Тендерлік Түн: Ф. Скотт Фицджеральдтың Романı

Кіріспе

1934 жылы Ф. Скотт Фицджеральдтың романы «Түн жұмсақ» – американдық жазушы Ф. Скотт Фицджеральдтың төртінші және соңғы аяқталған романы. 1934 жылғы роман, Жаз дәуірінің аяқталу кезеңінде француз Ривьерасында өтеді, болашақ жас психиатр Дик Дайвердің және оның пациенті Никольдің өрлеуі мен құлдырауын суреттейді. Оқиға автордың және оның әйелі Зелда Фицджеральдтың өмірінен алынған, Дик алкоголизмге құлай бастағанда, ал Николь психикалық аурумен күреседі. Фицджеральд романды 1925 жылы, өзінің үшінші романы «Ұлы Гэтсби» жарық көргеннен кейін жазуды бастады. Ұзаққа созылған жазу процесінде оның әйелінің психикалық денсаулығы күрт нашарлап, өзін-өзі өлтіру және өзгеге зиян келтіру ойларынан туындаған ұзақ ауруханада жатуға дейін барды. Мэриленд штатының Балтимор қаласындағы ауруханада әйеліне жақын болу үшін автор Тоусон қаласының маңындағы Ла Пайкс сарайын жалға алды және қолжазбамен жұмысын жалғастырды. Романды жазу кезінде Фицджеральд қаржылық қиындықтарға тап болды және көп ішімдік ішті. Ол өзінің редакторы Макс Перкинстен және әгенті Харольд Оберден ақша қарыздап алып, коммерциялық журналдарға әңгімелер жазып, өзін асырады. Фицджеральд 1933 жылдың күзінде жұмысты аяқтады, ал «Scribner’s Magazine» журналы 1934 жылдың 12 сәуірінде жарыққа шығар алдында, 1934 жылдың қаңтар және сәуір айлары аралығында төрт бөлімге бөліп жариялады. Суретші Эдвард Шентон журналға суреттер салса да, кітаптың мұқабасын жасаған жоқ. Мұқаба авторы белгісіз, және Фицджеральд оны ұнатпады. Романның атауы Джон Китстің «Налейкеге арналған Ода» поэмасынан алынған. Романның екі нұсқасы басылып шықты. 1934 жылы жарық көрген бірінші нұсқада кері көріністер (флэшбэктер) қолданылған; ал екінші, қайта жөнделген нұсқасын Фицджеральдтың досы және сыншысы Малкольм Каули, Фицджеральд қалдырған түзетулер негізінде дайындады. Бұл нұсқа хронологиялық тәртіппен құрылған және 1948 жылы, Фицджеральдтың өлімінен кейін алғаш рет жарық көрді. Сыншылар Каулидің түзетулерін кітаптың бірінші нұсқасының уақыттық құрылымына қатысты жағымсыз пікірлерге байланысты жасағанын айтады. Фицджеральд бұл романын өзінің шедеврі деп есептеді. Ол шыққан кезде жылы қабылданбаса да, жылдар өте қадір-қасиеті артып, қазір Фицджеральдтың ең үздік туындыларының бірі саналады. 1998 жылы «Modern Library» кітапханасы бұл романды XX ғасырдың ең үздік 100 ағылшын тіліндегі романдары тізімінде 28-орынға қойды.

