Солтүстік Ирландияның 17 ғасырдағы отарлауы

Кіріспе

17 ғасырдағы Солтүстік Ирландияны отарлау

Ольстер плантациясы (Plandáil Uladh; Ulster Scots: Plantin o Ulstèr) – Ұлыбританиядан келген адамдардың Ұлыбритания королі Джеймс VI мен I билік құрған кезде Ирландияның Ольстер провинциясын ұйымдастырылған түрде отарлауы (плантациялауы). Осы қоныс аударушылардың (немесе плантаторлардың) көпшілігі Оңтүстік Шотландия мен Солтүстік Англиядан келді; олардың мәдениеті жергілікті ирландтықтардың мәдениетінен ерекшеленді. 1606 жылы бай жер иелері жеке қаржыландырған шағын плантациялар басталды, ал ресми плантация 1609 жылы қолға алынды. Жердің көп бөлігі жергілікті гел басшыларынан тартылып алынды, олардың бірнешеуі 1607 жылы Англия билігіне қарсы тоғыз жылдық соғыстан кейін Ирландиядан Еуропаға қашып кетті. Ресми плантация Арма, Каван, Фермана, Тайрон, Донегал және Лондондерри округтерінде шамамен жарты миллион акр (2,000 км²) егістік жерді қамтыды. Антрим, Даун және Монаган округтеріндегі жерлер патшаның қолдауымен жеке колонияландырылды. Олар плантацияны Ольстерді бақылауға алу, ағылшын тіліне көшіру және "мәдениеттендіру" құралы ретінде қарастырды. Бұл провинция дерлік толығымен гелдік, католиктік және ауылдық болды және Англия билігіне ең қарсылық көрсеткен аймақ еді. Плантацияның мақсаты сонымен қатар гелдік Ольстердің Шотландияның гелдік таулы аймақтарымен байланысын үзу де болды. Колонистер (немесе "британдық арендаторлар") ағылшын тілін білуі, протестант дінін ұстануы және патшаға адал болуы тиіс еді. Дегенмен, плантаторлар мен қоныс аударушылардың кейбіреуі католик болды. Шотландтық қоныс аударушылардың көпшілігі пресвитериандықтар еді, ал жергілікті жазушылар гелдік қоғамның құлдырауы мен шетелдіктердің келуіне өкінді. Ольстер плантациясы – Ирландия плантацияларының ең ірісі болды. Ол Ольстердің көптеген қалаларының құрылуына әкелді және провинцияда Ұлыбританиямен байланысы бар тұрақты Ольстер протестанттық қауымын қалыптастырды. Бұл сонымен қатар көптеген жергілікті ирландтық аристократтардың жерлерін жоғалтуына және ғасырлар бойы этностық және діни араздықтарға соқтырды, олар кейде қақтығысқа ұласты, атап айтқанда 1641 жылғы Ирландия көтерілісі мен соңғы жылдардағы Қиындықтар.

Ольстерді егіс алдында

Плантациядан бұрын Ольстер Ирландияның ең гаэлдік провинциясы болды, себебі ол ең аз ағылшын тілінде сөйлейтін және ағылшын үкіметінен ең тәуелсіз болған аймақ еді. Аймақ көбінесе ауылдық жер болып, онда аз ғана қалалар мен ауылдар болды. 16 ғасыр бойы ағылшыздар Ольстерді «азаматтары аз» және дамылмаған деп қарады. Гаэлдік Ольстердің экономикасы негізінен ауыл шаруашылығына, әсіресе мал өсіруге негізделген. Көптеген гаэлдік ирландтар «creaghting» немесе «booleying» тәжірибесін қолданды, яғни олардың бір бөлігі жаз айларында малдарымен жоталарға көшіп, сол кезде уақытша тұрғын үйлерде тұрды. Бұл сырттан келгендерді гаэлдік ирландтардың кочевниктер екеніне қате түсінуіне себеп болды. Майкл Персевал Максвелл 1600 жылы (Тоғыз жылдық соғыстың ең қорқынышты кезеңінен бұрын) Ольстердің ересек халқының саны 25 000-40 000-ға жететінін болжады. Ал басқалар 1600 жылы Ольстерде шамамен 200 000 адам тұрғанын есептейді. Гаэлдік кландар арасындағы және гаэлдік және ағылшын халықтары арасындағы соғыстар халықтың азаюына әсер етті. Тюдорлардың Ирландияны жаулап алуы 1540 жылдары Генрих VIII (1509–1547) тұсында басталды және алпыс жылдан кейін Елизавета I (1558–1603) тұсында аяқталды, бұл жартылай тәуелсіз ирландтық басшыларының билігін жойды. Жаулап алудың бір бөлігі ретінде 1550 жылдары Куинс және Кинг округтерінде (Лаоис және Оффали) және 1580 жылдары Манстерде плантациялар (колониялық қоныстар) құрылды. 1568 жылы Уорхэм Сент-Леджер мен Ричард Гренвилл Коркта акционерлік/кооперативтік колониялар құрды, бірақ олар өте сәтті болмады. 1570 жылдары Елизавета I шығыс Ольстерде жеке қаржыландырылған плантацияны Томас Смит пен Уолтер Деверё, Эссекс графы басқарды. Бұл сәтсіз аяқталып, жергілікті ирландтық әміршілермен қақтығысқа әкелді, нәтижесінде лорд-депутат Эссекс Клендебой әміршісінің көптеген туыстарын өлтірді. 1594–1603 жылдардағы Тоғыз жылдық соғыста Тиронның Хью О’Нилл, Тирконнеллдің Хью Ро О’Доннелл және Ферманагтың Хью Магуайр бастаған солтүстік гаэлдік әміршілердің одағы Ольстерде ағылшын үкіметін орнатуға қарсылық көрсетті және өздерінің билігін бекітуге тырысты. Ағылшыздардың өте қымбат науқандарынан кейін соғыс 1603 жылы Меллифонт шартымен аяқталды. О’Нилл күштеріне берілген шарттар сол кезде кеңпейілді деп есептелді. Меллифонт шартынан кейін солтүстік әміршілер өздерінің позицияларын нығайтуға тырысты, ал ағылшын әкімшілігінің кейбіреулері оларды әлсіретуге тырысты. 1607 жылы О’Нилл және оның негізгі одақтастары өздерінің құқықтарын қалпына келтіру үшін испандық көмек іздеу үшін Ирландияны тастап кетті, бұл «Графтардың қашуы» ретінде белгілі болды. Джеймс патша олардың әрекетін мемлекетке қарсы қылмыс деп жариялап, олардың жерлері мен атақтарын тартып алуға жол ашты.

