Бірінші дүниежүзілік соғыстағы «Теңізге ұсыру» жарысы
Race to the Sea
Бірінші дүниежүзілік соғыстағы «Теңізге қарай бәсеке» (1914) – Франциядағы неміс шабуылы тоқтатылып, фланкты айналып өтуге жасалған әрекеттер. Соғыс Фландрияда аяқталды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бірінші дүниежүзілік соғыстың басындағы кезең Батыс майданда. Бірінші дүниежүзілік соғыс.
Period early in the First World War on the Western Front
World War I
Теңізге қарай бәсекелестік (; Wettlauf zum Meer, Race naar de Zee) шамамен 1914 жылдан бастап, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Шекаралар шайқасынан және Германияның Францияға басып кіруінен кейін болды. Басқыншылық Марнаның бірінші шайқасында (5–12 қыркүйек) тоқтатылды және Айнның бірінші шайқасы (13–28 қыркүйек) франко-британдық қарсы шабуылымен жалғасты. Бұл термин франко-британ және неміс әскерлерінің қарсыластың солтүстік фланғын Пикардия, Артуа және Фландрия провинциялары арқылы қоршауға алуға жасаған өзара талпыныстарын, теңізге қарай солтүстікке жылжуға жасалған әрекет емес, сипаттайды. "Бәсекелестік" Бельгияның Солтүстік теңіз жағалауында 19 қазан күні аяқталды, онда Диксмуйдеден Солтүстік теңізге дейінгі соңғы ашық аймақты Антверпенді қоршаудан кейін (28 қыркүйек – 10 қазан) шегінген бельгиялық әскерлер басып алды. Фланкті айналып өту әрекеттері бірқатар кездесу шайқастарына әкеп соқты, бірақ екі тараптың да шешуші жеңіске қол жеткізе алмады. Қарсыласушы күштер Солтүстік теңізге жеткеннен кейін, екеуі де 16 қазаннан 2 қарашаға дейін өте қымбат және нәтижесіз болған Изер шайқасына және 19 қазаннан 22 қарашаға дейін Іпер шайқасына әкелетін шабуылдар жасауға тырысты. Қарашаның ортасынан кейін екі тарап та жергілікті операциялар жүргізіп, 1915 жылдың көктемінде шабуылға дайындық жасады. 14 қыркүйекте Германия Бас штабының (Oberste Heeresleitung OHL) бастығы Эрих фон Фалькенхайн Батыс майданда шешуші жеңіске қол жеткізу мүмкін емес екенін, ал шығыста да оның болуы күмәнді екенін мәлімдеді. Фалькенхайн Vernichtungsstrategie (жою стратегиясы) -нан бас тартып, Германияның қалған қарсыластарын жеңу үшін Германияның ресурстарын шешуші түрде шоғырландыруға мүмкіндік беру үшін Ermattungsstrategie (тозу стратегиясы) арқылы Германияның бір жауымен бейбітшілік орнатуға тырысты. Қысқы тыныштық кезінде француз армиясы шабуылдау окоптық соғыстың теориялық негізін қалады, соғыстың қалған бөлігінде стандартқа айналған көптеген әдістерді енгізді. Жаяу әскердің шашыраңқы құрамаларынан кейін траншеяларды тазалаушылар (nettoyeurs de tranchée) келіп, өткен нығайтылған бекіністерді басып алуға бағытталған инфильтрациялық тактикалар қолданылды. Ұшақтан артиллерияны бақылау және жайнаған артиллериялық оты алғаш рет 1915 жылдың 9 мамырынан 18 маусымына дейінгі Артуаның екінші шайқасында жүйелі түрде қолданылды. Фалькенхайн 1915 жылдың 7 және 25 қаңтарында Батыс майдандағы қорғаныс шайқасын басқару туралы ескертулер жариялады, онда алдыңғы шеп нығайтылып, белгісіз мерзімге аз санды әскерлермен ұсталуға тиіс еді, бұл Шығыс майданына көбірек дивизиялар жіберуге мүмкіндік беретін еді. Алдыңғы шептің артында қарсы шабуылдармен жағдайды қалпына келтіргенге дейін жарылымды тоқтатуға арналған жаңа қорғаныс құрылыстары салынуға тиіс еді. Вестхер 1915 жылдың күзінде ғана аяқталмаған далалық бекіністерді салудың үлкен жұмысын бастады.
The Race to the Sea (; Wettlauf zum Meer, Race naar de Zee) took place from about 1914 during the First World War, after the Battle of the Frontiers and the German advance into France. The invasion had been stopped at the First Battle of the Marne (5–12 September) and was followed by the First Battle of the Aisne (13–28 September), a Franco British counter offensive. The term describes reciprocal attempts by the Franco British and German armies to envelop the northern flank of the opposing army through the provinces of Picardy, Artois and Flanders, rather than an attempt to advance northwards to the sea. The "race" ended on the North Sea coast of Belgium around 19 October, when the last open area from Diksmuide to the North Sea was occupied by Belgian troops who had retreated after the Siege of Antwerp (28 September – 10 October). The outflanking attempts had resulted in a number of encounter battles but neither side was able to gain a decisive victory. After the opposing forces had reached the North Sea, both tried to conduct offensives leading to the mutually costly and indecisive Battle of the Yser from 16 October to 2 November and the First Battle of Ypres from 19 October to 22 November. After mid November, local operations were carried out by both sides and preparations were made to take the offensive in the spring of 1915. Erich von Falkenhayn, Chief of the German General Staff (Oberste Heeresleitung OHL) since 14 September, concluded that a decisive victory could not be achieved on the Western Front and that it was equally unlikely in the east. Falkenhayn abandoned Vernichtungsstrategie (strategy of annihilation) and attempted to create the conditions for peace with one of Germany's enemies, by Ermattungsstrategie (strategy of exhaustion), to enable Germany to concentrate its resources decisively to defeat the remaining opponents. Over the winter lull, the French army established the theoretical basis of offensive trench warfare, originating many of the methods which became standard for the rest of the war. Infiltration tactics, in which dispersed formations of infantry were followed by nettoyeurs de tranchée (trench cleaners), to capture by passed strong points were promulgated. Artillery observation from aircraft and creeping barrages, were first used systematically in the Second Battle of Artois from 9 May to 18 June 1915. Falkenhayn issued memoranda on 7 and 25 January 1915, to govern defensive battle on the Western Front, in which the existing front line was to be fortified and to be held indefinitely with small numbers of troops, to enable more divisions to be sent to the Eastern Front. New defences were to be built behind the front line to contain a breakthrough until the position was restored by counter attacks. The Westheer began the huge task of building field fortifications, which were not complete until the autumn of 1915.
XVII жоспар
XVII жоспар бойынша француз армиясы бейбіт уақытта бес далалық әскер құруға тиіс болды, оған резервтік дивизиялар тобы қосылды, ал әрбір жақтан резервтік дивизиялар тобы жиналды, шамамен 2 000 000 адамды құрады. Әскерлер Германия шекарасына қарама-қарсы Эпинал, Нанси және Верден-Шарлевиль-Мезиерлер аймағында шоғырландырылуы керек еді, ал Сайнт-Менехольд және Коммерсиде резервте әскер орналастырылды. 1871 жылдан бері теміржол құрылысы француз бас штабына неміс шекарасына дейін 16 теміржол желісін, ал неміс армиясына 13 желіні ұсынды, соның арқасында француздар неміс тарапының ниеті анықталғанға дейін күте алатын еді. Француздық әскердің орналасуы Лотарингияға немесе Бельгия арқылы неміс шабуылына дайын болуды көздеді. Немістер резервтік әскерлерді қолданады деп күтілді, бірақ сонымен қатар Ресеймен шекарада ірі неміс армиясы жұмылдырылатыны да болжалды, бұл батыс армиясының Мес және Самбр өзендерінің оңтүстігіндегі Бельгия арқылы шабуыл жасау үшін жеткілікті күштермен қалдыруына мүмкіндік берді. Француз барлауы 1905 жылғы неміс бас штабының карталық жаттығуына қол жеткізді, онда неміс әскерлері Намурдан солтүстікке қарай жылмады және бельгиялық бекіністерді қоршау жоспарлары бельгиялық армияға қарсы қорғаныс шарасы деп есептелді. Немістердің оңтүстік-шығыс Бельгиядан Мезиерге және Лотарингиядан Верденге, Нансиге және Сент-Диеге шабуыл жасауы күтілді; бұл жоспар XVI жоспардың дамуы болды және Бельгия арқылы неміс шабуылының мүмкіндігін ескеруге көбірек назар бөлді. Бірінші, екінші және үшінші армиялар Эльзас және Лотарингияға қарама-қарсы Эпинал мен Верден арасында шоғырлануға тиіс болды, Бесінші армия Монмедиден Седан мен Мезиерге дейін жиналуға тиіс еді, ал Төртінші армия Верденнің батысында ұсталып, Германияның Бельгия арқылы шабуылының оңтүстік қанатын немесе Лотарингия арқылы шабуылдың солтүстік қанатына қарсы шабуыл жасауға дайын болуы керек еді. Британдық экспедициялық корпусымен (BEF) бірлескен операцияларды жүзеге асыру үшін ешқандай ресми шаралар қабылданбады, бірақ бірлескен келісімдер жасалды және 1911 жылғы екінші Марокко дағдарысы кезінде француздарға Маубеж аймағында алты дивизия жұмыс істей алатыны хабарланды.
