Кіріспе
Винченцо Беллинидің операсы I puritani (Пуритандар) – Винченцо Беллинидің 1835 жылғы операсы. Ол бастапқыда екі актіде жазылған, кейіннен жас композитормен дос болған Джоакино Россинидің кеңесі бойынша үш актіге өзгертілді. Музыка итальяндық эмигрант ақын Карло Пеполидің либреттосына қойылған. Беллини оны жер аударылған принцесса Белгиозо басқаратын салонға келгенде кездестірді, ол көптеген итальяндық революционерлердің кездесу орнына айналды. Опера Жақып Франсуа Анчелот пен Жозеф Ксавье Сентин жазған «Теттер мен кавалерлер» тарихи пьесасына негізделген. Кейбір дереккөздер Уолтер Скоттың 1816 жылғы «Ескі өлім» романына негізделгенін, ал басқалары арасында байланыс жоқ екенін айтады. Беллини 1833 жылдың тамызының ортасында Парижге келгенде, үш аптадай ғана қалуға ниеттенген, басты мақсаты – бірнеше ай бұрын Лондонға бара жатқанда басталған Париж операсымен келіссөздерді жалғастыру. Бұл келіссөздер сәтсіз аяқталды, бірақ қазан айында ол қысты сол қалада өткізуге шешім қабылдады, әсіресе «Пират» және «Капулетти мен Монтекки» сол маусымда Théâtre Italien-де қойылмақ еді. 1834 жылдың қаңтар айында Театрдан ұсыныс келді; ол «ақысы Италияда алғаннан гөрі бай болғандықтан, бірақ аздап; содан кейін осындай керемет труппа болғандықтан; және ақырында басқалардың есебінен Парижде қалу үшін» деп қабылдады. Сәуірден бастап келесі қаңтардағы премьераға дейін Беллини операның мүмкіндігінше кемелдікке жақын болуын қамтамасыз етуге уақыт тапты. Премьерадан кейін Беллини өзінің досы Франческо Флоримоға Неапольде: «Француздар бәрі де есінен шығып кетті; мұндай шу мен айқай болды, олар өздерін таң қалдырды» деп хабарлады. Бір сөзбен айтқанда, менің сүйікті Флоримо, мұндай нәрсе естілмеген, ал сенбіден бастап Париж таңғалып сөйледі. Бұл Беллинидің соңғы жұмысы болды; ол 1835 жылдың қыркүйегінде 33 жасында қайтыс болды.
I puritani (The Puritans) is an 1835 opera by Vincenzo Bellini. It was originally written in two acts and later changed to three acts on the advice of Gioachino Rossini, with whom the young composer had become friends. The music was set to a libretto by Count Carlo Pepoli, an Italian émigré poet whom Bellini had met at a salon run by the exile Princess Belgiojoso, which became a meeting place for many Italian revolutionaries. The opera is based on Têtes Rondes et Cavaliers (Roundheads and Cavaliers), a historical play written by Jacques François Ancelot and Joseph Xavier Saintine and set in the English Civil War, which some sources state was based on Walter Scott's 1816 novel Old Mortality, while others state that there is no connection. When Bellini arrived in Paris in mid August 1833, he had intended to stay only about three weeks, the main aim being to continue the negotiations with the Paris Opéra which had begun on his way to London a few months earlier. These negotiations came to nothing, but by October he had decided to spend the winter in that city, especially as both Il pirata and I Capuleti e i Montecchi were to be given by the Théâtre Italien that season. The offer from the Théâtre came in January 1834; he accepted because "the pay was richer than what I had received in Italy up to then, though only by a little; then because of so magnificent a company; and finally so as to remain in Paris at others' expense." Taking from April until its premiere the following January, Bellini had time to ensure that the opera was as close to perfection as possible. After the premiere, Bellini reported to his friend Francesco Florimo in Naples that:
The French had all gone mad; there were such noise and such shouts that they themselves were astonished at being so carried away In a word, my dear Florimo, it was an unheard of thing, and since Saturday, Paris has spoken of it in amazement
It was to be Bellini's final work; he died in September 1835 at the age of 33.