1934 novel by F. Scott Fitzgerald
the novel by F. Scott Fitzgerald

Tender Is the Night is the fourth and final novel completed by American writer F. Scott Fitzgerald. Set in French Riviera during the twilight of the Jazz Age, the 1934 novel chronicles the rise and fall of Dick Diver, a promising young psychiatrist, and his wife, Nicole, who is one of his patients. The story mirrors events in the lives of the author and his wife Zelda Fitzgerald as Dick starts his descent into alcoholism and Nicole struggles with mental illness. Fitzgerald began the novel in 1925 after the publication of his third novel The Great Gatsby. During the protracted writing process, the mental health of his wife rapidly deteriorated, and she required extended hospitalization due to her suicidal and homicidal tendencies. After her hospitalization in Baltimore, Maryland, the author rented the La Paix estate in the suburb of Towson to be close to his wife, and he continued working on the manuscript. While working on the book, Fitzgerald was beset with financial difficulties and drank heavily. He kept afloat by borrowing money from both his editor Max Perkins and his agent Harold Ober, as well as writing short stories for commercial magazines. Fitzgerald completed the work in fall 1933, and Scribner's Magazine serialized the novel in four installments between January and April 1934 before its publication on April 12, 1934. Although artist Edward Shenton illustrated the serialization, he did not design the book's jacket. The jacket was by an unknown artist, and Fitzgerald disliked it. The title is taken from the poem "Ode to a Nightingale" by John Keats. Two versions of the novel are in print. The first version, published in 1934, uses flashbacks; the second, revised version, prepared by Fitzgerald's friend and critic Malcolm Cowley on the basis of notes for a revision left by Fitzgerald, is ordered chronologically and was first published posthumously in 1948. Critics have suggested that Cowley's revision was undertaken due to negative reviews of the temporal structure of the first version of the book. Fitzgerald considered the novel to be his masterwork. Although it received a tepid response upon release, it has grown in acclaim over the years and is now regarded as among Fitzgerald's best works. In 1998, the Modern Library ranked the novel 28th on its list of the 100 best English language novels of the 20th century.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Дик пен Николь Дайвер - Францияның оңтүстігінде вилла жалға алып, өзін америкалық экспатрианттармен қоршап алған ғажайып жұп. Розмари Хойт, 17 жасар актриса, және оның анасы жақын маңдағы курортта тұрады. Розмари Дикке ғашық болып, Никольмен жақын болады. Розмари ерлі-зайыптылардың арасында бірдеңе дұрыс емес екенін сезінеді, ал оның күдіктері басқа қонақ Вайолет Маккиско Никольдің ванна бөлмесінде жүйке бұзылуына куә болғандығын мәлімдегенде расталады. Томи Барбан, тағы бір қонақ, Никольді қорғауға шығады және Вайолеттің өтірік айтып жатқанын айтады. Бұл айыптаудан ашуланған Вайолеттің күйеуі Альберт жағажайда Барбанмен дуэль жасайды, бірақ екеуі де өздерінің атуларын жіберіп алады. Осы оқиғалардан кейін Дик, Николь, Розмари және басқалар Француз Ривьерасынан кетеді. Көп ұзамай Розмари Дик пен Никольдің Париждегі тұрақты серігі болды. Ол Дикті қонақ үй бөлмесінде азғыруға тырысады, бірақ ол оның ұсыныстарын қабылдамайды, бірақ ол оны жақсы көретінін мойындайды. Көп уақыттан кейін, Джульс Петерсон есімді қара нәсілді адам Розмаридің қонақ үйдегі төсегінде өлтірілгені анықталады, бұл Розмаридің мансабын жоятын скандал болуы мүмкін. Дик Розмари мен Петерсонның жыныстық қатынасы бар дегенді жасыру үшін қанға батқан денені бөлмеден шығарады. Оқиғаның оқиғалық тұсында бір еске түсіру орын алады. 1917 жылдың көктемінде Дик Дивер - үмітті жас дәрігер - Швейцарияның Цюрих қаласында психопатолог Франц Грегоровийді кездестіреді. Францқа барған кезде ол Николь Уоррен есімді науқасты кездестіреді, ол әкесінің жыныстық зорлық-зомбылығынан психикалық неврозға ұшыраған бай жас әйел. Бірнеше уақыттан кейін олар хат алмасады. Диктің достығы Никольдың әл-ауқатына пайда әкеледі деп сенетін Францтың рұқсатымен олар бір-бірімен көрісе бастайды. Никольдің емделуі қарқынды жүріп, ол Дикке ғашық болады, ол өз кезегінде Флоренс Найтингейл синдромын дамытады. Ол Никольді эмоциялық тұрақтылықпен қамтамасыз ету үшін онымен некеге тұруға бел буады. Дикке Франц Швейцариядағы психиатриялық клиникада серіктестік ұсынады, ал Николь өзінің қаржысын кәсіпорынға төлеу үшін қолданады. Әкесінің өлімінен кейін Дик Америкаға жерлеуге барады, содан кейін Розмариді көруге үмітпен Римге сапар шегеді. Олар бірден және ауыр аяқталатын қысқаша роман бастайды. Жүрегі күйреген Дик итальяндық полициямен қақтығысқа түсіп, өзін-өзі ұрып-соғады. Никольдің әпкесі оған түрмеден шығуға көмектеседі. Осылай масқараланғаннан кейін оның алкоголизмге деген құмарлығы күшейе түседі. Алкоголизм оның медициналық практикасына қауіп төндірген кезде, Диктің клиникадағы меншік үлесін американдық инвесторлар Францтың ұсынысы бойынша сатып алады. Дик пен Никольдің некелері құлдырап, ол Розмариді сағынады, ол Голливудтың табысты жұлдызына айналды. Николь Диктің өзіне деген сенімділігі мен достық сезімі әркімге деген әзіл-қасірет пен өрескелдікке айналғанда, ол өзін одан алыстатады. Ол өзінің не бола алатынына үнемі бақытсыздық танытады, бұл оның алкоголизмін оятады, ал Дик әлеуметтік және отбасылық жағдайларда ұятқа қалады. Жалғыз қалған Николь Томми Барбанмен қарым-қатынасқа түседі. Кейін ол Дикпен ажырасып, сүйіктісіне тұрмысқа шығады.

