Кіріспе
Француз вирусологы және Нобель сыйлығының лауреаты (1932–2022) Люк Монтанье (/US/,/m//ɒ//n//t//ən/'/j//eɪ//, /,/m//oʊ//n//ɑː//n/'/j//eɪ/ MONtənYAY, MOHNtahnYAY, lyk mɔ̃taɲje; 18 тамыз 1932 – 8 ақпан 2022) – француз вирусологы және Франсуаза Барре Синоусси мен Харальд зур Хаузенмен бірге адам иммуножеткіліксіздік вирусын (АИЖВ) ашқаны үшін 2008 жылғы физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығының бірлескен иегері. COVID-19 пандемиясы кезінде Монтанье SARS-CoV-2 вирусының қасақана жасалып, зертханадан шығып кеткенін айтатын артық көзқарас теориясын қолдады. Мұндай мәлімдеме басқа вирусологтар тарапынан жоққа шығарылды.
Luc Montagnier (/US/,/m//ɒ//n//t//ən/'/j//eɪ//, /,/m//oʊ//n//t//ɑː//n/'/j//eɪ/ MONtənYAY, MOHNtahnYAY, lyk mɔ̃taɲje; 18 August 1932 – 8 February 2022) was a French virologist and joint recipient, with Françoise Barré Sinoussi and Harald zur Hausen, of the 2008 Nobel Prize in Physiology or Medicine for his discovery of the human immunodeficiency virus (HIV). During the COVID 19 pandemic, Montagnier promoted the conspiracy theory that SARS CoV 2, the causative virus, was deliberately created and escaped from a laboratory. Such a claim has been rejected by other virologists.
Ерте өмір және білім
Монтанье Францияның орталық бөлігіндегі Шабрис қаласында туған.
Мансап
1960 жылы Монтанье Ұлыбританияның Каршалтон қаласына Медициналық зерттеулер кеңесінің (Ұлыбритания) қазіргі кезде жойылған Вирусты зерттеу бөлімінде докторантурадан кейінгі стажер ретінде көшті. 1963 жылы ол Гласгоу вирусология институтына ауысты. Вирустарды өсіру үшін ол жұмсақ агардан жасалған ортаны құрды. Розенбаум ғылыми жиындарда аурудың себебі ретровирус болуы мүмкін деген пікір білдірген. Монтанье және оның Пастер институтындағы тобының мүшелері, әсіресе Франсуаза Барре Синусси мен Жан-Клод Шерман, ретровирустармен мол тәжірибе жинаған. 1983 жылы Монтанье және оның командасы Розенбаумның ЖИТС-ке шалдыққан науқастарынан алынған үлгілерді зерттеді және лимфа түйіні биопсиясынан кейін ВИЧ ретінде танылатын вирусты тапты. Олар оны "лимфаденопатиямен байланысты вирус" немесе ЛАВ деп атады, себебі ол кезде оның ЖИТС-тің себебі екені белгісіз болды және 1983 жылдың 20 мамырында Science журналында осы зерттеудің нәтижелерін жариялады. Ашылудың уақтысына байланысты, Монтанье немесе Галло тобының ВИЧ-ті алғаш оқшаулағаны көп жылдар бойы дау тудырды. ВИЧ оқшауламалары көбінесе жоғары өзгергіштікке ие, себебі вирус тез мутациялайды. Алайда, алғашқы екі адам иммуножеткіліксіздік вирусының 1-ші түрі (АИТВ 1) оқшауламалары, Лай/ЛАВ (бұрынғы ЛАВ, Пастер институтында оқшауланды) және Лай/ІІІБ (бұрынғы HTLV IIIБ, Ұлттық қатерлі ісік институтының ісік жасушалары биологиясы зертханасында (LTCB) жинақталған мәдениеттен оқшауланды), өте ұқсас тізбекке ие болды, бұл екі оқшауламаның шын мәнінде бірдей және бір көзден шыққан болуы мүмкін екенін көрсетеді. 