Джеймс Монтгомери: Шотландиялық гимнист және ақын өмірі
James Montgomery (poet)
Джеймс Монтгомери (1771-1854) – шотланд ақыны, гимн жазушы, редактор. Құлдыққа қарсы, бала еңбегіне назар аударған туындыларымен танымал. Өмірбаяны, шығармашылығы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Шотландияда туған әнұраншы, 1771–1854
Scottish born hymnist, 1771–1854
Джеймс Монтгомери (4 қараша 1771 – 30 сәуір 1854) – шотландта туған әнұран жазушы, ақын және редактор, кейін Шеффилдке қоныстанған. Ол Моравия шіркеуінде тәрбиеленіп, теологиялық білім алған, сондықтан оның шығармалары құлдықты жою және бала шатыр тазалаушыларын қанау сияқты гуманитарлық мәселелерге деген алаңдаушылығын көбінесе көрсетеді.
James Montgomery (4 November 1771 – 30 April 1854) was a Scottish born hymn writer, poet and editor, who eventually settled in Sheffield. He was raised in the Moravian Church and theologically trained there, so that his writings often reflect concern for humanitarian causes, such as the abolition of slavery and the exploitation of child chimney sweeps.
Ерте өмір және поэзия
Монтгомери Шотландияның оңтүстік-батысындағы Ирвин қаласында дүниеге келді, ол Моравия бауырларының пасторы мен миссионерінің ұлы еді. Ол Лидс қаласына жақын Фулнектегі Моравия мектебінде дін қызметкері болу үшін оқуға жіберілді, ал оның ата-анасы Батыс Индияға кетіп, бір жыл ішінде бірінен соң бірі қайтыс болды. Фулнекте діни емес оқуларға тыйым салынды, бірақ Джеймс әлі де поэзияны көптеп оқып, алуға және өзінің эпостарын жазуды жоспарлауға мүмкіндік тапты. Оқуын аяқтамағандықтан, Монтгомери Мирфилдте нан пісірушінің, содан кейін Уат-апон-Дирнде дүкеншінің шәкірті болды. Одан кейін, 1792 жылы ол Шеффилдке көшіп, Джозеф Гейлстің көмекшісі болды, ол аукционшы, кітап сатушы және «Шеффилд регистрінің» баспагері еді. Гейлс оны жергілікті «Таңғажайып достар» қоғамына таныстырды, ал Монтгомери кейін оларға арнап ән жазды. 1794 жылы Гейлс саяси қуғыннан қашу үшін Англиядан кетіп, Монтгомери газетті өз қолына алды және оның атын «Шеффилд Айрис» деп өзгертті. Бұл саяси репрессия кезеңі еді. Монтгомери екі рет мемлекеттік төңкеріс жасау айыбымен тұтқындалды, алғаш рет 1795 жылы революциялық Францияда Бастилияның құлауын тойлаған өлеңін басып шығарғаны үшін, екінші рет 1796 жылы Шеффилдте саяси наразылықты күшпен таратып жіберген судьяны сынағаны үшін. Түрмедегі тәжірибесінен пайда көріп, ол тұтқында болған кезінде жазған өлеңдерінен тұратын «Түрмедегі ойын-сауықтар» (1797) атты кітапшасын жариялады. Оның осы кезең туралы жазған кейініректегі есебі 1840 жылы жарық көрді. Біршама уақыт бойы «Айрис» Шеффилдтегі жалғыз газет болды, бірақ апта сайын жақсы мақалалар жаза білгенімен, Монтгомериде өз позициясынан толыққанды пайда табуға жеткілікті журналистік дағдылар болмады. Оның орнын басқа газеттер басты, ал 1825 жылы ол газетті жергілікті кітап сатушы Джон Блэкуэллге сатты. Осы уақыт аралығында Монтгомери өлең жазуын жалғастырды. Ол «Швейцарияның саяхатшысы» (1806) поэмасымен белгілі бір атаққа ие болды, ол алты бөлімнен тұратын және жеті буынды қиылысқан ұйқаспен жазылған. Бұл поэма Францияның Швейцарияны аннексиялауына арналған еді және тез арада екі рет басылып шықты. Келесі жылы консервативті «Эдинбург шолуында» (Edinburgh Review) тез ұмытылатын өлең деп айыпталғанда, Лорд Байрон «Ағылшын бардтары мен шотландтық рецензенттер» атты сатиралық өлеңінде оны қорғады. Дегенмен, 18 ай ішінде сынды басып шығарған баспаханадан 1500 данадан тұратын төртінші басылым шықты, содан кейін тағы да бірнеше басылымдар жарық көрді. Бұл сәттілік Монтгомериге баспагер Бойерден құл саудасын жою туралы өлең жазуға тапсырма алуға мүмкіндік берді, ол Элизабет Бенгер мен Джеймс Грэмнің осы тақырыптағы басқа өлеңдерімен бірге әдемі суреттермен безендірілген кітапта жарияланды. Бұл тақырып ақынның қайырымдылыққа деген құлшынысына және оның отбасының Батыс Индиямен байланысына сай келді. Төрт бөлімнен тұратын «Батыс Индия» (The West Indies) поэмасы 1809 жылы жарық көрді. Монтгомери «Солпан алдындағы әлем» (1812) поэмасы үшін де батырлық жұптарды қолданды, ол он әнге бөлінген тарихи реконструкция еді. Содан кейін ол «Дөңгелектер туралы ойлар» (1817) романында лотереяны сынады және «Шатыр тазалаушы шәкірттердің монологтары» романында шатыр тазалаушы шәкірттердің мәселесін көтерді. Оның келесі ірі поэмасы «Гренландия» (1819) болды, ол батырлық жұптармен жазылған бес әннен тұрды. Бұл поэма ежелгі Моравия шіркеуінің, оның 18 ғасырдағы қайта жаңғыруының және 1733 жылы Гренландияға жіберілген миссиясының сипаттамасымен басталды. Өлеңнің суреттемелері әдемілігімен ерекшеленді.
