Кіріспе

Винченцо Беллинидің операсы I puritani (Пуритандар) – Винченцо Беллинидің 1835 жылғы операсы. Ол бастапқыда екі актіде жазылған, кейіннен жас композитормен дос болған Джоакино Россинидің кеңесі бойынша үш актіге өзгертілді. Музыка итальяндық эмигрант ақын Карло Пеполидің либреттосына қойылған. Беллини оны жер аударылған принцесса Белгиозо басқаратын салонға келгенде кездестірді, ол көптеген итальяндық революционерлердің кездесу орнына айналды. Опера Жақып Франсуа Анчелот пен Жозеф Ксавье Сентин жазған «Теттер мен кавалерлер» тарихи пьесасына негізделген. Кейбір дереккөздер Уолтер Скоттың 1816 жылғы «Ескі өлім» романына негізделгенін, ал басқалары арасында байланыс жоқ екенін айтады. Беллини 1833 жылдың тамызының ортасында Парижге келгенде, үш аптадай ғана қалуға ниеттенген, басты мақсаты – бірнеше ай бұрын Лондонға бара жатқанда басталған Париж операсымен келіссөздерді жалғастыру. Бұл келіссөздер сәтсіз аяқталды, бірақ қазан айында ол қысты сол қалада өткізуге шешім қабылдады, әсіресе «Пират» және «Капулетти мен Монтекки» сол маусымда Théâtre Italien-де қойылмақ еді. 1834 жылдың қаңтар айында Театрдан ұсыныс келді; ол «ақысы Италияда алғаннан гөрі бай болғандықтан, бірақ аздап; содан кейін осындай керемет труппа болғандықтан; және ақырында басқалардың есебінен Парижде қалу үшін» деп қабылдады. Сәуірден бастап келесі қаңтардағы премьераға дейін Беллини операның мүмкіндігінше кемелдікке жақын болуын қамтамасыз етуге уақыт тапты. Премьерадан кейін Беллини өзінің досы Франческо Флоримоға Неапольде: «Француздар бәрі де есінен шығып кетті; мұндай шу мен айқай болды, олар өздерін таң қалдырды» деп хабарлады. Бір сөзбен айтқанда, менің сүйікті Флоримо, мұндай нәрсе естілмеген, ал сенбіден бастап Париж таңғалып сөйледі. Бұл Беллинидің соңғы жұмысы болды; ол 1835 жылдың қыркүйегінде 33 жасында қайтыс болды.

Либреттоның қолайлы көзін іздеу

Парижге келгеннен кейін Беллини тез арада париждік салонның әсем әлеміне енді, соның ішінде Миланда танысқан Белгиозо ханшайымы басқаратын салон да болды. Сол заманғы көптеген жазушылармен қатар, ол Микеле Карафа және Луиджи Черубини сияқты бірнеше итальяндық композиторлармен де кездесті, Черубини сол кезде жетпістен асыпты. Осылайша, 1833 жылдың көп бөлігінде Беллинидің музыкалық қызметі өте шектеулі болды. 1834 жылғы наурызда Флоримоға жазған хатында ол қаланың тартымдылығының күшті екенін мойындады. 1834 жылғы қаңтарда Théâtre Italien үшін жаңа опера жазуға жасалған келісімшарт бойынша, опера сол жылдың соңында көрсетілуі тиіс болды. Келісімшартқа қол қойылғаннан кейін Беллини қолайлы сюжет іздеуге кірісті және 1834 жылғы 11 наурызда Флоримоға жазған хатында кейбір наразылығын білдіріп, былай деді: "Мен Париж операсының сюжетіне байланысты ақылдан безіп бара жатырмын, себебі менің мақсатыма сай және труппаға бейімделетін сюжетті табу мүмкін болмай жатыр". Либретто үшін таңдалған бастапқы материал 1833 жылдың қыркүйек айында Парижде алты ай бұрын қойылған пьеса болды. Жазушы Уильям Уивердің пікірінше, Пеполи Беллиниге алғаш рет пьеса мен басқа да мүмкін сюжеттерді көрсеткенде, "композиторды басты кейіпкердің есінен адасуы қатты қызықтырды және оның таңдауын шешті".

