Кіріспе

Италиялық өнер сыншысы (1816–1891)

Джованни Морелли (25 ақпан 1816 – 28 ақпан 1891) – итальяндық өнер сыншысы және саяси қайраткер. Өнер тарихшысы ретінде ол «Мореллиандық» әдісті жасады, суретшілердің ерекше «қолдарының» диагностикалық ең ұсақ бөлшектері арқылы анықтауға мүмкіндік берді, олар суретшілердің саналы түрде жасай берген қысқаша жазуларын және, мысалы, құлақ сияқты ерекшеліктерді бейнелеудегі қағидаларын ашты. Ол Веронада дүниеге келіп, Миланда қайтыс болды.

Ерте өмір және тәрбие

Морелли Швейцария мен Германияда медицина оқыды, Мюнхен университетінде анатомиядан дәріс берді. Осы кезеңде ол Гётенің морфологиясын, Лаватердің физиогномиясын, Ф. Шеллингтің табиғаттану философиясын зерттеді және Беттина фон Арниммен танысты. Италияға қайтқаннан кейін ол Солтүстіктің рухани өмірін Италияға жеткізуші көпір болды.

Мореллиандық әдіс

Морелльдік әдіс композиция мен тақырыптың сәйкестігіне немесе студенттер, көшірушілер мен еліктеушілер назар аударатын кең мәнді қарастыруларға қарағанда, ұсақ-түйек детальдар ұсынатын айғақтарға негізделген. Керісінше, Карло Гинцбург Мореллиандық әдісті талдағандай, өнер тарихшысы детективтей әрекет етеді, “әрқайсысы басқалар байқамайтын белгілерден, бір жағдайда қылмыстың авторын, екіншісі – суреттің авторын анықтайды”. Бұл сезімтал іздер – мысалы, қосымша тұлғалардың суретінде құлақтың бүгілуін бейнелеудің қысқаша жолы – еліктеуге қиын және анықталғаннан кейін қылмыс орнындағы саусақ іздері сияқты қызмет етеді. Суретшінің ерекшелігі ең аз назар аударатын детальдарда ең сенімді түрде көрінеді. Мореллидің әдісінің тамыры тікелей Мореллинің медициналық білімінде, ауруды көптеген симптомдар арқылы анықтауда жатыр, олардың әрқайсысы өз алдына қарапайым болуы мүмкін. Морелли әдісін Ботичеллидің туындыларын зерттеу арқылы жасады, содан кейін оны Ботичеллидің шәкірті Филиппино Липпиге жатқызу үшін қолданды. Оның толыққанды жетілген техникасы 1880 жылы “Италиялық шеберлердің туындылары” (“Die Werke Italienischer Meister”) деген атпен жарияланды; ол анаграммалық псевдониммен – “Иван Лермолиев” атымен шықты. Мореллидің “үлкен қарсыласы, өнер тарихшысы Вильгельм фон Боде, тіпті “Лермолиевмания” эпидемиясының таралуы туралы айтты, құпия орыс ғалымы “Иван Лермолиев” есімімен, Морелли жазбаларын неміс тіліне аударған, тіпті болмаған Йоханнес Шварце, Бергамо маңындағы қиял жемісі болған Горлаудың (яғни Горле) тұрғыны”. Сондай-ақ, Майкл Роуфтың Персеполис рельефтерін зерттеуіне, оның дұрыстығын растайтын нәтижелерге де ықпал етті. Джон Поп Хеннесси сияқты ғалымдардың қолындағы XV және XVI ғасырлардағы құжатталмаған мүсіндердегі “қолтаңбаны” Мореллиандық тану, сенімді атрибуцияланған туындылардың кең жиынтығына әкелді. Сонымен қатар, Брунильда Сисмондо Риджвейдің жаңа бағалауларынан кейін классикалық грек мүсіндерін қазіргі заманғы зерттеулер, көшірмелерде және кейінгі римдік классицизмдік пастиштерде көрінетін тақырып пен стильдің кең аспектілеріне негізделген атрибуциялардан бас тартты. Құжаттармен негізделген өнер тарихының туыс саласы Джозеф Арчер Кроу мен Джованни Баттиста Кавалькаселдің ертерек жұмыстарына қарыз. Морелльдік әдіс, детальдердегі мән мен жасырын мағынаны табу, кең мәдени ықпалға ие болды. Зигмунд Фрейдтің еңбектерінде оның еңбектеріне сілтемелер бар. Морелли сияқты, Фрейдтің де медициналық білімі болған. Морелльдік әдіс Р. Воллхайммен қайта қарастырылды, “Джованни Морелли және ғылыми сарапшылықтың шығу тегі”, “Өнер және ой: Эсселер мен лекциялар”, 1973.

Жинақтаушы және донор

Морелли 1850-ші жылдардың ортасында өнер жинауды бастады, "өзінің талғамы мен ғылыми қызығушылықтарымен бас жетектейді, бірақ нақты жоспарсыз". Оның алғашқы сатып алған туындылары – Амброджио де Предистің "Жас адамның портреті" және Бергоньоненің "Жохан Евангелист және Марта" болды. Мореллидің коллекциясы "негізінен 1860-шы жылдары және 70-ші жылдардың басында [ ] оның туысы Джованни Меллидің көмегімен кеңейді, ол Морелли үшін бірнеше картина сатып алды, олар кейін мұрагерлік бойынша оған қайта оралды". Морелли туындыларды "Флоренция, Сиена және Умбриядан [ ] ежелгі тосканалық отбасылардан, ал Эмилия мен Феррарадан – беделді Костабили коллекциясының сатылымынан алды". Олардың арасында "шынайы қазыналар" бар еді, мысалы, "Моленаердің "Жас темекі шегушісі", Боттичеллидің "Вирджинияның тарихы", екеуі де Римдегі Монте-ди-Пиета аукционында сатып алынған, сондай-ақ Пизанеллоның Лондонда сатып алынған Леонелло д’Эсте портреті". Мореллидің жинағы шамамен 1874 жылы аяқталды. Ол 1891 жылы Морелли қайтыс болғанға дейін Миландың Виа Понтаччо 14 мекенжайындағы бөлмелерін әсемдеді. Морелли өз коллекциясын Бергамодағы Карра академиясына мұра етіп қалдырды (ол 1892 жылы жеткізілді), "осылайша он тоғызыншы ғасырдың ең ұлы өнер тарихшыларының бірінің жинағына ие болды. 1892 жылы Мореллидің досы және оның әдісін адал ұстанған Густаво Фриццони сенатордың есімімен аталған мұражайдың екі галереясында 117 картина мен 3 мүсінді орналастырды, олар кейін баспа каталогында жарияланды".

Саяси мансап

Морелли Италияның бірігуіне берілген адам болды, 1848 жылы Милан қаласындағы көтеріліс оқиғаларына қатысты, ал 1860 жылы патриоттық еңбектері үшін сенатор қызметіне тағайындалды.