Before the plantation, Ulster had been the most Gaelic province of Ireland, as it was the least anglicized and the most independent of English control. The region was almost wholly rural and had few towns or villages. Throughout the 16th century, Ulster was viewed by the English as being "underpopulated" and undeveloped. The economy of Gaelic Ulster was overwhelmingly based on agriculture, especially cattle raising. Many of the Gaelic Irish practised "creaghting" or "booleying", a kind of transhumance whereby some of them moved with their cattle to upland pastures during the summer months and lived in temporary dwellings during that time. This often led outsiders to mistakenly believe the Gaelic Irish were nomadic. Michael Perceval Maxwell estimates that by 1600 (before the worst atrocities of the Nine Years' War), Ulster's total adult population was only 25,000 40,000. Others estimate that Ulster's population in the year 1600 was about 200,000. The wars fought among Gaelic clans and between the Gaelic and English undoubtedly contributed to depopulation. The Tudor conquest of Ireland began in the 1540s, during the reign of Henry VIII (1509–1547), and concluded in the reign of Elizabeth I (1558–1603) sixty years later, breaking the power of the semi independent Irish chieftains. As part of the conquest, plantations (colonial settlements) were established in Queen's County and King's County (Laois and Offaly) in the 1550s as well as Munster in the 1580s, and in 1568 Warham St Leger and Richard Grenville established Joint stock/Cooperate colonies in Cork, although these were not very successful. In the 1570s, Elizabeth I authorized a privately funded plantation of eastern Ulster, led by Thomas Smith and Walter Devereux, 1st Earl of Essex. This was a failure and sparked violent conflict with the local Irish lord, in which Lord Deputy Essex killed many of the lord of Clandeboy's kin. In the Nine Years' War of 1594–1603, an alliance of northern Gaelic chieftains—led by Hugh O'Neill of Tyrone, Hugh Roe O'Donnell of Tyrconnell, and Hugh Maguire of Fermanagh—resisted the imposition of English government in Ulster and sought to affirm their own control. Following an extremely costly series of campaigns by the English the war ended in 1603 with the Treaty of Mellifont. The terms of surrender granted to what remained of O'Neills forces were considered generous at the time. After the Treaty of Mellifont, the northern chieftains attempted to consolidate their positions, whilst some within the English administration attempted to undermine them. In 1607, O'Neill and his primary allies left Ireland to seek Spanish help for a new rebellion to restore their privileges, in what became known as the Flight of the Earls. King James issued a proclamation declaring their action to be treason, paving the way for the forfeiture of their lands and titles.