1990 жылдың қарашасында Ұлттық денсаулық сақтау институтының ғылыми адалдық кеңсесі 1983 және 1985 жылдар аралығында Пастер институтында және Ұлттық қатерлі ісік институтының ісік жасушалары биологиясы зертханасында (LTCB) құрылған архивтік үлгілерді талдау үшін Roche компаниясының тобына тапсырыс беріп, мәселені шешуге тырысты. Американдық эпидемиолог Шен Юнг Чанг басқарған топ архивтік үлгілерді зерттеп, 1993 жылы Nature журналында американдық үлгінің шын мәнінде француз зертханасынан шыққандығын анықтады. Чанг француз тобының ЛАВ вирусы бір науқастан алынған және екінші науқастан алынған мәдениетті ластаған вирус екенін анықтады. Монтанье тобының сұрауымен Галлоға осы мәдениеттің үлгісі жіберілді, бірақ оның құрамында екі вирус бар екенін ол білмеді. Бұл мәдениет Галло жұмыс істеп жатқан жинақталған мәдениетті ластады. 1993 жылы Чангтың нәтижелері жарияланғанға дейін, Галлоның зертханасы 1991 жылы ғылыми адалдық кеңсесі тарапынан "ұсақ бұзушылықтар" жасады деп айыпталды, содан кейін 1992 жылы жаңа құрылған Зерттеу адалдығы кеңсесі Пастер институтында жасалған ВИЧ үлгісін заңсыз иемденгені үшін кінәлі деп танылды. 1993 жылы Чангтың тергеуінің нәтижелері Галлоның зертханасын айыптаулардан тазартты, бірақ оның беделі бұрыннан зардап шеккен еді. Бүгінде Монтанье тобының ВИЧ-ті алғаш оқшаулағаны туралы келісім бар, бірақ Галло тобы вирустың ЖИТС-ке себеп болатынын анықтағаны және осы ашылуға мүмкіндік берген ғылымның көп бөлігін жасағаны үшін мақталады, соның ішінде Галлоның зертханасында бұрын Т-жасушаларын зертханада өсіру үшін әзірленген әдіс бар. Монтанье тобы алғаш рет өздерінің ашылуларын жариялағанда, ВИЧ-тің ЖИТС-тің себебі екені "әлі анықталуы керек" деді. Вирустың нақты ашушылары француз ма, әлде американдықтар ма деген мәселе тек бедел мәселесі емес еді. АҚШ-тың Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментімен тіркелген және Галлоның вирусқа анықтама бергеніне негізделген ЖИТС тестіне арналған АҚШ үкіметінің патенты қауіп төніп тұрды. 1987 жылы екі үкімет те дауды шешу үшін ашылудың беделін және патенттен түскен табысты 50:50 бөлісуге келісіп, Монтанье мен Галлоны бірлескен ашушылар деп атауға тырысты. Франция президенті Франсуа Миттеран мен АҚШ президенті Рональд Рейган жеке кездескеннен кейін ғана маңызды мәселелер шешілді. Ғалымдар ақырында ВИЧ ашылуы үшін құрметті бөлісуге келісті және 1986 жылы француз және АҚШ атаулары (ЛАВ және HTLV III) жаңа терминнің пайдасына – адам иммуножеткіліксіздік вирусы (human immunodeficiency virus, қысқартылған HIV немесе ВИЧ) – тоқтатылды. Олар Галло ашқан ВИЧ 1 Лай/IIIB изолятының шығу тегі Монтанье ашқан вирусқа ұқсас екенін (бірақ Монтаньеға ЖИТС-тің себебі екені белгісіз) қорытындылады. Бұл келісім Монтанье мен Галлоға араздығын тоқтатып, қайтадан ынтымақтастыққа түсуге мүмкіндік берді, сол жылы Nature журналында жарияланған хронологияны бірлесіп жазды.
Жеке өмір және өлім
1961 жылы Монтанье Доротея Акерманға үйленді және олардың үш баласы болды. Ол 2022 жылдың 8 ақпанында 89 жасында Нойли-сюр-Сен қаласында қайтыс болды.