Under Plan XVII the French peacetime army was to form five field armies, with groups of Reserve divisions attached and a group of reserve divisions was to assemble on each flank, c. 2,000,000 men. The armies were to concentrate opposite the German frontier around Épinal, Nancy and Verdun–Charleville Mezières, with an army in reserve around Sainte Menehould and Commercy. Since 1871 railway building had given the French General Staff sixteen lines to the German frontier against thirteen available to the German army and the French could wait until German intentions were clear. The French deployment was intended to be ready for a German offensive in Lorraine or through Belgium. It was anticipated that the Germans would use reserve troops but also expected that a large German army would be mobilised on the border with Russia, leaving the western army with sufficient troops only to advance through Belgium south of the Meuse and the Sambre rivers. French intelligence had obtained a map exercise of the German general staff of 1905, in which German troops had gone no further north than Namur and assumed that plans to besiege Belgian forts were a defensive measure against the Belgian army. A German attack from south eastern Belgium towards Mézières and a possible offensive from Lorraine towards Verdun, Nancy and St. Dié was anticipated; the plan was an evolution from Plan XVI and made more provision for the possibility of a German offensive through Belgium. The First, Second and Third Armies were to concentrate between Épinal and Verdun opposite Alsace and Lorraine, the Fifth Army was to assemble from Montmédy to Sedan and Mézières and the Fourth Army was to be held back west of Verdun, ready to move east to attack the southern flank of a German invasion through Belgium or southwards against the northern flank of an attack through Lorraine. No formal provision was made for combined operations with the British Expeditionary Force (BEF) but joint arrangements had been made and in 1911 during the Second Moroccan Crisis the French had been told that six divisions could be expected to operate around Maubeuge.
Шлиффен-Молтке жоспары
Германияның стратегиясы 1891 жылдан бастап Францияға қарсы шабуылға және Ресейге қарсы қорғаныс позициясына басымдық берді. Неміс жоспарлары сандық артықшылықтың болмауымен, жұмылдыру мен шоғырланудың жылдамдығымен, сондай-ақ заманауи қару-жарақтардың күшінің артуымен анықталды. Фронталдық шабуылдардың қымбатқа түсуі және ұзаққа созылуы күтілді, бұл, әсіресе француздар мен ресейліктер Германиямен шекарадағы бекіністерін жаңғыртқаннан кейін, шектеулі нәтижелерге әкелуі мүмкін еді. Альфред фон Шлиффен, 1891–1906 жылдар аралығында Императорлық неміс бас штабының бастығы, Оберсте Хереслюитаун (OHL) француз шекаралық бекіністерін айналып өту үшін флангтан шабуыл жасау жоспарын жасады, бұл жергілікті сандық басымдыққа ие болып, тез арада шешуші жеңіске жететін еді. 1906 жылға қарай, мұндай маневр бейтарап Бельгия арқылы өтіп, Парижге солтүстіктен қауіп төндіруді көздеді. 1906 жылы Генрих Мольтке иеленді, бірақ ол француздар неміс болжамдарына сәйкес келеді деп толық сенімді емес еді. Мольтке орналасу және шоғырлану жоспарын бейімдеді, орталықта шабуыл жасау немесе екі жақтан қоршау жасау сияқты нұсқаларды қосты, француз шекарасына қарама-қарсы сол жаққа дивизияларды қосып, Westheer (батыс армиясы) үшін жұмылдырылатын шамамен 1,700,000 адамды ескере отырып. Негізгі неміс күші Бельгия арқылы әлі де ілгерілейтін және оңтүстікке қарай Францияға шабуылдайтын, француз әскерлері сол жақтан қоршалып, Мез, Эйна, Сомма, Оаз, Марна және Сена арқылы кері шегіп, Францияның орталық бөлігіне қайтару мүмкін болмайтын еді. Француздар жойылар еді немесе солтүстіктен жасалған маневр орталықта немесе ортақ шекарадағы Лотарингияда жеңіске жетуге жағдай жасап берер еді.
German strategy had given priority to offensive operations against France and a defensive posture against Russia since 1891. German planning was determined by numerical inferiority, the speed of mobilisation and concentration and the effect of the vast increase of the power of modern weapons. Frontal attacks were expected to be costly and protracted, leading to limited success, particularly after the French and Russians modernised their fortifications on the frontiers with Germany. Alfred von Schlieffen, Chief of the Imperial German General Staff, Oberste Heeresleitung (OHL) from 1891–1906, devised plans to evade the French frontier fortifications with an offensive on the flank, which would have a local numerical superiority and obtain rapidly a decisive victory. By 1906, such a manoeuvre was intended to pass through neutral Belgium and threaten Paris from the north. Helmuth von Moltke the Younger succeeded Schlieffen in 1906 and was less certain that the French would conform to German assumptions. Moltke adapted the deployment and concentration plan, to accommodate an attack in the centre or an enveloping attack from both flanks as variants to the plan, by adding divisions to the left flank opposite the French frontier, from the c. 1,700,000 men expected to be mobilised in the Westheer (western army). The main German force would still advance through Belgium and attack southwards into France, the French armies would be enveloped on the left and pressed back over the Meuse, Aisne, Somme, Oise, Marne and Seine, unable to withdraw into central France. Either the French would be annihilated or the manoeuvre from the north would create conditions for victory in the centre or in Lorraine on the common border.
