Антонис Мор: Голланд суретшісі және еуропалық сарай суретшісі
Antonis Mor
Анитонис Мор (1519-1575) – Голланд суретшісі, еуропалық сарайлардағы портреттермен танымал. Тицианнан әсер алып, өзіндік стиль қалыптастырған, кейін Веласкеске ықпал еткен.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Нидерланды суретшісі (1519–1575)
Painter from the Northern Netherlands (1519–1575)
Антонис Мор, сондай-ақ Антонис Мор ван Дашорст және Антонио Моро (шамамен 1517 – 1577) деп те белгілі, – Еуропа сарайларында үлкен сұранысқа ие болған Нидерланды портретшісі. Ол Антоан, Антониус, Антонис немесе Мор ван Дашорст, Антонио Моро, Антониу Мору, Энтони Мор сияқты да аталып келді, бірақ көптеген портреттеріне «Антонис Мор» деп қол қойды. Мор сарай портреттері үшін Тицианға негізделген, формалды стильді қалыптастырды, ол Еуропаның, әсіресе Иберия түбегінің сарай суретшілеріне зор әсер етті, және Диего Веласкеске жол ашқан дәстүр құрды. Оның портреттерінде, әсіресе ер адамдардың портреттерінде, терең психологиялық түсінік болуы мүмкін, бірақ ол әрқашан бейнеленген адамға мәртебелі және өзіне сенімді түр береді.
Anthonis Mor, also known as Anthonis Mor van Dashorst and Antonio Moro (c. 1517 – 1577), was a Netherlandish portrait painter, much in demand by the courts of Europe. He has also been referred to as Antoon, Anthonius, Anthonis or Mor van Dashorst, and as Antonio Moro, António Mouro, Anthony More, etc., but signed most of his portraits as Anthonis Mor. Mor developed a formal style for court portraits, largely based on Titian, that was extremely influential on court painters across Europe, especially in the Iberian Peninsula, where it created a tradition that led to Diego Velázquez. It can include considerable psychological penetration, especially in portraits of men, but always gives the subject a grand and self possessed air.
Ерте өмір және білім
Мор Нидерландының Утрехт қаласында шамамен 1516-1520 жылдар аралығында дүниеге келген. Оның балалық шағы туралы көп мәлімет белгілі емес, бірақ оның көркемдік білімі Ян ван Скорльден бастау алған. Оның ең ерте белгілі туындысы – қазір Стокгольмдегі жинақта сақталатын 1538 жылғы портрет.
Mor was born in Utrecht, Netherlands, by some estimation between 1516 and 1520. Little is known about his early life, except that his artistic education commenced under Jan van Scorel. His earliest known work is a portrait which is now in a collection in Stockholm, dated 1538.
Суретші мансабы
1541 жылы суреттелген деп саналатын Утрехттегі Иоанн рыцарларының тобы, Берлиндегі «Gemäldegalerie» галереясындағы 1544 жылғы екі саяхатшының суреті және Лилл галереясындағы белгісіз әйелдің портреті, оның ең ерте туындыларының қатарында болуы мүмкін. Олардың нақтылығы дәлелденбеген.
A group of Knights of St. John at Utrecht, supposed to have been painted about 1541; and a picture of two pilgrims at the Gemäldegalerie, Berlin, dated 1544; and the portrait of an unknown woman, in the Lille gallery, were probably among his earliest works. Their authenticity has not been established.
Антверпен
1547 жылы Мор Антверпендегі Әулие Луканың құрметті гильдиясына мүше болып қабылданды, ал көп ұзамай (шамамен 1548 жылы) ол Аррас епискобы кардинал Гранвеллдің назарын аударды, ол оның тұрақты демеушісіне айналды. Оның Гранвеллдің қолдауымен мансабының алғашқы кезеңінде салған портреттерінің екеуі ерекше аталады: бірі – епископтың өзі (Венадағы императорлық галереяда), ал екіншісі – Альба герцогының портреті, ол қазір Нью-Йорктегі Испан қоғамының меншігінде. 1549 және 1550 жылдар аралығында Испанияның ханзадасы Филипп II (1527–1598) болашақ билеуші ретінде өзін таныстыру үшін Нидерланды аймағын аралап сапарлады. Мор 1549 жылы Брюссельде оның портретін салған. Ол, әдетте, Италияға барған (нақты уақыты белгісіз), онда Тицианның бірнеше туындыларын, әсіресе Данаені көшірген.