Dick and Nicole Diver are a glamorous couple who rent a villa in the South of France and surround themselves with a coterie of American expatriates. Rosemary Hoyt, a 17 year old actress, and her mother are staying at a nearby resort. Rosemary becomes infatuated with Dick and becomes close to Nicole. Rosemary senses something is wrong with the couple, and her suspicions are confirmed when another guest at a party, Violet McKisco, reports witnessing Nicole's nervous breakdown in a bathroom. Tommy Barban, another guest, comes to the defense of Nicole and insists that Violet is lying. Angered by this accusation, Violet's husband Albert duels Barban on the beach, but both men miss their shots. Following these events, Dick, Nicole, Rosemary, and others depart the French Riviera. Soon after, Rosemary is now a constant companion of both Dick and Nicole in Paris. She attempts to seduce Dick in her hotel room, but he rebuffs her advances, although he admits that he loves her. Much later, a black man named Jules Peterson is found murdered in Rosemary's bed at the hotel, a potential scandal which could destroy Rosemary's career. Dick moves the blood soaked body out of the room to cover up any implied sexual relationship between Rosemary and Peterson. A flashback occurs in the narrative. In Spring 1917, Dick Diver—a promising young doctor—visits psychopathologist Franz Gregorovius in Zürich, Switzerland. While visiting Franz, he meets a patient named Nicole Warren, a wealthy young woman whose sexual abuse by her father has led to mental neuroses. Over a period of time they exchange letters. With the permission of Franz who believes that Dick's friendship benefits Nicole's well being, they start seeing each other. As Nicole's treatment progresses, she becomes infatuated with Dick who, in turn, develops Florence Nightingale syndrome. He determines to marry Nicole in order to provide her with lasting emotional stability. Dick is offered a partnership in a Swiss psychiatric clinic by Franz, and Nicole uses her finances to pay for the enterprise. After his father's death, Dick travels to America for the burial and then journeys to Rome in hopes of seeing Rosemary. They start a brief affair which ends abruptly and painfully. A heartbroken Dick is involved in an altercation with the Italian police and is physically beaten. Nicole's sister helps him to get out of jail. After this public humiliation, his incipient alcoholism increases. When his alcoholism threatens his medical practice, Dick's ownership share of the clinic is purchased by American investors following Franz's suggestion. Dick and Nicole's marriage disintegrates as he pines for Rosemary who has become a successful Hollywood star. Nicole distances herself from Dick as his self confidence and friendliness turn into sarcasm and rudeness towards everyone. His constant unhappiness over what he could have been fuels his alcoholism, and Dick becomes embarrassing in social and familial situations. A lonely Nicole enters into an affair with Tommy Barban. She later divorces Dick and marries her lover.