Шекаралар шайқасы, 7 тамыз 13 қыркүйек
Шекаралар шайқасы – француз армиясының Марна шайқасына дейінгі барлық операцияларының жалпы атауы. 1914 жылдың 4 тамызында Германия, Франция және Бельгия армиялары арасында Германияның француз шекарасында және Оңтүстік Бельгияда бірқатар кездесу шайқастары басталды. Мюльхаус шайқасы (Эльзас шайқасы, 7-10 тамыз) – Германияға қарсы француз армиясының алғашқы шабуылы. Француздар Мюльхаусты 11 тамыздағы неміс қарсы шабуылына дейін басып алды, содан кейін Белфортқа қарай шегінді. Негізгі француз шабуылы, Лотарингия шайқасы (14-25 тамыз), Морханге және Сарребург шайқастарымен (14-20 тамыз) басталды – Бірінші армияның Сарребургқа және Екінші армияның Морхангеге қарай ілгерілеуі. 17 тамызда Морхангеге жақын жердегі Шато Салинс, келесі күні Сарребург басып алынды. Германияның 6-шы және 7-ші армиялары 20 тамызда қарсы шабуыл жасады, нәтижесінде Екінші армия Морхангеден шегінуге мәжбүр болды, ал Бірінші армия Сарребургтегі шабуылды тойтарды. Неміс армиялары шекараны кесіп өтіп, Нансиге қарай жылды, бірақ қаланың шығысында тоқтатылды. Оңтүстікке қарай француздар 19 тамызда Мюльхаусты қайта басып алды, бірақ кейін шегінді. 24 тамызда Мортань шайқасында (14-25 тамыз), Вогездердегі неміс армиясының шектеулі шабуылы кезінде немістер француздардың қарсы шабуылына дейін шағын ілгерілеуге қол жеткізді. 20 тамызға қарай Лотарингияда неміс қарсы шабуылдары басталды, ал неміс 4-ші және 5-ші армиялары 19 тамызда Арденненнен Нойфшатоға қарай жылды. Француздық Үшінші және Төртінші армияларының Арден арқылы шабуылдары 20 тамызда Лотарингияға француз шабуылына қолдау көрсету үшін басталды. Қарсылас армиялар қалың тұманға тап болды, ал француздар неміс әскерлерін тыл күштері деп жаңылыстырды. 22 тамызда Арденнен шайқасы (21-28 тамыз) француз шабуылымен басталды, бұл екі тарапқа да ауыр шығын әкелді және француздарды 23 тамыздың кешінде тәртіпсіз шегінуге мәжбүр етті. Үшінші армия Верденге қарай шегінді, 5-ші армия оларды қуалады, ал 4-ші армия Седан мен Стенайға шегінді. Мюльхаус қайтадан неміс күштеріне өтті, ал Муа шайқасы (26-28 тамыз) неміс әскерлерінің ілгерілеуін уақытша тоқтатты. 7 тамызда немістер Льежді басып алды, ал BEF-тің алғашқы бөлімшелері Францияға келді, француз әскерлері неміс шекарасын өтті. 12 тамызда неміс және бельгиялық атты және жаяу әскерлері Хейлен шайқасын өткізді, бұл бельгиялықтардың қорғанысқа қатысты табысы болды. 16 тамызда BEF төрт дивизиясы мен атты әскер дивизиясын Францияға жеткізді, Лиеждің бекінілген позициясының соңғы бельгиялық форты капитуляциялады. 18 тамызда бельгия үкіметі Брюссельден кетіп, Гете шайқасында неміс армиясы бельгиялық дала армиясына шабуыл жасады. Келесі күні бельгия армиясы Антверпенге қарай шегінуді бастады, бұл Намурға жол ашты; 20 тамызда Лонгви мен Намур қоршауға алынды. Батысқа қарай Бесінші армия 20 тамызға қарай Самбрада шоғырланды, Шарлероидің солтүстік және шығыс жағында, Бельгияның Намур бекінілген позициясына қарай бет алды. Сол жақта Монста BEF-пен байланысқан кавалерия корпусы (генерал Андре Сорде) болды. Бесінші армия шығыстан және солтүстіктен неміс 3-ші және 2-ші армияларымен кездесті. Бесінші армия Самбраға шабуыл жасамас бұрын, 2-ші армия 21 тамызда Шарлероу және Намур шайқастарында шабуыл жасады. 3-ші армия Муа өзенін кесіп өтіп, француздың оң жақ қанатына шабуыл жасады. 23 тамызда 5-ші армия қоршаудан қашу үшін оңтүстікке қарай шегінуді бастады. Сент-Квентин шайқасынан кейін француз әскерлері шегінуін жалғастырды. 22 тамызда BEF алға жылды, ал 23 тамызда Монс шайқасы болды, бұл француз Бесінші армиясының сол жақ қанатын қорғау үшін неміс 1-ші армиясына қарсы кешіктіру шарасы болды. BEF 1-ші армия оң жақтағы британдық қорғанысын басып ала бастаған кезде және Бесінші армия Самбраның оңтүстік аймағынан шегініп, британдық оң жақ қанатты қоршауға алды. 25 тамызда Намур капитуляциялады, ал Антверпеннен бельгиялық шабуыл Малин шайқасына (25-27 тамыз) әкелді. Лотарингия шайқасындағы француз жеңілісінен кейін француздың Екінші армиясы Нанси маңындағы Гранд-Куроне биіктіктеріне шегінді және 3 қыркүйекке қарай Понт-э-Муссоннан Шампено, Луневиль және Домбасль-сюр-Муртеге дейінгі доғада бекінді. Гранд-Куроне шайқасы (4-13 қыркүйек) келесі күні басталды, онда неміс 7-ші және 6-шы армиялары бір мезгілде Сент-Дие мен Нансиге шабуыл жасады, ал Екінші армия Үшінші армияға күш-жігер жіберді. Ауыр шайқастар 12 қыркүйекке дейін жалғасты, бірақ француздар сол жақ қанаттағы армияларды нығайту үшін төрт корпустан астам әскерді шығара алды. 13 қыркүйекте Понт-э-Муссон мен Луневиль француздардың бақылауына қайта өтті, ал ілгерілеу Сейль өзенінің жанында жалғасты, онда майдан тұрақтанды. Бұл шайқастар Лотарингияда көптеген неміс әскерлерін ұстап тұрды, ал Батыстағы Ұлы шегіну Марнада аяқталды.
The Battle of the Frontiers is a general name for all of the operations of the French armies until the Battle of the Marne. A series of encounter battles began between the German, French and Belgian armies, on the German French frontier and in southern Belgium on 4 August 1914. The Battle of Mulhouse (Battle of Alsace 7–10 August) was the first French offensive against Germany. The French captured Mulhouse until forced out by a German counter attack on 11 August and fell back toward Belfort. The main French offensive, the Battle of Lorraine (14–25 August), began with the Battles of Morhange and Sarrebourg (14–20 August) advances by the First Army on Sarrebourg and the Second Army towards Morhange. Château Salins near Morhange was captured on 17 August and Sarrebourg the next day. The German 6th Army and 7th Army counter attacked on 20 August and the Second Army was forced back from Morhange and the First Army was repulsed at Sarrebourg. The German armies crossed the border and advanced on Nancy but were stopped to the east of the city. To the south the French retook Mulhouse on 19 August and then withdrew. On 24 August, at the Battle of the Mortagne (14–25 August), a limited German offensive in the Vosges, the Germans managed a small advance, before a French counter attack retook the ground. By 20 August, a German counter offensive in Lorraine had begun and the German 4th Army and 5th Army advanced through the Ardennes on 19 August towards Neufchâteau. An offensive by French Third and Fourth Armies through the Ardennes began on 20 August, in support of the French invasion of Lorraine. The opposing armies met in thick fog and the French mistook the German troops for screening forces. On 22 August, the Battle of the Ardennes (21–28 August) began with French attacks, which were costly to both sides and forced the French into a disorderly retreat late on 23 August. The Third Army recoiled towards Verdun, pursued by the 5th Army and the Fourth Army retreated to Sedan and Stenay. Mulhouse was recaptured again by German forces and the Battle of the Meuse (26–28 August), caused a temporary halt of the German advance. Liège was occupied by the Germans on 7 August, the first units of the BEF landed in France and French troops crossed the German frontier. On 12 August, the Battle of Haelen was fought by German and Belgian cavalry and infantry and was a Belgian defensive success. The BEF completed its move of four divisions and a cavalry division to France on 16 August, as the last Belgian fort of the Fortified Position of Liège surrendered. The Belgian government withdrew from Brussels on 18 August and the German army attacked the Belgian field army at the Battle of the Gete. Next day the Belgian army began to retire towards Antwerp, which left the route to Namur open; Longwy and Namur were besieged on 20 August. Further west the Fifth Army had concentrated on the Sambre by 20 August, facing north either side of Charleroi and east towards the Belgian Fortified Position of Namur. On the left, the Cavalry Corps (General André Sordet) linked with the BEF at Mons. The Fifth Army was confronted by the German 3rd Army and 2nd Army from the east and the north. Before the Fifth Army could attack over the Sambre the 2nd Army attacked at the Battle of Charleroi and at Namur on 21 August. The 3rd Army crossed the Meuse and attacked the French right flank and on 23 August, the Fifth Army began a retirement southwards to avoid encirclement. After the Battle of St. Quentin, the French withdrawal continued. On 22 August, the BEF advanced and on 23 August fought the Battle of Mons, a delaying action against the German 1st Army, to protect the left flank of the French Fifth Army. The BEF was forced to retreat when the 1st Army began to overrun the British defences on the right flank and the Fifth Army retired from the area south of the Sambre, exposing the British right flank to envelopment. Namur capitulated on 25 August and a Belgian sortie from Antwerp led to the Battle of Malines (25–27 August). After the French defeat during the Battle of Lorraine, the French Second Army retreated to the Grand Couronné heights near Nancy and dug in, on an arc from Pont à Mousson to Champenoux, Lunéville and Dombasle sur Meurthe by 3 September. The Battle of Grand Couronné (4–13 September) began next day, when the German 7th and 6th Armies attacked simultaneously at St. Dié and Nancy, as the Second Army sent reinforcements to the Third Army. Costly fighting continued until 12 September but the French were able to withdraw more than four corps to reinforce the armies on the left flank. On 13 September, Pont à Mousson and Lunéville were recaptured by the French and the advance continued close to the Seille river, where the front stabilised. The battles kept a large number of German troops in Lorraine, as the Great Retreat further west culminated on the Marne.