In 1547 Mor was received as a member of the Venerable Guild of St. Luke at Antwerp, and shortly afterwards (about 1548) he attracted the attention of Cardinal Granvelle, Bishop of Arras, who became his steady patron. Of the portraits executed during the early period of his career as Granvelle's protege, two are especially notable: one of the bishop himself (in the imperial gallery in Vienna), and one of the Duke of Alba, which now belongs to the Hispanic Society of New York. Between 1549 and 1550 Prince Philip II of Spain (1527–1598) traveled around the Netherlands to present himself as the future ruler. Mor painted his portrait in Brussels in 1549. He probably visited Italy (when exactly is not known), where he copied some works by Titian, notably the Danaë.
Португалия
1550 жылдың ортасында Мор Мария Венгриядан португалдық әулеттің суретін салу туралы тапсырыс алып, Лиссабонға жол тартты. Мор, әлдебір Вальядолид арқылы сапарлаған, онда ол Максимилиан II және оның әйелі Мария Австрияның, олардың қызы Аннаның және Испанияның Филипп II-нің ұлы Дон Карлостың портреттерін салған. Лиссабонда Мор король Жоао III, королева Катарина, принц Жоао Мануэль және Филипп II-нің болашақ әйелі, Португалия принцессасы Марияның портреттерін жасады. Мордың Португалиядағы тұруы туралы көп мәлімет белгілі емес, бірақ ол 1553 жылдың қараша айына дейін Брюссельге оралғаны белгілі.
In the middle of 1550 Mor left for Lisbon with a commission from Mary of Hungary to portray the Portuguese branch of the family. Mor probably traveled via Valladolid, where he painted the portraits of Maximilian II and his wife Maria of Austria, their daughter Anna and the son of Philip II of Spain, Don Carlos. In Lisbon, Mor portrayed King John III, Queen Catharine, Prince João Manuel and Philip II’s future wife, Princess Maria of Portugal. Little more is known about Mor's stay in Portugal, but he was definitely back in Brussels by November 1553.
Англия
1553 жылы шілдеде Англия королі Эдуард VI күрт қайтыс болғаннан кейін, Испания королі Карл V Испания мен Англия арасында одақ құру мүмкіндігін көріп отырды. Филип пен оның португалдық ханшайымының арасындағы құдалық бұзылып, ағылшын тағының мұрагері Мэри Тюдормен некелесу үшін келіссөздер басталды. Осы келіссөздер барысында Мор Англияға Мэридің портретін салу үшін жіберілді, бірақ суреттің нақты күні белгісіз. Бұл портрет Англияда жоғары бағаланды және Мор кем дегенде үш нұсқасын жасады, олар патшайымның ең танымал суретіне айналды (Прадо, Нортгемптон графы). 1553 жылғы 20 желтоқсанда Филип Морды өзінің қызметіне суретші ретінде ресми тағайындады.
After the sudden death of the king of England, Edward VI, in July 1553, the Spanish king Charles V now saw the possibility of an alliance between Spain and England. The engagement between Philip and his Portuguese princess was broken and negotiations started for a marriage with the successor to the English throne, Mary Tudor. During these negotiations, Mor was sent to England to paint a portrait of Mary, but the exact date of the painting is unknown. This portrait was much appreciated in England and Mor made at least three versions, which became much the best known likeness of the queen (Prado, Marquess of Northampton). On 20 December 1553, Philip officially appointed Mor as painter in his service.
Брюссель / Утрехт
1555 жылдың қазан айында Карл V тақтан бас тартты. Испания королі ретінде оның ұлы Филиптің таққа отырғызылуымен байланысты рәсімдер мен тойлар кезінде Мор көптеген картинаға тапсырыс алған болуы мүмкін. Өкінішке орай, осы картиналардың көпшілігі жоғалып кетті немесе тек көшірмелер арқылы ғана белгілі. Мор Филипптің таққа отырғаннан кейін өте жемісті болды және осы кезеңде Вильгельм I Оранский (Үнсіз Вильгельм) портреті (1555), Алессандро Фарнезе портреті (1557) және Филипп II-нің жаңа портреті сияқты ең маңызды портреттерін жасады. Бұл кезеңдегі басқа маңызды туындылар: Джейн Дормердің (1558) портреті, Жан Лекок пен оның әйелінің (1559) портреттері және Ян ван Скорльдің (1559) портреті, кейіннен оның қабіріне ілінген және қазір Антикварлар қоғамына (Лондон) тиесілі. 1558 жылы Мэри Тюдор қайтыс болғаннан кейін король Филип 1559 жылдың маусымында Изабелла де Валуаға қайта үйленді, оны Мор шамамен 1561 жылы бейнеледі. Бұл портрет жоғалған болуы мүмкін. Сондай-ақ, осы кезеңде Мордың жалғыз автопортреті, қазір Уффици галереясында, және оның (болжамды) әйелінің портреті, қазір Прадода (төмендегі суреттер галереясын қараңыз) сақталған.