Егістікті жоспарлау

Олстерді отарлау тоғыз жылдық соғыс аяқталғаннан бері ұсынылып келді. Бастапқы ұсыныстар кішірек болды, олар негізгі әскери бекеттердің айналасына және шіркеу жерлеріне қоныстанушыларды орналастыруды қамтиды, сондай-ақ соғыс кезінде ағылшындарға қолдау көрсеткен Ниалл Гарв О'Доннел сияқты жергілікті ирланд ақсүйектеріне үлкен жерлерді беруді де қамтиды. Алайда, 1608 жылы Инишовеннің Сэр Каир О'Доэрти көтеріліс ұйымдастырып, Дерри қаласын басып алып, өртеп жіберді. Осы қысқа көтеріліс Килмакренан шайқасында Сэр Ричард Уингфилд тарапынан тоқтатылды. Бұл көтеріліс Ирландияның Лорд-депутаты Артур Чичестерді әлдеқайда ауқымды плантация жоспарлауға және провинциядағы барлық жер иелерінің заңды құқықтарын иемденуге итермеледі. Ирландияның бас прокуроры Джон Дэвис заңды жаулап алу мен отарлау құралы ретінде пайдаланды. Графтардың қашуына дейін ағылшын әкімшілігі әміршілердің жеке меншігін азайтуға тырысты, бірақ енді олар әміршілерді бүкіл аумақтарының жалғыз иелері деп есептеді, осылайша барлық жерлерді тәркілеуге мүмкіндік туды. Бұл жердің көп бөлігі басшылардың қылмысты деп танылғандықтан, Тажға өткен деп есептелді. Ағылшын судьялары сонымен қатар, жерді мұрагерлік дәстүрі бойынша иеленушілердің құқықтары ағылшын заңына сәйкес жарамсыз деп жариялады. Олстер плантациясы Джеймс I-ге ағылшын және шотландтықтардың бірлескен "британдық" жобасы ретінде ұсынылды, мақсаты Ольстерді "тыныштандыру" және "мәдениеттендіру" болды, отаршылардың жартысы бір елден болуы керек еді. Джеймс Шотландияның патшасы болғаннан кейін Англияның патшасы болды және шотланд азаматтарына Ольстерде жер сыйлап, олардың өзі тасталып кеткенін сезінбеуін қамтамасыз етуді қалады. Ольстер мен Шотландияның батысы арасындағы ұзаққа созылған байланыс шотландтықтардың қатысуы қажеттілік екенін көрсетті. Джеймс гаэлдерді варварлық және бүлікшіл деп санады. Ғасырлар бойы шотландтық гаэлдік жалдамалы әскерлер (gallóglaigh) ирланд басшыларына қызмет ету үшін Ирландияға көшіп келді. Плантацияның тағы бір мақсаты - Геллдік Ольстердің Шотландияның Геллдік таулы аймақтарымен байланысын үзу болды. 1612 жылы Уильям Коул Эннискилленде қоныстанушы қаласын құру үшін жер алды. 1622 жылы жүргізілген сараптама көрсетті, плантациялық жерлерде 6 402 ересек британдық еркек адам бар, олардың 3 100-і ағылшын, 3 700-і шотландтық, яғни барлығы шамамен 12 000 ересек плантатор болған. Алайда, тағы 4 000 шотландтық еркек адам Антрим мен Даунға қоныс аударған, осылайша қоныс аударушылардың жалпы саны шамамен 19 000-ға жетті. Плантация ирланд халқының жер аударылуын қарастығанмен, бұл іс жүзінде көбінесе орындалмады. Біріншіден, Тоғыз жылдық соғыста ағылшын жағына шыққан 300 жер иесі жер сыйлықтарымен марапатталды. Екіншіден, галликалық ирландтардың көпшілігі өздерінің туған жерлерінде қалды, бірақ енді оларға плантацияға дейін болған жерге қарағанда нашар жер берілді. Олар көбінесе қоныстанушылармен және бұрын өңдеген жерлерімен жақын жерде, тіпті сол қалаларда өмір сүрді. Бұл себебі Undertakers ағылшын немесе шотландтық шаруаларды жеткілікті түрде тарта алмады және ирландтық шаруаларға жүгінуге мәжбүр болды. Алайда, халық тығыз қоныстанған төмендік аймақтарда (мысалы, солтүстік Армагтың кейбір бөліктерінде) қоныс аудару орын алды. Алайда плантацияға "ағаш түйіршігі" деп аталатын қарақшылардың шабуылдары қауіп төндірді, олар көбінесе ирландтық әскерлер немесе жерсіз қалған жер иелері болды. 1609 жылы Чичестер 1300 бұрынғы гаэльдік әскерлерді швед армиясында қызмет ету үшін Ольстерден депортациялады. Нәтижесінде Ольстерде әскери гарнизондар құрылды және плантацияның көптеген қалалары, әсіресе Дерри бекітілді. Қоныс аударушылар қару-жарақпен қамтамасыз етіліп, жыл сайынғы әскери "жинаққа" қатысуға міндетті болды. Ольстерде плантацияға дейін қалалар өте сирек болды. Дегенмен, 1621 жылдан кейін, егер олар протестантизмге ауысса, галликалық ирландтар ресми түрде британдықтар ретінде танылуы мүмкін болғанмен, дін өзгерту сирек болды. Католиктердің протестантизмге ауысқандарының көпшілігі әлеуметтік және саяси себептермен осы шешімді қабылдады. Ирландияның жергілікті халқы плантацияға қарсылық білдірді. Чичестер 1610 жылы Ольстердегі жергілікті ирландтардың "жалпы алғанда, өздерінің бақытына және оларға қалған аз мөлшерде жерлерге қатты наразылық білдіргенін" жазды. Сол жылы ағылшын офицері Тоби Коулфилд "Христиан әлемінде олардан гөрі наразы халық жоқ" деді. Ирланд гаэлдік жазушылары плантацияны айыптады. 1608 жылғы жазбада "Төрт мастердің жылнамасы" жердің "ирландтардан алынып", "шет елдік тайпаларға" берілгенін, ал ирланд басшылары "басқа елдерге қуылғанын", олардың көпшілігі қайтыс болғанын жазды. Сонымен қатар, 17 ғасырдың басындағы ирланд ақыны Лохланн Ог О'Далай плантацияны, жергілікті ирландтардың жер аударылуын және гаэлдік мәдениеттің құлдырауын айыптады. Ол "Гаэлдер қайда кетті?" деп сұрайды, содан кейін "Олардың орнына шетелдік қанды, мақтаншы, таза емес топ келді" деп қосады. Тарихшы Томас Бартлетт ирландтардың плантацияға деген қарсылығының алғашқы жылдары баяу болғанын, күтілгеннен әлдеқайда аз қоныс аударушылар келгенін болжады. Бартлетт 1620 жылдардан бастап қоныс аударушылардың келуімен және ирландтардың маргинализациясының күшеюімен плантаторларға деген жек көру сезімі күшейгенін жазды. Тарихшы Жерард Фаррелл плантация ирландтарда "көмілген ашуды" қоздырғанын, олардың арасында "өздері мен бұрынғы буынның күшпен және заңдық алаяқтықпен жерлерінен әділетсіз айырылғаны туралы кең таралған пікір сақталғанын" жазды. Плантаторларға қарсы ұсақ зорлық-зомбылық пен саботаж кең таралған, және көптеген ирландтар қоныстарға шабуыл жасап, қоныс аударушыларды шабуылдаған "ағаш түйіршігімен" солдасты. Феррелл ирландтардың көтерілісіне көп жылдар кеткенін, себебі халық азайып, көптеген басшылар кетіп қалған, ал қалғандары плантацияның қаупін кешіккенін айтады.