Либреттоның қолайлы көзін іздеу
Парижге келгеннен кейін Беллини тез арада париждік салонның әсем әлеміне енді, соның ішінде Миланда танысқан Белгиозо ханшайымы басқаратын салон да болды. Сол заманғы көптеген жазушылармен қатар, ол Микеле Карафа және Луиджи Черубини сияқты бірнеше итальяндық композиторлармен де кездесті, Черубини сол кезде жетпістен асыпты. Осылайша, 1833 жылдың көп бөлігінде Беллинидің музыкалық қызметі өте шектеулі болды. 1834 жылғы наурызда Флоримоға жазған хатында ол қаланың тартымдылығының күшті екенін мойындады. 1834 жылғы қаңтарда Théâtre Italien үшін жаңа опера жазуға жасалған келісімшарт бойынша, опера сол жылдың соңында көрсетілуі тиіс болды. Келісімшартқа қол қойылғаннан кейін Беллини қолайлы сюжет іздеуге кірісті және 1834 жылғы 11 наурызда Флоримоға жазған хатында кейбір наразылығын білдіріп, былай деді: "Мен Париж операсының сюжетіне байланысты ақылдан безіп бара жатырмын, себебі менің мақсатыма сай және труппаға бейімделетін сюжетті табу мүмкін болмай жатыр". Либретто үшін таңдалған бастапқы материал 1833 жылдың қыркүйек айында Парижде алты ай бұрын қойылған пьеса болды. Жазушы Уильям Уивердің пікірінше, Пеполи Беллиниге алғаш рет пьеса мен басқа да мүмкін сюжеттерді көрсеткенде, "композиторды басты кейіпкердің есінен адасуы қатты қызықтырды және оның таңдауын шешті".
Пеполидің пуритандар туралы еңбегіне сын көзқарас
Беллинидің жаңа либреттошымен алғаш рет жұмыс істегендегі наразылығын ескере отырып, музыкатанушы Мэри Энн Смарт Пеполидің либретто жазуға деген көзқарасына қатысты басқаша пікір келтіреді. Біріншіден, ол Пеполидің тәжірибесіздігі мәселесін қарастырады: Пеполидің 1830 жылы Болоньяда жүлдегер студенттерге жасаған сөйлеуі опера репертуарының таңғаларлық кеңдігін ғана емес, сонымен қатар музыканың саяси сезімдерді қалай оятуы мүмкін екені туралы бірнеше күшті идеяларды ашады. Пеполи заманауи эстетикалық бағытты қабылдайды, вокалдық әшекейлеуді драмалық мәннің төмендеуі деп айыптайды және музыканың табиғи, сөзсіз тілін арзандату деп еліктеуге шабуыл жасайды. Франческо Морлакки, Никола Ваккаи және Винченцо Беллини операларынан мысал келтірген соң, Пеполи «Марсельезаға» жүгінеді, ол музыка мен поэзияны сезімді ояту және әрекетке шақыру үшін өте жақсы үйлестіреді деп мәлімдейді. Смарт Пеполидің сөздерін келтіріп, былай дейді: «Осы ән үшін [«Марсельеза»] халық күреседі, жеңеді, жеңіске жетеді: Еуропа және әлем «Азаттық!» деп ұран салды». Содан кейін Смарт Пеполидің 1830 жылғы көзқарастары мен оның «I puritani» үшін жазғандары арасындағы байланысты зерттейді: Пеполи осы жерде қолданған итальян тіркесі, [яғни «Марсельеза» туралы сөйлескенде] gridavano Libertà, таң қалдыратынындай, «I puritani» операсының «Suoni la tromba» дуэтін алдын ала болжайды, онда екі бас операның арманды және мақсатсыз сюжетінен шығып, патриоттық құштарлықтың жеке сәтін жасайды. Олар өз Отаны үшін қару алып, қуана өлімге қарсы тұрады: Suoni la tromba, e intrepido / Io pugnerò da forte / Bello è affrontar la morte gridando "Libertà" ("Труба соқсын, мен қорқынышсыз күшпен шайқасамын. Өлімге бетпе-бет келіп «Азаттық!» деп айқайлау – ғажайып"). Содан кейін ол Беллинидің либреттошының поэзиясында көрінетін Пеполидің «асығыс патриотизміне» қалай реакция жасағанын айтады. Пеполиге «сенің либералды көзқарасың мені қорқытады» деп жазғанда, Беллинидің тағы бір уайымы, ол дұрыс екені дәлелденді, егер опера Италияда қойылса, libertà сияқты сөздер алынып тасталуы керек еді. Дегенмен, Беллини өзінің «Азаттыққа гимн» деп атаған және бастапқыда операның бірінші актісіне қойылған «Suoni la tromba» шығармасын композитор зор қуанышпен қабылдады: «Жақын Пеполи, бүгін таңертең поштамен алған дуэтімнен қатты ләззат алғанымды дереу жеткізгім келеді – барлығы керемет!»