Негізгі кейіпкерлер

Ричард "Дик" Дивер – үміткер жас психиатр және Йель университетінің түлегі. Ол өзінің пациенті Николь Диверге үйленіп, алкоголизмге ұшырайды. Николь Дивер (қызметтік аты Уоррен) – инцест құрбаны болған, бай психикалық науқас және Дик Диверге үйленген әйел. Зелда Фицджеральдтың прототипі. Розмари Хойтан – Дик Диверге ғашық болған он сегіз жасар голливудтық актриса. Жасөспірім актриса Лоис Моранның прототипі. Томми Барбана – Николь Дивердің махаббатына ие болған франко-американдық сарбаз. Француз ұшқышы Эдуард Жозан мен итальяндық-американдық пианист-композитор Марио Брагьоттинің бейнесі бойынша жасалған. Франц Грегоровиус – Домлер клиникасындағы швейцариялық психопатолог, Николь Уорренмен жас Дик Диверді таныстырады. Бет "Бейби" Уоррен – Никольдың үлкен әпкесі, Дик Диверге үйленгеніне қарсы тұратын, отбасы құрмаған әйел. Кейін Нью-Йорктегі бір жасырын мейрамханада өлтірілген Абе Норт – алкоголизмге ұшыраған композитор. Ринг Ларднер мен Чарльз Макартурдың шығармаларының негізінде құрылған. Мэри Норт – Эйб Норттың жанды әйелі, ол одан ажырасып, қайтадан үйленіп, Мингетти графының бай әйелі атанды. Альберт Маккиско – америкалық жазушы, Томми Барбанамен дуэльде жеңіске жетеді. Жазушы Роберт МакАлмонның прототипі. Вайолет Маккиско – Альберт Маккисконың сөйлеуге құмар әйелі, Никольдің ақыл-есінің дұрыс болмағанын біліп, оның беделін түзей алмауға тырысады. Джулс Петерсон – Скандинавиядан келген қара нәсілді адам, Абе Нортке көмектеседі, кейін Розмари Хойттың қонақ үйінен өлген күйде табылады.

Еуропадағы тұруы

Еуропада болғанда, Ф. Скотт Фицджеральд өзінің төртінші романын 1925 жылдың сәуірінде «Ұлы Гэтсби» жарықтанғаннан кейін үш аптадан соң жаза бастады. Ол Франсис Меларкидің тарихын айтуды жоспарлаған, ол анасының ықпалымен Француз Ривьерасына сапар шеккен жас голливудтық техник еді. Франсис сүйкімді американдық эмигранттар тобымен араласып, эмоционалдық тұрғыдан күйзеліске ұшырап, анасын өлтіреді. Фицджеральд романға «Әлемдік көрме», «Біздің түріміз» және «Анасын өлтірген бала» деген аттарды қарастырған. Фицджеральдтың таныстары Джеральд пен Сара Мерфиге негізделген сүйкімді американдық эмигранттар кейіпкерлері Сет және Дина Пайпер деп аталды. Франсистің Динаға ғашық болуы оның күйзелісін жеделдетуі тиіс еді. Фицджеральд 1925 және 1926 жылдары осы романның ерте нұсқасының бес жобасын жазды, бірақ оны аяқтауға қол жеткізе алмады. Оның жазғандарының көбі өзгертілген түрінде аяқталған туындыға енді. Франсистің анасымен Ривьераға келуі және Пайперлер әлемімен танысуы Розмари Хойттың анасымен келуіне және Дик пен Николь Дайвер әлемімен танысуына ауыстырылды. Бұл ерте нұсқада жасалған кейіпкерлер соңғы романда сақталды, әсіресе Эйб және Мэри Норт (бұрынғы Грант) және Маккисколар. Розмаридің келуі, жағажайдағы алғашқы сахналар, оның Ривьера киностудиясына сапары және Дайверлердің вилласындағы кешкі ас сияқты бірнеше эпизодтар осы түпнұсқа нұсқада болған, бірақ Франсис кейін Розмари сомдаған сырттан келген адам рөлінде болды. Сонымен қатар, Римде мас Дик полициямен ұрысқан эпизод осы алғашқы нұсқада да жазылған және 1924 жылы Фицджеральдтың Римде басынан өткен нақты оқиғаға негізделген.