Ұлы шегіну, 24 тамыз - 5 қыркүйек
Француздық Бесінші армия Шарлеру шайқасында (22 тамыз) Самбрадан шамамен кері шегініп, 23 тамызда Самбраның оңтүстігіндегі аймақтан ірі шегінуді бастады. BEF 24 тамызда Монс шайқасында шайқасты, ал француздық Бірінші және Екінші армиялар Санкт-Дие мен Нанси арасында неміс 7-ші және 6-шы армияларының шабуылдарымен кері тартты. Үшінші армия 5-ші армияның шабуылдарына қарсы Верденнің шығысында бекініп, Төртінші армия Монмедиден оңтүстікке қарай Седан, Мезиер және Фумайға дейін, 4-ші армияға қарсы тұрды, ал 5-ші армия Фумай мен Мобеге аралығында орналасты. 3-ші армия Диннан мен Гиветтен Мез өзенімен төртінші және бесінші армиялар арасындағы саңылауға қарай жылжыды. Француздық батыс фланғында BEF Маубегтен Валенсиенге дейінгі шегіністі 1-ші армияға қарсы ұзартты, ал армиялық бөлімше фон Безелер Антверпендегі бельгиялық армияны қамтамасыз етті. 26 тамызда неміс күштері Валенсиенді басып алды және Мобеуге қамалын жүргізді (24 тамыз – 7 қыркүйек). Левен (Лувен) неміс әскерлерімен тоналды, ал BEF және 1-ші армия арасында Ле-Като шайқасы болды. Лонгви гарнизоны капитуляциялады, ал ертесі күні британдық Корольдік теңізшілері мен Корольдік әскери-әуе қызметінің (RNAS) тобы Остендеге түсті. Лилль мен Мезиер неміс әскерлерімен басылып алынды. Арас 27 тамызда басылып алынды, содан кейін француздық қарсы шабуыл Сент-Квентин шайқасында (сонымен қатар 29-30 тамыздағы Гиза шайқасы деп те аталады) басталды. 29 тамызда Бесінші армия Оаздың оңтүстігінде 2-ші армияға қарсы шабуыл жасады, Вервиннен Мон-Дориньиге дейін және өзеннің батысында Мон-Дориньиден Мойға дейін Соммадағы Сент-Квентинге қарай, ал британдықтар Ла-Ферден батыста Оаз шебін ұстады. Лаон, Ла-Фер және Рой 30 тамызда неміс әскерлерімен басылып алынды, ал келесі күні Амиен. 1 қыркүйекте Кранне мен Суассон басылып алынды, ал 5 қыркүйекте BEF Монстан шегінуін аяқтады. Неміс әскерлері Парижден Claye-ге жетті, Реймс басылып алынды, неміс күштері Лилльден шегінді, ал Марнадағы бірінші шайқас (Орск шайқасы) (5-12 қыркүйек) басталды, бұл франко-британ әскерлерінің батыс фланғының Ұлы шегінуінің соңы болды. 4 қыркүйекте Бірінші және Екінші армиялар Санкт-Диеден батысқа және Нансиден шығысқа қарай 7-ші және 6-шы армиялардың жылжуын баяулатты, содан кейін Екінші армия сол фланғын Нанси мен Туль арасындағы солтүстікке қарай қайтарды. Вердендегі Екінші армияның сол және Үшінші армияның оң жақтары арасындағы саңылау солтүстік-батысқа қарап, 5-ші армияның жылжуына қарсы Ревиньиге қарай, Варенн мен Сент-Менегольд арасындағы Мездің батысында орналасты. Төртінші армия Сермайзге, батысқа Марнаға Vitry le François-қа, содан кейін өзеннің арғы жағына Сомпонға, Ретелден Суипске және Шалонның батысына жылжыған 4-ші армияға қарсы шегінді. Жаңа Тоғызыншы армия Майлиден 3-ші армияға қарсы шебін ұстады, ол Мезиерден Весле мен Марна арқылы Шалонға қарай жылжыды. 2-ші армия Марльден Серреге дейін, Айн мен Весль арқылы, Реймс пен Фисме арасында, Сезанндағы Тоғызыншы және Бесінші армиялардың қиылысынан солтүстікке қарай Монмортқа дейін жылжыды. Бесінші армия мен BEF Оаз, Серр, Эйн және Урк өзендерінің оңтүстігіне шегінді, оларды 2-ші армия Гизден Лаонға, Вайли мен Дорманға дейін, ал 1-ші армия Мондидьеден Компиньеге, содан кейін оңтүстік-шығысқа Монмираилге қарай қуып жететін. Жаңа француздық Алтыншы армия BEF-тің сол жағымен байланысып, Марнаның батысында Мёудан Париждің солтүстігіндегі Понтуазға дейін созылды. Француз гарнизондары Страсбургте, Метсте, Тьонвилде, Лонгвиде, Монмедиде және Мобежеде қамалданып қалды. Бельгия армиясы Антверпендегі Ұлттық редутта және Лиеж қамалындағы бекініс әскерлері қорғанысын жалғастырды.
The French Fifth Army fell back about from the Sambre during the Battle of Charleroi (22 August) and began a greater withdrawal from the area south of the Sambre on 23 August. The BEF fought the Battle of Mons on 24 August, by when the French First and Second armies had been pushed back by attacks of the German 7th and 6th armies between St. Dié and Nancy, the Third Army held positions east of Verdun against attacks by the 5th Army, the Fourth Army held positions from the junction with the Third Army south of Montmédy, westwards to Sedan, Mezières and Fumay, facing the 4th Army and the Fifth Army was between Fumay and Maubeuge, with the 3rd Army advancing up the Meuse valley from Dinant and Givet into a gap between the Fourth and Fifth Armies and the 2nd Army pressed forward into the angle between the Meuse and Sambre directly against the Fifth Army. On the far west flank of the French, the BEF prolonged the line from Maubeuge to Valenciennes against the 1st Army and Army Detachment von Beseler masked the Belgian Army at Antwerp. On 26 August, German forces captured Valenciennes and conducted the Siege of Maubeuge (24 August – 7 September). Leuven (Louvain) was sacked by German troops and the Battle of Le Cateau was fought by the BEF and the 1st Army. Longwy was surrendered by its garrison and next day, British Royal Marines and a party of the Royal Naval Air Service (RNAS) landed at Ostend; Lille and Mezières were occupied by German troops. Arras was occupied on 27 August and a French counter offensive began at the Battle of St. Quentin (also known as the Battle of Guise 29–30 August). On 29 August the Fifth Army counter attacked the 2nd Army south of the Oise, from Vervins to Mont Dorigny and west of the river from Mont Dorigny to Moy towards St. Quentin on the Somme, while the British held the line of the Oise west of La Fère. Laon, La Fère and Roye were captured by German troops on 30 August and Amiens the next day. On 1 September, Craonne and Soissons were captured and on 5 September the BEF ended its retreat from Mons, German troops reached Claye, from Paris, Reims was captured, German forces withdrew from Lille and the First Battle of the Marne (Battle of the Ourcq) (5–12 September) began, marking the end of the Great Retreat of the western flank of the Franco British armies. By 4 September, the First and Second Armies had slowed the advance of the 7th and 6th armies west of St. Dié and east of Nancy, from where the Second Army had withdrawn its left flank, to face north between Nancy and Toul. A gap between the left of the Second Army and the right of the Third Army at Verdun, which faced north west, on a line towards Revigny against the 5th Army advance, west of the Meuse between Varennes and St. Ménéhould. The Fourth Army had withdrawn to Sermaize, west to the Marne at Vitry le François and then across the river to Sompons, against the 4th Army, which had advanced from Rethel, to Suippes and the west of Châlons. The new Ninth Army held a line from Mailly against the 3rd Army, which had advanced from Mézières, over the Vesle and the Marne west of Châlons. The 2nd Army had advanced from Marle on the Serre, across the Aisne and the Vesle, between Reims and Fismes to Montmort, north of the junction of the Ninth and Fifth Armies at Sézanne. The Fifth Army and the BEF had withdrawn south of the Oise, Serre, Aisne and Ourq, pursued by the 2nd Army on a line from Guise to Laon, Vailly and Dormans and by the 1st Army from Montdidier, towards Compiègne and then south east towards Montmirail. The new French Sixth Army, linked with the left of the BEF, west of the Marne at Meaux, to Pontoise north of Paris. French garrisons were besieged at Strasbourg, Metz, Thionville, Longwy, Montmédy and Maubeuge. The Belgian army was invested at Antwerp in the National Redoubt and at Liège, fortress troops continued the defence of the forts.