A colonization of Ulster had been proposed since the end of the Nine Years' War. The original proposals were smaller, involving planting settlers around key military posts and on church land, and would have included large land grants to native Irish lords who sided with the English during the war, such as Niall Garve O'Donnell. However, in 1608 Sir Cahir O'Doherty of Inishowen launched a rebellion, capturing and burning the town of Derry. The brief rebellion was ended by Sir Richard Wingfield at the Battle of Kilmacrennan. The rebellion prompted Arthur Chichester, the Lord Deputy of Ireland, to plan a much bigger plantation and to expropriate the legal titles of all native landowners in the province. John Davies, the Attorney General for Ireland, used the law as a tool of conquest and colonization. Before the Flight of the Earls, the English administration had sought to minimize the personal estates of the chieftains, but now they treated the chieftains as sole owners of their whole territories, so that all the land could be confiscated. Most of this land was deemed to be forfeited (or escheated) to the Crown because the chieftains were declared to be attainted. English judges had also declared that titles to land held under gavelkind, the native Irish custom of inheriting land, had no standing under English law. The Plantation of Ulster was presented to James I as a joint "British", or English and Scottish, venture to 'pacify' and 'civilise' Ulster, with half the settlers to be from one country. James had been King of Scotland before he also became King of England and wanted to reward his Scottish subjects with land in Ulster to assure them they were not being neglected now that he had moved his court to London. Long standing contacts between Ulster and the west of Scotland meant that Scottish participation was a practical necessity. James saw the Gaels as barbarous and rebellious, For centuries, Scottish Gaelic mercenaries called gallowglass (gallóglaigh) had been migrating to Ireland to serve under the Irish chiefs. Another goal of the plantation was to sever Gaelic Ulster's links with the Gaelic Highlands of Scotland. In 1612, William Cole received a grant of land to establish a settler town at Enniskillen. By 1622, a survey found that there were 6,402 British adult males on Plantation lands, of whom 3,100 were English and 3,700 Scottish – indicating a total adult planter population of around 12,000. However, another 4,000 Scottish adult males had settled in unplanted Antrim and Down, giving a total settler population of about 19,000. Despite the fact that the Plantation had decreed that the Irish population be displaced, this did not generally happen in practice. Firstly, some 300 native landowners who had taken the English side in the Nine Years' War were rewarded with land grants. Secondly, the majority of the Gaelic Irish remained in their native areas, but were now only allowed worse land than before the plantation. They usually lived close to and even in the same townlands as the settlers and the land they had farmed previously. The main reason for this was that Undertakers could not import enough English or Scottish tenants to fill their agricultural workforce and had to fall back on Irish tenants. However, in a few heavily populated lowland areas (such as parts of north Armagh) it is likely that some population displacement occurred. However, the Plantation remained threatened by the attacks of bandits, known as "wood kern", who were often Irish soldiers or dispossessed landowners. In 1609, Chichester had 1,300 former Gaelic soldiers deported from Ulster to serve in the Swedish Army. As a result, military garrisons were established across Ulster and many of the Plantation towns, notably Derry, were fortified. The settlers were also required to maintain arms and attend an annual military 'muster'. There had been very few towns in Ulster before the Plantation. Nevertheless, conversion was rare, despite the fact that, after 1621, Gaelic Irish natives could be officially classed as British if they converted to Protestantism. Of those Catholics who did convert to Protestantism, many made their choice for social and political reasons. The reaction of the native Irish to the plantation was generally hostile. Chichester wrote in 1610 that the native Irish in Ulster were "generally discontented, and repine greatly at their fortunes, and the small quantity of land left to them". That same year, English army officer Toby Caulfield wrote that "there is not a more discontented people in Christendom" than the Ulster Irish. Irish Gaelic writers bewailed the plantation. In an entry for the year 1608, the Annals of the Four Masters states that the land was "taken from the Irish" and given "to foreign tribes", and that Irish chiefs were "banished into other countries where most of them died". Likewise, an early 17th century poem by the Irish bard Lochlann Óg Ó Dálaigh laments the plantation, the displacement of the native Irish, and the decline of Gaelic culture. It asks "Where have the Gaels gone? ", adding "We have in their stead an arrogant, impure crowd, of foreigners' blood". Historian Thomas Bartlett suggests that Irish hostility to the plantation may have been muted in the early years, as there were much fewer settlers arriving than expected. Bartlett writes that a hatred for the planters grew with the influx of settlers from the 1620s, and the increasing marginalization of the Irish. Historian Gerard Farrell writes that the plantation stoked a "smoldering resentment" in the Irish, among whom "a widespread perception persisted that they and the generation before them had been unfairly dispossessed of their lands by force and legal chicanery". Petty violence and sabotage against the planters was rife, and many Irish came to identify with the wood kern who attacked settlements and ambushed settlers. Ferrell suggests it took many years for an Irish uprising to happen because there was depopulation, because many native leaders had been removed, and those who remained only belatedly realised the threat of the plantation.

Үш патшалықтың соғыстары

1630-жылдарға қарай плантация "дінге деген ымырасыз төзімділікпен" орнығып, әр округте ежелгі ирландтар корольдік шенеуніктер мен Ирландия Парламентінің мүшелері ретінде қызмет еткендігі айтылады. Дегенмен, 1640-жылдары Ольстер плантациясы Ирландия, Англия және Шотландиядағы азамат соғыстарының салдарынан қырқылысқа ұшырады. Соғыстар плантаторларға қарсы ирландтықтардың көтерілісіне, он екі жылдық қанды соғысқа және нәтижесінде Англия парламенттік армиясының провинцияны қайта басып алуына әкелді, бұл провинциядағы ағылшын және протестант үстемдігін бекітті. 1630 жылдан кейін Шотландиядан Ирландияға көші-қон он жылға дейін азайды. 1630-жылдары Шотландиядағы пресвитериандар Англикандық дінді таңуға тырысқан Чарльз I-ге қарсы көтеріліс ұйымдастырды. Шотландиялық отаршылардың көп бөлігі пресвитериан болғандықтан, осыған ұқсас әрекеттер Ирландияда да жасалды. Осының салдарынан көптеген шотландтар өздерінің туған жеріне оралды. Кейін Чарльз I негізінен ирландтық католиктерден құралған әскерді жинап, Шотландияға шабуыл жасауға дайындалу үшін Ольстерге жіберді. Англия мен Шотландия парламенттері бұл әскерге шабуыл жасаумен қорқытты. Осы оқиғалардың ортасында Ольстердегі ирландтық жер иелері Фелим О'Нилл мен Рори О'Мур басшылығымен Ирландиядағы билікті өз қолдарына алу үшін көтеріліс жоспарлады. 1641 жылдың 23 қазанында Ольстер католиктері көтеріліс бастады. Жинақталған жергілікті тұрғындар британдық отаршылдарға қарсы шығып, шамамен 4000 адамды өлтіріп, тағы 8000-дейін қуып шықты. Мариан Эллиотт "1641 жылғы оқиғалар Ольстер плантациясын аралас қоныс ретінде жойды" деген пікірде. Көтерілістің алғашқы басшысы Фелим О'Нилл, шындығында, плантацияның жер бөлу бағдарламасының иегері болған. Оның жақтастарының көпшілігі жерлерінен айырылып, ата-бабаларының жерін қайтаруға ұмтылған. Көптеген отаршылар аман қалғандары теңіз портына асығып, Ұлыбританияға қайтып оралды. Осы қырғындар Ольстердің протестант халқының санасында терең із қалдырды. А.Т.К. Стюарт: "Осы оқиға тудырған қорқыныш протестанттардың санасында, ал католиктерде Қазалау заңдары мен Аштық туралы естеліктер сақталғандай, мәңгі сақталады" деді. Ол сондай-ақ: "Осында, басқа еш жерде болмаса, қоршаудың психологиясы туды, өйткені ескерту оттары төбеден төбеге өрлеп, барабандар соққысы қамалдар мен қашып кететін адамдармен толы қалаларды қорғауға шақырды" деп сендірді. 1642 жылдың жазында Шотландия Парламенті ирландтық көтерілісті басу үшін 10 000-ға жуық әскер жіберді. Шотландиялық отаршылдардың қазасына кек қайтару үшін әскер католик халқына қарсы көптеген зұлымдықтар жасады. Каррикфергуста орналасқан шотланд армиясы 1650 жылға дейін көтерілісшілермен күресті, бірақ армияның көп бөлігі 1646 жылы Бенбурб шайқасында ирланд әскерлерімен жойылды. Ольстердің солтүстік-батысында Дерри және шығыс Донегал маңындағы отаршылар өздерін қорғау үшін Лагган армиясын құрды. Британдық әскерлер Оуэн Ро О'Нилл басқаратын Ольстер ирландтарымен шешілмейтін соғыс жүргізді. Осы соғыста барлық тараптар бейбіт тұрғындарға қарсы зұлымдықтар жасады, бұл плантация басталған халықтың қоныс аударуын күшейтті. Ольстер ирландтарымен күресуден басқа, британдық қоныстанушылар 1648-49 жылдары Англия азамат соғысы мәселелері бойынша бір-бірімен соғысты. Шотландиялық пресвитериан армиясы корольді, ал Лагган армиясы Англия Парламентін қолдады. 1649-50 жылдары Чарльз Кут басқарған Жаңа үлгідегі армия шотланд әскерлері мен Ольстер ирландтарын жеңді. Нәтижесінде, Англия парламентарийлері (немесе Кромвеллиандар) 1649-53 жылдары католик конфедерациясынан Ирландияны қайта басып алғаннан кейін Шотландия пресвитериандарына деген көзқарасы нашарлады. Соғыстан кейінгі Кромвеллиандық келісімнен ең көп пайда тапқандар – корольді немесе шотланд пресвитериандарын емес, Парламент жағына шыққан сэр Чарльз Кут сияқты ағылшын протестанттары болды. Соғыстар Ольстердегі соңғы ірі католик жер иелерін жойды.

By the 1630s it is suggested that the plantation was settling down with "tacit religious tolerance", and in every county Old Irish were serving as royal officials and members of the Irish Parliament. However, in the 1640s, the Ulster Plantation was thrown into turmoil by civil wars that raged in Ireland, England and Scotland. The wars saw Irish rebellion against the planters, twelve years of bloody war, and ultimately the re conquest of the province by the English parliamentary New Model Army that confirmed English and Protestant dominance in the province. After 1630, Scottish migration to Ireland waned for a decade. In the 1630s, Presbyterians in Scotland staged a rebellion against Charles I for trying to impose Anglicanism. The same was attempted in Ireland, where most Scots colonists were Presbyterian. A large number of them returned to Scotland as a result. Charles I subsequently raised an army largely composed of Irish Catholics, and sent them to Ulster in preparation to invade Scotland. The English and Scottish parliaments then threatened to attack this army. In the midst of this, Gaelic Irish landowners in Ulster, led by Felim O'Neill and Rory O'More, planned a rebellion to take over the administration in Ireland. On 23 October 1641, the Ulster Catholics staged a rebellion. The mobilised natives turned on the British colonists, massacring about 4,000 and expelling about 8,000 more. Marianne Elliott believes that "1641 destroyed the Ulster Plantation as a mixed settlement". The initial leader of the rebellion, Felim O'Neill, had actually been a beneficiary of the Plantation land grants. Most of his supporters' families had been dispossessed and were likely motivated by the desire to recover their ancestral lands. Many colonists who survived rushed to the seaports and went back to Great Britain. The massacres made a lasting impression on psyche of the Ulster Protestant population. A. T. Q. Stewart states that "The fear which it inspired survives in the Protestant subconscious as the memory of the Penal Laws or the Famine persists in the Catholic." He also believed that "Here, if anywhere, the mentality of siege was born, as the warning bonfires blazed from hilltop to hilltop, and the beating drums summoned men to the defence of castles and walled towns crowded with refugees." In the summer of 1642, the Scottish Parliament sent some 10,000 soldiers to quell the Irish rebellion. In revenge for the massacres of Scottish colonists, the army committed many atrocities against the Catholic population. Based in Carrickfergus, the Scottish army fought against the rebels until 1650, although much of the army was destroyed by the Irish forces at the Battle of Benburb in 1646. In the northwest of Ulster, the colonists around Derry and east Donegal organised the Laggan Army in self defence. The British forces fought an inconclusive war with the Ulster Irish led by Owen Roe O'Neill. All sides committed atrocities against civilians in this war, exacerbating the population displacement begun by the Plantation. In addition to fighting the Ulster Irish, the British settlers fought each other in 1648–49 over the issues of the English Civil War. The Scottish Presbyterian army sided with the King and the Laggan Army sided with the English Parliament. In 1649–50, the New Model Army, along with some of the British colonists under Charles Coote, defeated both the Scottish forces and the Ulster Irish. As a result, the English Parliamentarians (or Cromwellians) were generally hostile to Scottish Presbyterians after they re conquered Ireland from the Catholic Confederates in 1649–53. The main beneficiaries of the postwar Cromwellian settlement were English Protestants like Sir Charles Coote, who had taken the Parliament's side over the King or the Scottish Presbyterians. The Wars eliminated the last major Catholic landowners in Ulster.

Шотландиядан Ольстерге көшіп-қону жалғасуда

Шотландиялық плантаторлардың көпшілігі Шотландияның оңтүстік-батысынан келді, бірақ көптегені Англиямен шекаралас тұрақсыз аймақтардан да келді. Жоспар бойынша, шекара тұрғындары (қараңыз: Шекаралық рейдерлер) Ирландияға, әсіресе Ферманаг графтығына көшірілуі шекара мәселесін шешіп, Ольстерді нығайтуға бағытталған. Бұл, Шотландияның Джеймс VI-ы Англия патшасы болған кезде оны ерекше алаңдатты, өйткені ол Шотландияның тұрақсыздығы екі патшалықты тиімді басқару мүмкіндігіне қауіп төндіретінін білді. 1690 жылдары шотландтықтардың иммиграциясының тағы бір толқыны болды, ондаған мың шотландтық Шотландияның шекаралық аймағындағы ашаршылықтан (1696–1698) қашып кетті. Осы кезде шотланд пресвитериандары провинцияның басым бөлігіне айналды. Егер 1660 жылдары олар Ольстер халқының шамамен 20% құраса (оның британдық халқының 60% болғанмен), 1720 жылға қарай Ольстерде абсолютті басымдыққа ие болды, 1690–1710 жылдар аралығында 50 000-ға дейін адам келді. Осы кезеңде ағылшын иммиграциясы да жалғасты, әсіресе 1650 және 1680 жылдары, олардың ішінде Англияның солтүстігінен келген квакерлер зығыр мен жұдырық өсіруге үлкен үлес қосты. Барлығы, 1650 мен 1700 жылдар аралығында 100 000 британдық Ольстерге көшіп келді, олардың жартысынан астамы ағылшындар еді. Шотланд пресвитериандары 1690 жылдары Ирландиядағы Вильям соғысында Вильямдықтарды күшті қолдағанмен, соғыстан кейінгі келісімде Англиялық протестанттық үстемдік оларды биліктен шеттетіп жіберді. 18 ғасырда шотландтықтардың діни, саяси және экономикалық мәселелерге наразылығы 1717 жылдан бастап 1770 жылдарға дейін Америка колонияларына көшіп кетуіне әкелді. Ульстер мен Шотландиядан келген шотландтықтар, сондай-ақ шекара аймағынан келген британдықтар Америка революциясына дейінгі жылдары Ұлыбритания мен Ирландиядан колонияларға көшіп келгендердің ең көп тобын құрады. Шамамен 150 000 адам Солтүстік Ирландиядан кетіп қалды. Олар алдымен Пенсильвания мен Батыс Вирджинияда қоныстанды, содан кейін Оңтүстік-Батысқа қарай, Аппалачи тауларының етегіндегі жоталарға, Озарк және Аппалачи тауларына көшіп кетті.

Most Scottish planters came from southwest Scotland, but many also came from the unstable regions along the border with England. The plan was that moving Borderers (see Border Reivers) to Ireland (particularly to County Fermanagh) would both solve the Border problem and tie down Ulster. This was of particular concern to James VI of Scotland when he became King of England, since he knew Scottish instability could jeopardise his chances of ruling both kingdoms effectively. Another wave of Scottish immigration to Ulster took place in the 1690s, when tens of thousands of Scots fled a famine (1696–1698) in the border region of Scotland. It was at this point that Scottish Presbyterians became the majority community in the province. Whereas in the 1660s, they made up some 20% of Ulster's population (though 60% of its British population) by 1720 they were an absolute majority in Ulster, with up to 50,000 having arrived during the period 1690–1710. There was continuing English migration throughout this period, particularly the 1650s and 1680s, notably amongst these settlers were the Quakers from the North of England, who contributed greatly to the cultivation of flax and linen. In total, during the half century between 1650 and 1700, 100,000 British settlers migrated to Ulster, just over half of which were English. Despite the fact that Scottish Presbyterians strongly supported the Williamites in the Williamite war in Ireland in the 1690s, they were excluded from power in the postwar settlement by the Anglican Protestant Ascendancy. During the 18th century, rising Scots resentment over religious, political and economic issues fueled their emigration to the American colonies, beginning in 1717 and continuing up to the 1770s. Scots Irish from Ulster and Scotland and British from the borders region comprised the most numerous group of immigrants from Great Britain and Ireland to the colonies in the years before the American Revolution. An estimated 150,000 left northern Ireland. They settled first mostly in Pennsylvania and western Virginia, from where they moved southwest into the backcountry of the Upland South, the Ozarks and the Appalachian Mountains.

Мұра

Егіндіктің мұрасы әлі де даулы мәселе болып қалуда. Бір түсінік бойынша, ол Ольстердегі жергілікті католиктер мен қоныс аударушы протестанттар арасында жіктелген қоғамды құрды және солтүстік-шығыс Ирландияда протестанттар мен британдықтардың шоғырлануына әкелді. Осы аргументке сәйкес, плантация 1921 жылы Ирландияның бөлінуіне ұзақ мерзімді себепкер болды, себебі солтүстік-шығыс Солтүстік Ирландия ретінде Ұлыбританияның құрамында қалды. Протестанттардың ең тығыз қоныстанған аймақтары Антрим мен Даун округтері болды, бірақ олар плантацияның бір бөлігі емес еді. Ал батыстағы Донегал плантацияға қатысқанмен, Солтүстік Ирландияның құрамына кірмеді. Сондықтан, кейбір зерттеушілер плантацияның өзі Ирландияның солтүстік-шығысының ерекшелігіне қарағанда, Ольстер мен Шотландия арасындағы табиғи халық қозғалысының нәтижесі ретінде туындағанын айтады. Белфасттан шыққан протестант А.Т.К. Стюарт: «Католик және гэль мәдениетінен оқшауланған, ерекше Ольстер-шотланд мәдениеті, он жетінші ғасырдың басындағы арнайы және жасанды плантациялардың нәтижесі емес, соған дейін және кейін Шотландиялық қоныс аударушылардың үздіксіз және табиғи ағынының нәтижесі болып көрінеді» деген қорытынды жасады. Ольстер плантациясы сонымен қатар Ольстердегі өзара қарама-қайшылықты католик/ирланд және протестант/британдық ұлттық сананың қалыптасуының бастауы ретінде қарастырылады. Ирландиялық республикалық армиясының сарапшысы Ричард Инглиш былай деп жазды: «Ирландиядағы британдық тектің барлық адамы плантацияларға қарызды емес, бірақ плантациялар Ирландияға үлкен британдық/ағылшын қызығушылығын әкелді, сондай-ақ дін мен саясат арқылы ағылшын билігімен байланысты болған маңызды ирланд протестанттарының тобын құрды». Дегенмен, тегін қарастыратын зерттеушілер XVII ғасырда Ольстердегі адамдардың ата-бабалары қоныс аударушылар немесе жергілікті тұрғындар болған-болмағанын анықтау қиын екенін айтады. Қоныс аударушылар тілдік мұраны да қалдырды. Күшті Ольстер-шотланд диалектісі Төменгі Шотландиялық қоныс аударушылардың сөйлеуінен пайда болды және Гиберно-ағылшын диалектісі мен ирланд тілінің ықпалына ұшырады. Он жетінші ғасырдың ағылшын қоныс аударушылары Ольстерде бүгінге дейін қолданылып келе жатқан сөздерді де енгізді.

The legacy of the Plantation remains disputed. According to one interpretation, it created a society segregated between native Catholics and settler Protestants in Ulster and created a Protestant and British concentration in north east Ireland. This argument therefore sees the Plantation as one of the long term causes of the Partition of Ireland in 1921, as the north east remained as part of the United Kingdom in Northern Ireland. The densest Protestant settlement took place in the eastern counties of Antrim and Down, which were not part of the Plantation, whereas Donegal, in the west, was planted but did not become part of Northern Ireland. Therefore, it is also argued that the Plantation itself was less important in the distinctiveness of the north east of Ireland than natural population flow between Ulster and Scotland. A. T. Q. Stewart, a protestant from Belfast, concluded: "The distinctive Ulster Scottish culture, isolated from the mainstream of Catholic and Gaelic culture, would appear to have been created not by the specific and artificial plantation of the early seventeenth century, but by the continuous natural influx of Scottish settlers both before and after that episode "

The Plantation of Ulster is also widely seen as the origin of mutually antagonistic Catholic/Irish and Protestant/British identities in Ulster. Richard English, an expert on the Irish Republican Army, has written that: "not all of those of British background in Ireland owe their Irish residence to the Plantations yet the Plantation did produce a large British/English interest in Ireland, a significant body of Irish Protestants who were tied through religion and politics to English power." However, going on surnames, others have concluded that Protestant and Catholic are poor guides to whether people's ancestors were settlers or natives of Ulster in the 17th century. The settlers also left a legacy in terms of language. The strong Ulster Scots dialect originated through the speech of Lowland Scots settlers evolving and being influenced by both Hiberno English dialect and the Irish language. Seventeenth century English settlers also contributed colloquial words that are still in current use in Ulster.