Америкаға оралу

Фицджеральд белгілі бір кезеңнен кейін романмен қиындыққа тап болды. Ол, Зельда және олардың қызы Скоти Еуропада бірнеше жыл өткізгеннен кейін 1926 жылдың желтоқсан айында АҚШ-қа оралды. Фильм продюсері Джон В. Консидин-младший Фицджеральдты Голливудтың алтын дәуірінде United Artists үшін флэппер комедиясын жазуға шақырды. Ол келісіп, 1927 жылдың қаңтар айында Зельдамен бірге студияға тиесілі шатыршаға көшіп барды. Голливудта Фицджеральдтар кештерге қатысып, фильм жұлдыздарымен араласып, блэк боттом биін биледі. Pickfair иелігінде өткен сәнді кеште Фицджеральд 17 жасар Лоис Моранмен танысты, ол Stella Dallas (1925) фильміндегі рөлімен үлкен даңққа ие болған. Интеллектуалды әңгімеге құштар Моран мен Фицджеральд баспалдақта отырып, сағаттап әдебиет пен философияны талқылады. Фицджеральд 31 жаста және өзінің шыңынан өткен, бірақ Моран оны мәдениетті, әдемі және талантты жазушы деп санады. Сондықтан ол оған жақындасуға тырысты. Актриса жазушыға муза болды, ол оны "Магнетизм" атты әңгімеге енгізді, онда жас голливудтық актриса үйленген жазушының әйеліне деген сезімін күңкілдетіп жібереді. Фицджеральд кейіннен Tender is the Night романының маңызды кейіпкері Розмари Хойтты Моранға ұқсатып қайта жазды. Фицджеральд пен Моранның қарым-қатынасына қызғанышпен, ашулы Зельда өзін-өзі жою мақсатымен ваннадағы қымбат киімдерін өртеп жіберді. Ол жасөспірім Моранды "көптеген ерлер өмірден қанағаттанбаған нәрселерін еске түсіретін таңғы астың бір бөлігі" деп кемсіртті. Фицджеральд пен Моранның қарым-қатынасы Фицджеральдтардың отбасылық дауларын одан әрі ушықтырып, Голливудта екі айдан кейін бақытсыз жұбайлар 1927 жылдың наурыз айында Делавэрге кетті. Фицджеральд 1920-жылдардың соңында Saturday Evening Post сияқты танымал журналдарға жазған қысқа әңгімелерінен түскен табысымен өзін және отбасын асырады, бірақ романды аяқтамауы оны мазалады. Шамамен 1929 жылы ол материалға жаңаша қарап, Голливуд режиссері Лью Келли мен оның әйелі Николь, сондай-ақ Розмари атты жас актриса туралы кемедегі оқиғамен бастады. Бірақ Фицджеральд осы нұсқаның тек екі тарауын ғана аяқтады.