Шығыс майданы
Австрия-Мажарстан 28 шілдеде Сербияға соғыс жариялады, ал 1 тамызда Польша шекарасында әскери амалдар басталды. Либау 2 тамызда неміс крейсерімен бомбаланды, ал 5 тамызда Черногория Австрия-Мажарстанға соғыс жариялады. 6 тамызда Австрия-Мажарстан Ресейге, Сербия Германияға соғыс жариялады. 8 тамызда Черногория мен Германия арасында соғыс басталды. Сталупонен шайқасы (17 тамыз) Шығыс Пруссияға ресейлік шабуылға кедергі келтірді және 12 тамызда Ұлыбритания мен Франция Австрия-Мажарстанға соғыс жариялады, себебі австриялық күштер Сава өзенін кесіп, Шабацты басып алды. Келесі күні австриялық әскерлер Дрина өзенін кесіп, Сербияға бірінші шабуыл жасады. Сер шайқасы (Ядар шайқасы, 17–21 тамыз) басталды және Шығыс Пруссиядағы Гумбиннен шайқасы 19–20 тамыз аралығында өтті. 21 тамызда Австрия-Мажарстан әскерлері Сербиядан шегінді. Танненберг шайқасы (26–30 тамыз) Шығыс Пруссияда басталды, ал Галиция шайқасында (23 тамыз – 11 қыркүйек) Польшада 23–25 тамызда Красниктің бірінші шайқасы болды. Шабацты серб әскері қайтарып алды және соңғы австриялық әскерлер Дрина өзенінен өтіп, Сербияға жасалған бірінші австриялық шабуылды аяқтады. Бірінші Лемберг шайқасы (26–30 тамыз) Галицияда басталды, ал Комаров шайқасы (26 тамыз – 2 қыркүйек) және Гнила Липа шайқасы (26–30 тамыз) Польшада басталды. Аланд аралдары маңында теңіз шайқасы болды, ал неміс крейсері SMS Магдебург жағаға тіреліп, ресейлік эскадрильясымен тоқтатылды. 3 қыркүйекте Лембергті орыс әскері басып алды және Рава шайқасы (Тарнавка шайқасы 7–9 қыркүйек) Галицияда басталды. Мазур көлдерінің бірінші шайқасы (7–14 қыркүйек) басталды, ал 8 қыркүйекте Австрия-Мажар әскері Сербияға екінші шабуыл жасады, бұл Дрина шайқасына (6 қыркүйек – 4 қазан) әкелді. Екінші Лемберг шайқасы (8–11 қыркүйек) басталды және 11 қыркүйекте Галициядағы австриялық әскерлер шегінді. Мазур көлдері шайқасы 15 қыркүйекте аяқталды және Буковинадағы Черновицті орыс әскері басып алды. 17 қыркүйекте Сербия әскерлері Сирмиядан шегінді және Дрина шайқасы аяқталған соң Семилин эвакуацияланды. Келесі күні генерал Пол фон Гинденбург Шығыс майданындағы Германия әскерлерінің Бас қолбасшысы (Ober Ost) болып тағайындалды. 21 қыркүйекте Галициядағы Ярослав қаласын Ресей әскері басып алды. 24 қыркүйекте Пжемышльді Ресей әскерлері қоршап алды, бұл Ресей әскерлерінің Солтүстік Венгрияға бірінші шабуылын (24 қыркүйек – 8 қазан) бастады. Нименде әскери амалдар басталды (25–29 қыркүйек), бірақ неміс шабуылы 29 қыркүйекте тоқтатылды. Галициядағы австро-венгерлік күштердің шегінуі аяқталды және Марамарос Сигетін орыс әскері басып алды; 4 қазанда австро-венгерлік қарсы шабуыл басталды және Марамарос Сигеті қайта басып алынды. 9 қазанда Варшаваға қарсы алғашқы неміс шабуылы Варшава (9–19 қазан) және Ивангород (9–20 қазан) шайқастарымен басталды. Қыркүйекте шығыс майдандағы жағдай нашарлаған кезде генерал Фалькенхайн басқаратын жаңа неміс бас қолбасшылығы Франциядағы жағдайды түзетуге және шешуші жеңіліске жеткізуге тырысты.
Austria Hungary had declared war on Serbia on 28 July and on 1 August, military operations began on the Polish border. Libau was bombarded by a German cruiser on 2 August and on 5 August, Montenegro declared war on Austria Hungary. On 6 August, Austria Hungary declared war on Russia and Serbia declared war on Germany; war began between Montenegro and Germany on 8 August. The Battle of Stallupönen (17 August) caused a minor check to the Russian invasion of East Prussia and on 12 August, Britain and France declared war on Austria Hungary, as Austrian forces crossed the Save and seized Shabatz. Next day, Austrian forces crossed the Drina and began the first invasion of Serbia. The Battle of Cer (Battle of the Jadar, 17–21 August) began and the Battle of Gumbinnen in East Prussia took place from 19–20 August. On 21 August, Austro Hungarian forces withdrew from Serbia. The Battle of Tannenberg (26–30 August) began in East Prussia and in the Battle of Galicia (23 August – 11 September) the First Battle of Kraśnik was fought in Poland from 23–25 August. Shabatz was retaken by Serbian forces and the last Austrian troops retired across the Drina, ending the First Austrian Invasion of Serbia. The First Battle of Lemberg (26–30 August) began in Galicia and the Battle of Komarów (26 August – 2 September) and the Battle of Gnila Lipa (26–30 August) began in Poland. A naval action took place off Åland and a German cruiser SMS Magdeburg ran aground and was intercepted by a Russian squadron. On 3 September, Lemberg was captured by the Russian army and the Battle of Rawa (Battle of Tarnavka 7–9 September) began in Galicia. The First Battle of the Masurian Lakes (7–14 September) began and on 8 September, the Austro Hungarian army commenced the Second Invasion of Serbia, leading to the Battle of Drina (6 September – 4 October). The Second Battle of Lemberg (8–11 September) began and on 11 September, Austrian forces in Galicia retreated. The Battle of the Masurian Lakes ended on 15 September and Czernowitz in Bukovina was taken by the Russian army. On 17 September, Serbian forces in Syrmia were withdrawn and Semlin evacuated, as the Battle of the Drina ended. Next day General Paul von Hindenburg was appointed Oberbefehlshaber der gesamten Deutschen Streitkräfte im Osten (Ober Ost, Commander in Chief of German Armies in the Eastern Theatre). On 21 September, Jaroslaw in Galicia was taken by the Russian army. On 24 September, Przemyśl was isolated by Russian forces, beginning the First Siege as Russian forces conducted the First Invasion of North Hungary (24 September – 8 October). Military operations began on the Niemen (25–29 September) but German attacks were suspended on 29 September. The retreat of Austro Hungarian forces in Galicia ended and Maramaros Sziget was captured by the Russian army; an Austro Hungarian counter offensive began on 4 October and Maramaros Sziget was retaken. On 9 October, the First German Offensive against Warsaw began with the battles of Warsaw (9–19 October) and Ivangorod (9–20 October). As the situation on the eastern front deteriorated in September, the new German high command under General Falkenhayn attempted to retrieve the situation in France and inflict a decisive defeat.