An address that Pepoli delivered to prize winning students in Bologna in 1830 reveals not only a surprisingly broad grasp of operatic repertoire but also some forceful ideas about how music could provoke political feeling. Pepoli adopts a modern aesthetic agenda, condemning vocal ornamentation as a dilution of dramatic sense and attacking imitation as cheapening music's inherent, nonverbal language. After touching on exemplary passages from operas by Francesco Morlacchi, Nicola Vaccai, and Vincenzo Bellini, Pepoli turns to the "Marseillaise", arguing that it melds music and poetry perfectly to arouse feeling and provoke action. Quoting Pepoli, Smart continues: "for this song [the "Marseillaise"] the people fight, win, triumph: Europe and the world shouted Liberty!". Smart then examines the relationship between Pepoli's 1830 views and how they appear to be manifested in what he wrote for I puritani:
The Italian phrase Pepoli uses here, [i. e. in discussing the "Marseillaise"] gridavano Libertà, strikingly anticipates the duet "Suoni la tromba" in I puritani, in which the two basses step outside of the opera's dreamy and non teleological plot for an isolated moment of patriotic fervor. For their homeland they will take up arms and gladly face death: Suoni la tromba, e intrepido/ Io pugnerò da forte/ Bello è affrontar la morte gridando "Libertà" ("Let the trumpet sound, and fearless I'll fight with all my strength. It is beautiful to face death shouting 'liberty')." Then she recounts how Bellini reacted to what she describes as Pepoli’s "hotheaded patriotism" which appears in librettist's poetry. When he wrote to Pepoli that his "liberal bent terrifies me", Bellini's other concern, which proved to be correct, was that words such as libertà would have to be removed if the opera was to be performed in Italy. Nevertheless, the Suoni la tromba which Bellini described as his "Hymn to Liberty" and which had initially been placed in the opera's first act was enthusiastically received by the composer: "My dear Pepoli, I hasten to express my great satisfaction with the duet I received by post this morning the whole is magnificent "
Donizetti-ден бәсекелестік байқалады
1834 жылдың сәуір айының ортасында Беллини Гаэтано Донизетти өзі жазып жатқан маусымда Théâtre Italien театры үшін де шығарма жасайтынын білгенде алаңдады. Вайнстоктың сөзінше, сол кезде Флориноға Италияға жіберілген хаттарда (және «I puritani» премьерасына дейін жалғасқан) Беллини мұны Россини ұйымдастырған қастандық деп есептеді. 1834 жылдың 11 наурызында Флориноға 2500 сөзден тұратын ұзақ хат жазып, өзінің наразылығын білдірді. Нәтижесінде, Беллинидің үлкен жетістігі Донизеттидің орташа жетістігінен әлдеқайда басып өтті («Марин Фалиеро» 1835 жылдың наурыз айында, «I puritani» премьерасынан екі ай кейін қойылды).