Пеполидің пуритандар туралы еңбегіне сын көзқарас

Беллинидің жаңа либреттошымен алғаш рет жұмыс істегендегі наразылығын ескере отырып, музыкатанушы Мэри Энн Смарт Пеполидің либретто жазуға деген көзқарасына қатысты басқаша пікір келтіреді. Біріншіден, ол Пеполидің тәжірибесіздігі мәселесін қарастырады: Пеполидің 1830 жылы Болоньяда жүлдегер студенттерге жасаған сөйлеуі опера репертуарының таңғаларлық кеңдігін ғана емес, сонымен қатар музыканың саяси сезімдерді қалай оятуы мүмкін екені туралы бірнеше күшті идеяларды ашады. Пеполи заманауи эстетикалық бағытты қабылдайды, вокалдық әшекейлеуді драмалық мәннің төмендеуі деп айыптайды және музыканың табиғи, сөзсіз тілін арзандату деп еліктеуге шабуыл жасайды. Франческо Морлакки, Никола Ваккаи және Винченцо Беллини операларынан мысал келтірген соң, Пеполи «Марсельезаға» жүгінеді, ол музыка мен поэзияны сезімді ояту және әрекетке шақыру үшін өте жақсы үйлестіреді деп мәлімдейді. Смарт Пеполидің сөздерін келтіріп, былай дейді: «Осы ән үшін [«Марсельеза»] халық күреседі, жеңеді, жеңіске жетеді: Еуропа және әлем «Азаттық!» деп ұран салды». Содан кейін Смарт Пеполидің 1830 жылғы көзқарастары мен оның «I puritani» үшін жазғандары арасындағы байланысты зерттейді: Пеполи осы жерде қолданған итальян тіркесі, [яғни «Марсельеза» туралы сөйлескенде] gridavano Libertà, таң қалдыратынындай, «I puritani» операсының «Suoni la tromba» дуэтін алдын ала болжайды, онда екі бас операның арманды және мақсатсыз сюжетінен шығып, патриоттық құштарлықтың жеке сәтін жасайды. Олар өз Отаны үшін қару алып, қуана өлімге қарсы тұрады: Suoni la tromba, e intrepido / Io pugnerò da forte / Bello è affrontar la morte gridando "Libertà" ("Труба соқсын, мен қорқынышсыз күшпен шайқасамын. Өлімге бетпе-бет келіп «Азаттық!» деп айқайлау – ғажайып"). Содан кейін ол Беллинидің либреттошының поэзиясында көрінетін Пеполидің «асығыс патриотизміне» қалай реакция жасағанын айтады. Пеполиге «сенің либералды көзқарасың мені қорқытады» деп жазғанда, Беллинидің тағы бір уайымы, ол дұрыс екені дәлелденді, егер опера Италияда қойылса, libertà сияқты сөздер алынып тасталуы керек еді. Дегенмен, Беллини өзінің «Азаттыққа гимн» деп атаған және бастапқыда операның бірінші актісіне қойылған «Suoni la tromba» шығармасын композитор зор қуанышпен қабылдады: «Жақын Пеполи, бүгін таңертең поштамен алған дуэтімнен қатты ләззат алғанымды дереу жеткізгім келеді – барлығы керемет!»

Donizetti-ден бәсекелестік байқалады

1834 жылдың сәуір айының ортасында Беллини Гаэтано Донизетти өзі жазып жатқан маусымда Théâtre Italien театры үшін де шығарма жасайтынын білгенде алаңдады. Вайнстоктың сөзінше, сол кезде Флориноға Италияға жіберілген хаттарда (және «I puritani» премьерасына дейін жалғасқан) Беллини мұны Россини ұйымдастырған қастандық деп есептеді. 1834 жылдың 11 наурызында Флориноға 2500 сөзден тұратын ұзақ хат жазып, өзінің наразылығын білдірді. Нәтижесінде, Беллинидің үлкен жетістігі Донизеттидің орташа жетістігінен әлдеқайда басып өтті («Марин Фалиеро» 1835 жылдың наурыз айында, «I puritani» премьерасынан екі ай кейін қойылды).