Бельгиядағы операциялар, 1914 жылдың тамыз-қазан айлары
1914 жылғы 2 тамызда Бельгия үкіметі неміс әскерлерінің Бельгия арқылы Францияға өтуіне рұқсат бермеді. 3 тамыз бен 4 тамыздың арасындағы түні Бельгия Бас штабы үшінші дивизияға неміс әскерінің шабуылына кедергі келтіру үшін Льеж қаласына баруға бұйрық берді. Үшінші дивизия, Льеж бекінісінің гарнизоны, кавалерия дивизиясының қорғауы және Льеж мен Намурдан келген бөлімдермен қамтамасыз етілген Бельгияның қалған дала әскері 4 тамызға дейін Гете өзеніне жетті, орталық және батыс Бельгияны, сондай-ақ Антверпенге қарайтын байланыс жолдарын қорғады. Неміс басқыншылығы 4 тамызда 1-ші, 2-ші және 3-ші армияларының алты бригадасы Германия-Бельгия шекарасын кесіп өтуімен басталды. Бельгиялықтардың қарсыласуы және немістердің франк тирлерден (жергілікті соғысшылар) қорқуы, немістерді шабуылдан кейін көп ұзамай Бельгия азаматтарына қарсы «үркіту» саясатын жүзеге асыруға итермеледі. Бұл саясаттың нәтижесінде жаппай қырғындар, өлім жазалары, кепілге алу және қалалар мен ауылдарды өртеу сияқты қылмыстар жасалды, бұл оқиға «Бельгияның зорлануы» деп танылды. 5 тамызда неміс әскерлерінің алдыңғы қатарлары Лиеж қаласын және Лиеж бекінісінің бекіністерін күшпен басып алуға тырысты. Қала 6 тамызда түсті, бірақ бекіністер алынбады. 12 тамызда бес неміс супер ауыр гаубицасы және төрт австриялық гаубица батареясы Бельгия қорғанысын жүйелі түрде бомбалауды бастады, соның салдарынан 16 тамызда соңғы бекініс құлады. 18 тамызда немістер Мез өзенінің бойымен Намур қаласына қарай жылжуды бастады, ал Бельгия дала әскері Гете өзені бойындағы позицияларынан Антверпендегі Ұлттық бекініске қарай шегінуді бастады. 20 тамызда неміс 1-ші армиясы Брюссель қаласын қарсылықсыз басып алды, ал Бельгия дала әскері Антверпенге жетті. 1-ші дивизия мен неміс IX корпусы арасындағы шайқасудан басқа, неміс алдыңғы қатарларынан көп кедергі көрінбеді, нәтижесінде бельгиялықтар 1630 қаза тапты. 24 тамыз бен 28 қыркүйек аралығында BEF (Британ экспедициялық корпусы) және француз әскерлері Францияға үлкен шегініс жасағанда, бельгиялық, француз және британ әскерлерінің шағын бөлімдері Бельгияда неміс атты әскеріне және [[Жагер (әскери)]]-ге қарсы операциялар жүргізді. 27 тамызда RNAS (Корольдік әскери-теңіз авиациясы) эскадрильясы Брюгге, Гент және Ипр қалалары арасындағы әуе барлауы үшін Остендке ұшып келді. Британдық теңізшілер 19/20 қыркүйек түнінде Дюнкеркке қонды және 28 қыркүйекте Лилль қаласын басып алды. Бригаданың қалған бөлігі 30 қыркүйекте Кассель қаласын басып алды және елді автокөліктермен барлады. RNAS бронеавтомобиль бөлімі көліктерге оқтан қорғайтын болатты орнату арқылы құрылды. 2 қазанда теңіз бригадасы Антверпенге көшірілді, ал 6 қазанда теңіз дивизиясының қалған бөлігі 4/5 қазан түнінде Дюнкеркте қонды. 6-7 қазанда 7-ші дивизия мен 3-ші кавалерия дивизиясы Зеебрюггеге қонды. Доверде жиналған теңіз күштері жеке бөлімге біріктірілді, ол Каналда және француз-бельгиялық жағалауда әрекет ету үшін Довер патрулі болып құрылды. 20 тамыздан бастап Антверпен неміс әскерлерімен оңтүстік және шығыс жақтан қоршалды, ал негізгі неміс әскерлері француздар мен британдықтарды шекарадан оңтүстікке қарай Марнаға дейін қуды. Антверпендегі бельгиялық күштер 24-26 тамызда, 9-13 қыркүйекте және 26-27 қыркүйекте француздар мен британдықтарға көмектесуге тырысты. 28 қыркүйекте неміс ауыр және аса ауыр артиллериясы Антверпен маңындағы бельгиялық бекіністерді бомбалауды бастады. 1 қазанда немістер 5-ші резервтік және теңіз дивизиясы ұстаған Sint Katelijne Waver және Walem форттарына, сондай-ақ Bosbeek және Dorpveld редуттарына шабуыл жасады. Сағат 11:00-ге қарай Валем форты қатты зақымдалды, Лиер форты снарядтардан зақымдалды, бірақ Конингшуикт форты, Таллаберт және Босбек редуттары көбінесе зақымдалмады; Синт-Кателинь Вейвер форты мен Дорпвельд редуты арасындағы жер басып алынды. 2 қазаннан бастап Корольдік әскери-теңіз дивизиясының күшейткішіне қарамастан, немістер бекіністердің сыртқы сақинасына еніп кірді. Неміс әскері қаланың батысынан Голландия шекарасымен жағалауға қарай дәлізді қысқанда, Бельгия дала әскері Антверпеннен батысқа қарай жағалауға қарай шегінді. 9 қазанда қалған гарнизон капитуляциялады, ал немістер қаланы басып алды. Кейбір британдық және бельгиялық әскерлер Нидерландыға қашып, соғыс аяқталғанға дейін сонда тұтқындалды. Бельгиялық шегінуді Гент маңында француз теңізшілері бригадасы, бельгиялық атты әскері және британдық 7-ші дивизиясы қорғады. 15 қазанда Бельгия әскері Диксмуидтен жағалауға дейін Батыс Фландриядағы Изер өзені бойындағы қорғаныс сызығын басып алды.