Montgomery was born at Irvine in south west Scotland, the son of a pastor and missionary of the Moravian Brethren. He was sent to be trained for the ministry at the Moravian School at Fulneck, near Leeds, while his parents left for the West Indies, where both died within a year of each other. At Fulneck, secular studies were banned, but James still found means of borrowing and reading a good deal of poetry and made ambitious plans to write epics of his own. On failing to complete his schooling, Montgomery was apprenticed to a baker in Mirfield, then to a store keeper at Wath upon Dearne. After further efforts, including an unsuccessful attempt at a literary career in London, he moved north again to Sheffield in 1792 as an assistant to Joseph Gales, auctioneer, bookseller and printer of the Sheffield Register, who introduced him into the local Lodge of Oddfellows, to which he later addressed a song. In 1794, Gales left England to avoid political prosecution and Montgomery took the paper in hand, changing its name to the Sheffield Iris. These were times of political repression. Montgomery was twice imprisoned on charges of sedition, first in 1795 for printing a poem to celebrate the fall of the Bastille in revolutionary France, and secondly in 1796 for criticising a magistrate for forcibly dispersing a political protest in Sheffield. Turning his jail experiences to some profit, he then published a pamphlet of poems written during his captivity: Prison Amusements (1797). His later prose account of the period appeared in 1840. For some time the Iris was the only newspaper in Sheffield, but beyond an ability to produce fairly creditable articles from week to week, Montgomery lacked the journalistic skills to take full advantage of his position. Other newspapers arose to fill the place which his might have held and in 1825 he sold out to a local bookseller, John Blackwell. Meanwhile, Montgomery continued to write poetry. He achieved some fame with The Wanderer of Switzerland (1806), a poem in six parts written in seven syllable cross rhymed quatrains. It addressed the French annexation of Switzerland and quickly went through two editions. When it was denounced the following year in the conservative Edinburgh Review as a poem that would be speedily forgotten, Lord Byron came to its defence in the satire English Bards and Scotch Reviewers. Nevertheless, within 18 months a fourth impression of 1500 copies was issued from the very presses that had printed the criticism, and several more would follow. This success brought Montgomery a commission from the printer Bowyer to write a poem on the abolition of the slave trade, to be published with other poems on the subject by Elizabeth Benger and James Grahame in a handsome illustrated volume. The subject appealed to the poet's philanthropic enthusiasm and his own family associations with the West Indies. The four part poem in heroic couplets appeared in 1809 as The West Indies. Montgomery also used heroic couplets for The World before the Flood (1812), a piece of historical reconstruction in ten cantos. He then turned to attacking the lottery in Thoughts on Wheels (1817) and took up the cause of chimney sweeps' apprentices in The Climbing Boys' Soliloquies. His next major poem was Greenland (1819) in five cantos of heroic couplets. It was prefaced by a description of the ancient Moravian church, its 18th century revival and its mission to Greenland in 1733. The poem was noted for the beauty of its descriptions: