта мойындауға міндетті» деп сенді. Годфридің ең үлкен үлесі метафизика саласына болды. Ол Генрих Генттік сияқты замандастары ұсынған платондық аргументтерге қарсы болды. Мысалы, ол платондық идеалдық формалар тұжырымын жоққа шығарды және бір нәрсенің мәні мен болмысы біртең екенін дәлелдеді. Оның философиясына Аристотельдің ықпалы зор болды. Quodlibetal VIII-де Годфри францискандық христиандық орденіне қарсы пікір білдіреді және табиғи құқықтар туралы идеяларды талқылаған саяси философияның негізін қалайды. Годфри табиғи заңның діни міндет емес, жеке өзін-өзі сақтауға байланысты екеніне сенді; ол «табиғи заң бойынша әр адам өмірін сақтауға міндетті болғандықтан, әр адамның осы дүниенің жалпы сыртқы игіліктеріне билігі және белгілі бір құқығы бар, ол заңды түрде бас тарта алмайтын құқық» дейді автор Юсси Варкемма Конрад Самменхарттың жеке құқықтар теориясында келтіргендей. Ол францискандықтардың құқыққа деген көзқарасы адам қызметіне және табиғи құқыққа қайшы келеді деп қарсылық білдіреді. Ол кейін әркімнің өмір сүруге құқығы бар екенін айтады, бұл құқықтан ешкім бас тарта алмайды. Бұл қайыршылық ордендерге де қатысты, өйткені ол қоғамның барлық мүшелеріне қатысты. Стивен Д. Дюмонт «Философиялық пікірталастар» кітабында Годфридің сөздерін келтіріп, «Ортағасырлық дереккөздер Годфриді «формалардың бірізділігі» деп аталатын ниет пен кешірім туралы ерекше, бірақ өте ықпалды есеп берудің маңызды көзі ретінде бірауыздан мойындайды» деп жазды. Дюмонт түсіндіргендей, формалардың интенциясы мен ремиссиясы белгілі бір сапа түріндегі дәреже өзгеру мәселесіне қатысты, мысалы, түстің көлеңкеленуі, жылуды реттеу немесе тіпті моральдық немесе танымдық әдеттерді өзгерту. Годфри барлық ерекше формалардың «өз табиғатында бөлінбейтін, өзгермейтін және дәрежесі жоқ» (43) және «сапаның өзіндік формасы өзінен өзгермейді, бірақ ол субъектіде жекелендірілгенде ғана өзгереді» деген пікірде болды. Бұл ой желісі Томас Аквинский мен Генрих Генттік сияқты сол кездегі басқа ойшылдардан айтарлықтай ерекшеленеді, олар ерекше формалардың өзгеруге болатын бөлінетін кеңеюлері бар екенін санайтын. Годфри олардың пікірлерін дәлелдеу арқылы жоққа шығарды, өйткені сапалар дәрежесінде өзгермейтін болғандықтан, олар жеке тұлға болғандықтан ғана өзгеруі керек, сондықтан ол «жеке сапаның дәрежесіндегі өзгеріс жеке тұлғаның өзінің өзгеруі болады, тіпті оның түрі бірдей болғанда да» деген қорытындыға келді. Годфри «Кводлибетэлде» жазған тағы тоғыз маңызды тақырып: метафизиканың тақырыбы, болмыстың бөлінісі, болмыстың аналогиясы, трансцендентальдар, мән және болмыс, Құдайдың бар болуы мен мәнін білу, әлемнің мәңгілігі, зат пен апаттар және абстракция.

Ықпал

XIV Годфридің Quodlibeta, ортағасырлық мектептерде қолжазба түрінде кеңінен зерттелген және көбейтілген, 20 ғасырдың басында алғаш рет жарияланды. Олардың алғашқы төртеуінің сындық басылымы "Бельгиялық философтар, мәтіндер және зерттеулер" сериясында (II, "Годфри де Фонтеннің алғашқы төрт Quodlibetі", де Вулф және Пелцер, Лувен, 1904) жарық көрді. 14 ғасырда Годфри өз заманында кеңінен танымал болғанымен, кейіннен ұмытылып, жартылай толыққанды есімнен шығып қалды. Томас Аквинский XIII ғасырдың соңғы ширегінде философия және теология салаларында көптеген пікір таластары мен талқылауларды қозғады. Осы кезеңде көптеген маңызды авторлар өмір сүрді, бірақ көбінесе 20 ғасырға дейін тек Томас Аквинский мен Дунс Скот есімдері ғана танылды. Годфри, мүмкін, өз заманында осы екеуінен кем түспеген маңызға ие болған, бірақ белгілі бір себептерге байланысты оның еңбектері тек 20 ғасырдың басында ғана редакцияланып, жарияланды. Мұның себебі оның саяси байланыстары болуы мүмкін. Осы дәуірдегі діни ғалымдардың танымалдылығы, көбінесе, қайыршылық ордендердің оларды қаншалықты қолдауына байланысты болды. Томас Аквинский доминикан орденімен, ал Дунс Скот францискан орденімен қолдауға ие болды. Осыған қарамастан, Годфри фонтеннің жазбалары 1960 жылдарға қарай қайтадан кең танымалдыққа ие болды.