On 2 August 1914, the Belgian government refused the passage of German troops through Belgium to France and on the night of 3/4 August, the Belgian General Staff ordered the Third Division to Liège to obstruct a German advance. Covered by the Third Division, the Liège fortress garrison, a screen of the Cavalry Division and detachments from Liège and Namur, the rest of the Belgian field army closed up to the river Gete by 4 August, covering central and western Belgium and the communications towards Antwerp. The German invasion began on 4 August, when an advanced force of six German brigades from the 1st, 2nd and 3rd Armies, crossed the German Belgian border. Belgian resistance and German fear of Francs tireurs, led the Germans to implement a policy of Schrecklichkeit (frightfulness) against Belgian civilians soon after the invasion, in which massacres, executions, hostage taking and the burning of towns and villages took place and became known as the Rape of Belgium. On 5 August, the advanced German forces tried to capture Liège and the forts of the Fortified Position of Liège by coup de main. The city fell on 6 August but the forts were not captured and on 12 August, five German super heavy howitzers and four batteries of Austrian howitzers, began systematically to bombard the Belgian defences, until the last fort fell on 16 August. On 18 August, the Germans began to advance along the Meuse River towards Namur and the Belgian field army began a withdrawal from its positions along the Gete, to the National Redoubt at Antwerp. On 20 August, the German 1st Army took Brussels unopposed and the Belgian field army reached Antwerp, with little interference from German advanced parties, except for an engagement between the 1st Division and the German IX Corps near Tienen, in which the Belgians had 1,630 casualties. While the BEF and the French armies conducted the Great Retreat into France (24 August – 28 September), small detachments of the Belgian, French and British armies conducted operations in Belgium against German cavalry and [[Jäger (military). On 27 August, a squadron of the RNAS had flown to Ostend, for air reconnaissance sorties between Bruges, Ghent and Ypres. British marines landed at Dunkirk on the night of 19/20 September and on 28 September occupied Lille. The rest of the brigade occupied Cassel on 30 September and scouted the country in motor cars. An RNAS Armoured Car Section was created, by fitting vehicles with bullet proof steel. On 2 October, the Marine Brigade was moved to Antwerp, followed by the rest of the Naval Division on 6 October, having landed at Dunkirk on the night of 4/5 October. From 6–7 October, the 7th Division and the 3rd Cavalry Division landed at Zeebrugge. Naval forces collected at Dover were formed into a separate unit, which became the Dover Patrol, to operate in the Channel and off the French Belgian coast. Antwerp was invested to the south and east by German forces after 20 August, while the main German armies chased the French and British over the border southwards to the Marne. Belgian forces in Antwerp tried to assist the French and British with sorties on 24–26 August, 9–13 September and 26–27 September. On 28 September, German heavy and super heavy artillery began to bombard Belgian fortifications around Antwerp. On 1 October, the Germans attacked forts Sint Katelijne Waver and Walem and the Bosbeek and Dorpveld redoubts, held by the 5th Reserve and Marine divisions. By 11:00 am, Fort Walem was severely damaged and Fort Lier was hit by shells but Fort Koningshooikt, the Tallabert and Bosbeek redoubts were mostly intact; the intervening ground between Fort Sint Katelijne Waver and Dorpveld redoubt had been captured. Despite reinforcement by the Royal Naval Division from 2 October, the Germans penetrated the outer ring of forts. When the German advance began to compress a corridor from the west of the city along the Dutch border to the coast, the Belgian field army withdrew from Antwerp westwards towards the coast. On 9 October, the remaining garrison surrendered and the Germans occupied the city. Some British and Belgian troops escaped to the Netherlands, where they were interned for the duration of the war. The Belgian withdrawal was protected by a French Marine brigade, Belgian cavalry and the British 7th Division around Ghent. On 15 October, the Belgian army occupied a defensive line along the Yser river in west Flanders, from Diksmuide to the coast.
Марнадағы бірінші шайқас, 5-12 қыркүйек
Жоффре француз әскерлерін Германия шекарасына тасымалдау үшін темір жолдарды пайдаланып, Лотарингия мен Эльзастан әскерлерді кері көшіріп, генерал Мишель Жозеф Мауноридің басқарған тоғыз дивизия мен екі атты дивизиядан тұратын жаңа алтыншы армияны құрды. 10 қыркүйекке қарай жиырма дивизия мен үш атқыштар дивизиясы Германия шекарасынан батысқа, француз орталығына және сол жаққа көшірілді, ал Германияның 1-ші, 2-ші және 3-ші армиялары мен үшінші, төртінші, тоғызыншы, бесінші армиялар, BEF және алтыншы армия арасындағы күш тепе-теңдігі 44:56 дивизияға өзгерді. 4 қыркүйектің соңында Жоффре алтыншы армияға БЭФ Монмирайға қарай алға жылжуда, Шат-Тьерриге қарай Ourcq өзенінен шығысқа қарай шабуыл жасауға бұйрық берді, ал бесінші армия солтүстікке қарай шабуыл жасады, оның оң жақ қанатын Сент-Гонд батпақтары бойындағы тоғызыншы армия қорғады. Француздық бірінші, екінші, үшінші және төртінші армиялар шығысқа қарай Верден мен Туль арасындағы неміс 5-ші, 6-шы және 7-ші армияларының шабуылдарына қарсы тұрып, солтүстіктен Нансидің оңтүстігіндегі қорғанысқа шабуыл жасады. 6-шы және 7-ші армиялар Метстен келген ауыр артиллериямен күшейтілді және 4 қыркүйекте Мозель бойымен қайтадан шабуыл жасады. 5 қыркүйекте алтыншы армия Парижден шығысқа қарай алға жылды және сол күні таңертең аймаққа көшіп келген және француздардың алға жылжуын тоқтатқан неміс IV резервтік корпусымен кездесті. Түнде IV резервтік корпус шығысқа қарай жақсы позицияға көшті және француз әуе барлауы неміс күштерінің солтүстікке қарай 6-армияға қарсы қозғалғанын байқады. 1-ші армияның қолбасшысы генерал Александр фон Клюк 2-ші корпусқа Марнаның солтүстік жағалауына оралуға бұйрық берді, бұл 8 қыркүйекке дейін солтүстік жағалауға барлық төрт 1-ші армия корпусының қайта орналасуын бастады. Солтүстік жағалауға жылдам қозғалу алтыншы армияның Ourcq өзенін кесіп өтуіне кедергі келтірді, бірақ 1-ші және 2-ші армиялар арасында алшақтық туды. BEF 6–8 қыркүйекте алға жылды, Пети Моренді кесіп өтті, Марнадағы көпірлерді басып алды және терең көпір басына ие болды. Бесінші армия да олқылыққа түсіп, 8 қыркүйекте Пети Моренді кесіп өтті, бұл Бюлоға 2-ші армияның оң жақ қанатын кері қайтаруға мәжбүр етті. Келесі күні бесінші армия Марнаны қайтадан кесіп өтті және неміс 1-ші және 2-ші армиялары француздың тоғызыншы, төртінші және үшінші армиялары 3-ші армияға қарсы қорғаныс шайқастарында жеңіліс таба бастады, содан кейін 1-ші және 2-ші армиялармен бірге 9 қыркүйекте кері шегінуге мәжбүр болды. Шығыс жаққа қарай, үшінші армия Верденнің батысына кері қайтуға мәжбүр болды, өйткені неміс шабуылдары оңтүстік-шығыста Мейз биіктіктерінде жасалды, бірақ Верденмен және батыста төртінші армиямен байланыс орнатуға қол жеткізді. 5 қыркүйекте Верденнің оңтүстігіндегі екінші армияға қарсы неміс шабуылы француздарды кері шегінуге мәжбүр етті, бірақ 8 қыркүйекте дағдарыс жеңілдеді. 10 қыркүйекте Верденнің батысындағы неміс әскерлері Айнға қарай кері шегінді, ал франко-британдықтар артта қалғандарды және жабдықтарды жинап, соңынан ілесіп кетті. 12 қыркүйекте Жоффре батысқа қарай флангпен қозғалуға және үшінші армияның солтүстікке қарай шабуылға шығуына бұйрық берді. Оларды қуу тым баяу болды және 14 қыркүйекте неміс әскерлері Эйннің солтүстігінде қазылып, одақтастар артқы бөлімнен гөрі траншеялық сызықтарға кездесті. Тоғызыншы, бесінші және алтыншы армиялардың алдыңғы шабуылдары 15–16 қыркүйекте кері қайтарылды, бұл Жоффриге екінші армияны батысқа, алтыншы армияның сол жақ флангіне ауыстыруды бастауға мүмкіндік берді. Бұл 17 қыркүйек пен 17–19 қазан аралығында қарсылас армияларды Пикардия мен Фландрия арқылы Солтүстік теңіз жағалауына жылжытты.