After a certain point, Fitzgerald became stymied with the novel. He, Zelda, and their daughter Scottie returned to the United States in December 1926 after several years in Europe. Film producer John W. Considine Jr. invited Fitzgerald to Hollywood during its golden age to write a flapper comedy for United Artists. He agreed and moved into a studio owned bungalow with Zelda in January 1927. In Hollywood, the Fitzgeralds attended parties where they danced the black bottom and mingled with film stars. While attending a lavish party at the Pickfair estate, Fitzgerald met 17 year old Lois Moran, a starlet who had gained widespread fame for her role in Stella Dallas (1925). Desperate for intellectual conversation, Moran and Fitzgerald discussed literature and philosophy for hours while sitting on a staircase. Fitzgerald was 31 years old and past his prime, but the smitten Moran regarded him as a sophisticated, handsome, and gifted writer. Consequently, she pursued a relationship with him. The starlet became a muse for the author, and he wrote her into a short story called "Magnetism", in which a young Hollywood film starlet causes a married writer to waver in his sexual devotion to his wife. Fitzgerald later rewrote Rosemary Hoyt—one of the central characters in Tender is the Night—to mirror Moran. Jealous of Fitzgerald's relationship with Moran, an irate Zelda set fire to her expensive clothing in a bathtub as a self destructive act. She disparaged the teenage Moran as "a breakfast food that many men identified with whatever they missed from life." Fitzgerald's relations with Moran further exacerbated the Fitzgeralds' marital difficulties and, after merely two months in Hollywood, the unhappy couple departed for Delaware in March 1927. Fitzgerald supported himself and his family in the late 1920s with his lucrative short story output for slick magazines such as the Saturday Evening Post, but he was haunted by his inability to progress on the novel. Around 1929 he tried a new angle on the material, starting over with a shipboard story about a Hollywood director Lew Kelly and his wife Nicole as well as a young actress named Rosemary. But Fitzgerald only completed two chapters of this version.

Зельданың психикалық ауруы

1929 жылдың көктемінде Фицджеральдтар Зельданың психикалық денсаулығы нашарлаған соң Еуропаға оралды. Парижге автомобильмен сапар кезінде, Гранде Корнишаның таулы жолдарында Зелда машинаның рулін ұстап алып, өзін, күйеуі Ф. Скотт Фицджеральдты және олардың 9 жасар қызы Скоттиді тік жардан құлатып өлтіруге тырысты. Осы қастандық оқиғасынан кейін Зелда психиатриялық ем алуға түсті, ал дәрігерлер 1930 жылдың маусым айында оған шизофрения диагнозы қойды. Зельданың өмірбаянын жазған Нэнси Милфорд доктор Оскар Форэлдің сол кездегі психиатриялық диагнозын келтіреді:

Психикалық ауруына ем іздеу үшін жұбайлар Швейцарияға сапар шекті, онда Зелда клиникада қосымша емделді. Зелданың күшейе берген психикалық ауруы және Фицджеральдтың әкесінің 1931 жылы қайтыс болуы авторды көңілсіздікке түсірді. Осы оқиғалардан қатты күйреген, алкоголизмге тәуелді Фицджеральд Балтимор маңына қоныстанды, онда ол сәулетші Баярд Тернбуллдан Ла Пайкс имениесін жалға алды. Ол романның соңғы сюжетіне зор әлеуеті бар, психикалық ауруға шалдыққан әйелге үйленген және олардың бақытсыз некесі аяқтанған кезде үмітсіздікке беріліп, алкоголизмге ұшыраған жас жігіттің тағдыры енуі керек деп шешті.

Соңғы жоба және жариялау

Фицджеральд "Тендер - түн" романының соңғы нұсқасын 1932 және 1933 жылдары жазды. Ол романның бұрынғы Меларки жобасына жазған барлық нәрсені, сондай-ақ "Ұлы Гэтсбиді" аяқтағаннан кейін жазған көптеген қысқа әңгімелерден идеялар мен сөз тіркестерін сақтап қалды. Ақырында, ол барлығын осы романға құйды – талантының ысырапқа кететіндігіне және кәсіби жетіспеушілікке деген сезімін; ата-анасына деген ашуын; Зельдамен некесін және оның психикалық ауруын; актриса Лоис Моранға деген құмарлығын және Зельданың француз ұшқышы Эдуар Жозанмен болған қарым-қатынасын. Фицджеральд 1933 жылдың күзінде жұмысты аяқтады, ал ол 1934 жылдың 12 сәуірінде жарық көргенге дейін 1934 жылдың қаңтар айынан сәуір айына дейін төрт бөлімде Scribner's Magazine журналында жарияланды. Эдвард Шентон сериалға иллюстрациялар салғанмен, кітап мұқабасының дизайны үшін жауапты емес, оны белгісіз суретші жасаған және Фицджеральд оны ұнатқан жоқ. Романның атауы Джон Китстің "Қарқынды бұлбұлға арналған ода" поэмасынан шабыттанды.

Өлімнен кейінгі қайта бағалау

Фицджеральд 1940 жылы қайтыс болғаннан кейін, "Тендер - бұл түндер" романының сындық беделі нығайып келеді. Кейінгі сыншылар оны "тамаша жазылған туынды" және "америкалық әдебиеттің ең ұлы романдарының бірі" деп сипаттады. Қазір бұл Фицджеральдтың ең жетілген туындыларының бірі саналады, ал кейбіреулері автордың "Ұлы Гэтсбиді" одан асып түсетінімен келіседі. Бірнеше сыншы романды феминистік туынды деп түсіндіріп, 1930 жылдардың консервативтік патриархалдық көзқарастары сыншылардың оған салқынына себеп болғанын айтады. Олар Дик Дайвер мен Джей Гэтсби арасындағы параллельдіктерді атап өтті, көптеген адамдар романды, әсіресе Дайвердің бейнесін Фицджеральдтың ең терең эмоционалдық және психологиялық жұмысы деп санайды. Кристиан Мессенджер Фицджеральдтың кітабының негізі сентиментальді фрагменттерді сақтауда екенін айтады: "Эстетикалық тұрғыдан алғанда, Фицджеральдтың "Тендерде" сентиментальділік фрагменттері мен риторикасын жаңа формада қолдауға жасаған тырысы модернменнің жеңісін білдіреді." Ол оны "Ф. Скотт Фицджеральдтың ең бай романы, жарқын кейіпкерлерге, көркем прозаға және таң қалдыратын эпизодтарға толы" деп атап, Славой Жижектың тәжірибенің сызықтық емес сипатын көрсету үшін осы кітапты пайдаланғанын еске салады.

Мұрасы мен ықпалы

1998 жылы Modern Library бұл романды XX ғасырдың ең үздік 100 ағылшын тіліндегі романдары тізіміне 28-орынға қосты. Кейінірек Радклифф оны өзінің қарсы тізіміне 62-орында көрсетті. NPR 2009 жылы «100 жыл, 100 роман» атты тізімінде оны 69-орынға қосты. 2012 жылы ол өмір бойы оқуға тиіс 1001 кітаптың қатарында болды.

Бейімделулер

1955 жылы CBS телеарнасы "Front Row Center" шоуында бір сағаттық бейімделуді тікелей эфирде көрсетті, онда Мерседес МакКембридж Николь Дайвер рөлін сомдады. Дик Дайвер рөлін Джеймс Дейли ойнады. Телефильмнің сценарийін Уитфилд Кук жазды, режиссерлік және продюсерлік жұмысын МакКембриджтің сол кездегі күйеуі Флетчер Маркл жүзеге асырды. Музыкасын әйгілі композитор Дэвид Раксин жазды. New York Times газетінің сыншысы Джон П. Шанли оны «сәтсіз ой» және «дарынды автордың еңбегіне жасалған кешірілмейтін қатысу» деп бағалады. 1962 жылы Джейсон Робардс Дик Дайвер, ал Дженнифер Джонс Николь Дайвер рөлінде түсірілген фильм нұсқасы шықты. Фильм саундтрегінен алынған "Tender Is the Night" әні 1962 жылғы «Оскар» сыйлығының «Ең үздік ән» номинациясына ие болды. Екі он жылдан кейін, 1985 жылы кітаптың телесериалы BBC, 20th Century Fox Television және Showtime Entertainment бірлесіп өндірді. Мини-сериалда Дик Дайвер рөлін Питер Штраус, Николь Дайвер рөлін Мэри Стинбурген, ал Розмари Хойт рөлін Шон Янг ойнады. 1995 жылы Фицджеральд мұрагерлерінің рұқсатымен Саймон Левидің сахналық бейімделуі Лос-Анджелестегі Фонтан театрында қойылды. Ол драма саласындағы ПЕН әдеби сыйлығы мен бірнеше басқа сыйлықтарды жеңіп алды. Борис Айфманның 2015 жылғы «Жоғары да төмен» балеті романның сюжетіне негізделген.