Марапаттар мен құрметтер
2008 жылғы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы ВИЧ вирусын ашқандығы үшін Монтанье мен Франсуаза Барре Синуссиге берілді. Олар бұл сыйлықты адам папиллома вирусы жатыр мойнының қатерлі ісігін тудыруы мүмкін екенін ашқан Харальд цур Хаузенмен бөлісті. Монтанье Роберт Галлоның Нобель комитеті тарапынан мойындалмағанына "таң қалғанын" айтты: "ВИЧ-тың ЖҚС-тың (СПИД-тің) себебі екенін дәлелдеу маңызды болды, ал Галлоның осы істе маңызды үлесі болды. Роберт Галлоға өте қиын жағдайды сезінемін". Ол Ласкер сыйлығы мен Шееле сыйлығын (1986), медицина саласындағы Луи Жанте сыйлығын (1986), Гайрднер сыйлығын (1987), Американдық жетістіктер академиясының Алтын тақта сыйлығын (1987), Король Фейсал халықаралық сыйлығын (1993) (оған "Араб Нобель сыйлығы" деп те айтылады) және Астурия принці сыйлығын (2000) иеленді. Ол сондай-ақ Ұлттық медицина академиясының мүшесі болды және 2010 жылы Уиттиер колледжінен құрметті гуманитарлық ғылымдарының докторы (L. H. D.) атағын алды.
ДНҚ-дан келетін электромагниттік сигналдар
2009 жылы Монтанье екі даулы тәуелсіз зерттеу жұмысын жариялады, олардың бірі «Бактериялық ДНҚ тізбектерінен туындаған сулы наноқұрылымдар электромагниттік сигналдар шығарады» деп аталады. Сидней университетінің профессоры Джефф Раймерс оның қорытындылары рас болса, «бұл соңғы 90 жылда жасалған ең маңызды эксперименттер болар еді, қазіргі химияның тұжырымдық негізін қайта қарау қажеттігін тудырар еді» деді. Сондай-ақ, антиретровирустық терапиямен емделген ЖИТС қызбалымен ауыраған науқастардың қанында ВИЧ РНК-ны электромагниттік жолмен анықтау бойынша ұқсас зерттеулер жүргізілді.
COVID-19 пандемиясы
2020 жылы Монтанье SARS CoV 2, COVID-19 ауруын қоздыратын вирус, зертханада жасалған және ол ВИЧ/СПИД-ке қарсы вакцина жасауға жасалған тырыстың нәтижесі болуы мүмкін деп мәлімдеді. Оның бұл айыптамасы АҚШ вирустың зертханадан шыққан-шықпағанын тергеуге кіріскеннен кейін жасалды. Монтанье сөзінше, "коронавирустың геномында ВИЧ және малярия микробтарының болуы күдікті және вирустың қасиеттері табиғи жолмен пайда болмауы мүмкін". Монтанье жасаған қорытындылар ғылыми қауымдастық тарапынан асығыс деп саналды, себебі гендік тізбектер ұқсас организмдерде жиі кездеседі. 2021 жылы француздық "Hold Up" медиа тобымен берген сұхбатында Монтанье COVID-19-қа қарсы вакцинацияның қолданылуы жаңа штаммдардың эволюциясын жеделдетіп, антиденеге тәуелді күшейту (ADE) процесі вакциналанған адамдардың ауыррақ ауруға шалдығуына себеп болады деп мәлімдеді. Бұл алғашқы мәлімдемеге нақты дәлелдер жоқ еді, ал ADE тек денге қызбасы инфекцияларында ғана нақтыланған, COVID-19 үшін емес.
In a 2021 interview with the French media group "Hold Up", Montagnier claimed that the use of vaccinations for COVID was steering the evolution of new strains, and that the process of antibody dependent enhancement (ADE) would cause vaccinated individuals to suffer more strongly. The former claim had no obvious basis in fact, while ADE had only ever been conclusively demonstrated for dengue virus infections, and not for COVID 19.
Гомеопатия
2010 жылы 28 маусымда Монтанье Германиядағы Линдау Нобель лауреаттарының кездесуінде сөйледі, «онда 60 Нобель сыйлығының иегері және 700-ге жуық ғалым медицина, химия және физика саласындағы соңғы жаңалықтарды талқылау үшін жиналған». Канаданың CBC Marketplace бағдарламасы оның жұмысы гомеопаттардың айтуынша, гомеопатияның теориялық негізі бола ма деп сұрағанда, Монтанье «оны гомеопатияда қолданылатын препараттарға қатысты қолдануға болмайды» деп жауап берді.