In October 1555, Charles V abdicated from the throne. During the ceremonies and festivities surrounding the coronation of his son Philip as king of Spain, Mor would have received many commissions for paintings. Unfortunately, many of these paintings are lost or only known through copies. Mor was very productive after Philip's ascension to the throne, and produced some of his most important portraits in this period, such as the portrait of Prince William I of Orange (William the Silent) (1555), the portrait of Alessandro Farnese (1557) and a new portrait of Philip II. Other important works from this period include the portrait of Jane Dormer (1558), the portraits of Jean Lecocq and his wife (1559), and the portrait of Jan van Scorel (1559), which was at a later time to be hung at his tomb and now belongs to the Society of Antiquaries (London). Following the death of Mary Tudor in 1558, King Philip was remarried in June 1559 to Isabella de Valois, whom Mor portrayed ca. 1561. This portrait appears to have been lost. Also from this period dates the only known self portrait of Mor, now in the Uffizi Gallery, and one of his (presumed) wife, now in the Prado (see image gallery below).
Испания соты
1559 жылы Филипп патша Испанияға қайтқанда Мор онымен бірге болған болуы мүмкін. Мордың испан сарайында болғаны Филипптің 1561 жылы қайтадан кеткеннен кейін Морға үнемі жіберген хаттары арқылы расталады. Филипп хаттарында бірнеше рет Мордың сарайға оралуын өтінді, бірақ суретші оның қайта-қайта талаптарына жауап берген жоқ. Мордың Испанияда салған деген жұмыстарының арасында Австриялық Хуананың және Дон Карлос портреттері бар. Осы кезеңдегі аса даңқылған туынды – Бенаванте графы мен Альба герцогының клоуны Пехеронның портреті. Мордың испан сарайынан кету себебіне қатысты көптеген пікірлер айтылды. Карел ван Мандердің сөзіне қарағанда, Мор патшаға тым жақын болғандықтан Инквизицияның күдігіне ілікті. Сонымен қатар, Испания сарайындағы контрреформацияның күшейе түскен қысымы оны алаңдатқан болуы мүмкін. Мордың шәкірті Алонсо Санчес Коэлло ұстазының стилінде жұмыс істеуін жалғастырды және испан сарайының суретшісі қызметін иеленді.
It seems likely that Mor accompanied King Philip on his return to Spain in 1559. That Mor stayed at the Spanish court is confirmed by the letters which Philip regularly sent to Mor after he had left again in 1561. In his letters, Philip requested Mor's return to court several times, but the painter never complied with his repeated requests. Among the works which Mor supposedly painted in Spain are the Portrait of Juana of Austria and the Portrait of Don Carlos. A much praised work from this period is the Portrait of Pejerón, the fool of the Earl of Benavente and the Duke of Alba. There has been extensive speculation about the reason for Mor's departure from the Spanish court. According to Carel van Mander, Mor became too confidential with the king and this aroused the suspicion of the Inquisition. He may also have been alarmed by the increasingly repressive Counter Reformation tenor of the Spanish court. Mor's pupil Alonso Sánchez Coello continued to work in his master's style, and replaced him as the Spanish court painter.
Нидерландыға оралу
Нидерландыға оралғаннан кейін Мор, ықтималда, Утрехт, Антверпен және Брюссель қалалары арасында сапарлаған. Осы кезеңде ол Гранвеллмен үнемі байланыста болды және голланд сотында қызмет етті, онда Парманың Маргареттін суреттеді. Отанына оралғаннан кейін Мор азаматтарды, әсіресе Антверпендегі саудагерлер мен олардың әйелдерін бейнелеуге ден қойды. Мұндай портреттердің (соның ішінде Томас Грешемнің портреті) қатарында ол алтын шебер Стивен ван Гервик (1564) сияқты қолөнершілерді де суреттеді. Бұл туындылары Мордың сарайға жасаған суреттерінен ерекшеленіп, оның талантының тағы бір жағын көрсетеді. Гранвелл Францияға қайтқанда және Нидерландыда әлеуметтік және саяси алабұдындаулар күшейгенде, Мор қаржылық қиындықтарға тап болды. Альба герцогы оған тапсырыстар мен көмек көрсеткенде оның қаржылық мәселелері ішінара шешілді. 1567 жылдың 24 шілдесінен кейін ол Утрехта болғаны белгісіз, ал 1568 жылдан бастап Мор Антверпенде тұрды, онда 1572 жылы Антверпен гильдиясында шебер ретінде тіркелді. Антверпенде ол жаңа Штадхаус үшін Венера мен Адонис суретін салды. 1568 жылы Англияға тағы бір рет сапарлағаны мүмкін, оған дәлел – "Иті бар ақсүйек портреті" және "Сэр Генри Ли портреті", олар оған жатқызылады. 1559 және 1562 жылдары Мор Парманың Маргареттің екі портретін салды. Испанияға жол тартқан Австрияның Аннасы Антверпенде біраз уақыт болды, онда Мор оны 1570 жылы суреттеді. Мордың Аннаның портреті – оның соңғы белгілі сарай суреті, бірақ 1573 жылға дейін ол Филипп II-нің сарай суретшісі ретінде танылды. 1570 жылдан кейін Мордың өмірі мен мансабы туралы көп мәлімет жоқ. Ол клиенттерін жоғалтқан болуы мүмкін, бәлкім Адриан Томасз, Кіл, Франс Пурбус-аға (1545–1581) және Франс Флорис (1519/20–1570) сияқты суретшілермен бәсекелесудің нәтижесінде. Морға жатқызылатын соңғы портрет – 1576 жылы салынған Губертус Голциус портреті. Өмірінің соңында Мор діни және мифологиялық сюжеттердегі тарихи суреттерге ден қойды, бірақ бұл салада ол портретші ретіндегі бұрынғы жетістіктеріне жете алмады. 1576 жылы қайтыс болғанда ол Антверпен соборы үшін сүндеттеу суретін аяқтаған деп есептеледі.
On his return to the Netherlands, Mor probably traveled back and forth between Utrecht, Antwerp and Brussels. In this period he was in regular contact with Granvelle and also worked at the Dutch court, where he portrayed Margaretha of Parma. After his return, Mor focused on the portrayal of citizens, especially of merchants and their wives in Antwerp. In addition to portraits like these (which included the Portrait of Thomas Gresham), he also painted artisans, such as the goldsmith Steven van Herwijck (1564). These works are markedly different from the paintings Mor produced for the court, showing off another side of his talent. When Granvelle returned to France and the Netherlands showed increasing social and political unrest, Mor experienced some financial hardship. His financial problems were partially solved when the Duke of Alba granted him commissions and favors. He is not known to have been in Utrecht after 24 July 1567 and from 1568 onwards Mor lived in Antwerp where, in 1572, he registered as a master with the Antwerp guild. At Antwerp he painted a Venus and Adonis for the new Stadhuis. It is possible that he visited England once again in 1568, judging from the Portrait of a Nobleman with Dog and of the Portrait of Sir Henry Lee, which have been attributed to him. In 1559 and 1562 Mor painted two portraits of Margareta of Parma. On her way to Spain, Anne of Austria spent some time in Antwerp, where she was painted by Mor in 1570. Mor's portrait of Anna is his last known court painting, although he was still being referred to as Philip II's court painter in 1573. Little is known about Mor's life and career after 1570. It seems likely that he lost custom, maybe as result of competition by painters such as Adriaen Thomasz. Key, Frans Pourbus the Elder (1545–1581) and Frans Floris (1519/20 1570). The last portrait attributed to Mor is the Portrait of Hubertus Goltzius, dated 1576. Toward the end of his life, Mor focused on history paintings of religious and mythological subjects, but in this field of work he would never equal his earlier success as a portrait painter. He is believed to have been working on a Circumcision for the Cathedral of Antwerp when he died in 1576.