Joffre used the railways which had transported French troops to the German frontier to move troops back from Lorraine and Alsace to form a new Sixth Army under General Michel Joseph Maunoury with nine divisions and two cavalry divisions. By 10 September, twenty divisions and three cavalry divisions had been moved west from the German border to the French centre and left and the balance of force between the German 1st, 2nd and 3rd armies and the Third, Fourth, Ninth, Fifth armies, the BEF and Sixth Army had changed to 44:56 divisions. Late on 4 September, Joffre ordered the Sixth Army to attack eastwards over the Ourcq towards Château Thierry as the BEF advanced towards Montmirail and the Fifth Army attacked northwards, with its right flank protected by the Ninth Army along the St. Gond marshes. The French First, Second, Third and Fourth armies to the east, were to resist the attacks of the German 5th, 6th and 7th armies between Verdun and Toul and repulse an enveloping attack on the defences south of Nancy from the north. The 6th and 7th armies were reinforced by heavy artillery from Metz and attacked again on 4 September along the Moselle. On 5 September, the Sixth Army advanced eastwards from Paris and met the German IV Reserve Corps, which had moved into the area that morning and stopped the French advance short of high ground north of Meaux. Overnight, the IV Reserve Corps withdrew to a better position east and French air reconnaissance observed German forces moving north to face the Sixth Army. General Alexander von Kluck the 1st Army commander, ordered the II Corps to move back to the north bank of the Marne, which began a redeployment of all four 1st Army corps to the north bank by 8 September. The swift move to the north bank prevented the Sixth Army from crossing the Ourcq but created a gap between the 1st and 2nd armies. The BEF advanced from 6–8 September, crossed the Petit Morin, captured bridges over the Marne and established a bridgehead deep. The Fifth Army also advanced into the gap and by 8 September, had crossed the Petit Morin, which forced Bülow to withdraw the right flank of the 2nd Army. Next day the Fifth Army recrossed the Marne and the German 1st and 2nd armies began to retire as the French Ninth, Fourth and Third Armies fought defensive battles against the 3rd Army which then had to retreat with the 1st and 2nd armies on 9 September. Further east, the Third Army was forced back to the west of Verdun as German attacks were made on the Meuse Heights to the south east but managed to maintain contact with Verdun and the Fourth Army to the west. German attacks against the Second Army south of Verdun from 5 September, almost forced the French to retreat but on 8 September, the crisis eased. By 10 September, the German armies west of Verdun were retreating towards the Aisne and the Franco British were following up, collecting stragglers and equipment. On 12 September, Joffre ordered an outflanking move to the west and an attack northwards by the Third Army, to cut off the German retreat. The pursuit was too slow and by 14 September, the German armies had dug in north of the Aisne and the Allies met trench lines, rather than rearguards. Frontal attacks by the Ninth, Fifth and Sixth armies were repulsed from 15–16 September, which led Joffre to begin the transfer of the Second Army west to the left flank of the Sixth Army, the first phase of the operations to outflank the German armies, which from 17 September to 17–19 October, moved the opposing armies through Picardy and Flanders, to the North Sea coast.
Айндағы бірінші шайқас, 13-28 қыркүйек
10 қыркүйекте француз әскерлері мен BEF Марнадағы жеңістің артығын алу үшін алға жылды. Сол жақ фланқтағы әскерлер де алға жылды, оларға қарсы тек артқы күзет күштері ғана тұрды. 11 және 12 қыркүйекте Жоффре флангтық маневрлерге бұйрық берді, бірақ жылдамдық жеткіліксіз болғандықтан немістерді қуып жете алмады. 14 қыркүйекте немістер Эйннің солтүстік жағалауындағы биік жерлерге бекінді, бұл француз әскерлерінің 15-16 қыркүйектегі шабуылын бірнеше ұсақ табыстармен шектеді. Француз әскерлері 2 қыркүйекте зақымдалмаған теміржол арқылы батысқа қарай жылжуды бастады, бұл арқылы 5-6 күн ішінде корпусты сол жақ фланға жеткізуге мүмкіндік болды. 17 қыркүйекте француздың алтыншы армиясы Сойссоннан Нойонға дейін XIII және IV корпуспен, сондай-ақ 6-шы резервтік дивизиялар тобының 61-ші және 62-ші дивизияларының қолдауымен шабуыл жасады. Одан кейін шайқас солтүстікке қарай Лассиньиге жылды, ал француз әскерлері Нэмпсель маңында бекінді. Француздың екінші армиясы шығыс фланғынан келді және алтыншы армияның сол жақ корпусына басшылықты қабылдады, себебі неміс әскерлері де шығыс фланғынан жылжытылып жатқандығы туралы ақпарат түсті. Неміс IX резервтік корпусы 15 қыркүйекке дейін Бельгиядан келді, ал ертесі күні 1-ші армиямен бірге оңтүстік-батысқа қарай IV корпуспен және 4-ші және 7-ші атқыштар дивизиясымен француз әскерлерінің қоршауын бұзуға тырысты. Шабуыл тоқтатылды және корпус 1-ші армияның оң жақ фланғына қайтарылды. 2-ші және 9-шы атқыштар дивизиялары ертесі күні жіберілді, бірақ француз шабуылы Карлепонт пен Нойонға жеткенше 18 қыркүйекте тоқтатылды. Флирей шайқасында неміс әскерлері Верденнен батысқа қарай Реймске және Эйнге 20 қыркүйекте шабуыл жасады, Верденнен Парижге дейінгі маңызды теміржолды кесіп, Сент-Михель шығанағын құрды. Негізгі неміс күштері батыс фланғында қалып, француздар радиохабарларды ұғу арқылы оны анықтады. 28 қыркүйекте Эйн майданы тұрақтанды, ал BEF 1 қазанның кешкісінен 2 қазанға дейін шегінуді бастады, ал алғашқы әскерлер 8-9 қазанда Аббевиль аймағына жетті.
On 10 September, the French armies and the BEF advanced to exploit the victory of the Marne and the armies on the left flank advanced, opposed only by rearguards. On 11 and 12 September, Joffre ordered outflanking manoeuvres but the advance was too slow to catch the Germans, who on 14 September, began to dig in on high ground on the north bank of the Aisne, which reduced the French advance from 15–16 September to a few local gains. French troops had begun to move westwards on 2 September, over undamaged railways which could move a corps to the left flank in from 5–6 days. On 17 September, the French Sixth Army attacked from Soissons to Noyon, with the XIII and IV corps, supported by the 61st and 62nd divisions of the 6th Group of Reserve Divisions, after which the fighting moved north to Lassigny and the French dug in around Nampcel. The French Second Army arrived from the eastern flank and took over command of the left hand corps of the Sixth Army, as indications appeared that German troops were also being moved from the eastern flank. The German IX Reserve Corps arrived from Belgium by 15 September and next day attacked with the 1st Army to the south west with the IV Corps and the 4th and 7th cavalry divisions, against the attempted French envelopment. The attack was cancelled and the corps withdrew behind the right flank of the 1st Army. The 2nd and 9th cavalry divisions were sent next day but the French attack reached Carlepont and Noyon, before being contained on 18 September. In the Battle of Flirey, the German armies attacked from Verdun west to Reims and the Aisne on 20 September, cut the main railway from Verdun to Paris and created the St Mihiel salient. The main German effort remained on the western flank, which the French discovered by intercepting wireless messages. By 28 September, the Aisne front had stabilised and the BEF began to withdraw on the night of 1/2 October, with the first troops arriving in the Abbeville area on 8/9 October.
Германияның жоспары
Марнадағы жеңілістен кейін Мольтке 1-ші және 2-ші армияларға Германияның оң жақ қанатымен Айнға шегінуге, ал 3-ші, 4-ші және 5-ші армияларға Ремске және Верденнің солтүстігінен шығысқа қарай шегінуге бұйрық берді. 6-шы және 7-ші армияларға шабуылдарын тоқтатып, ор қазуға тапсырылды. Бұл шегіну Эльзас аймағынан 7-ші армияны Оаз өзенінің оң жақ қанатына көшіру үшін уақыт беруді көздеді, бірақ франко-британдықтардың шабуылдары 7-ші армияны 1-ші және 2-ші армиялар арасындағы олқылықты толтыруға мәжбүр етті. 14 қыркүйекте Мольтке Фалькенхайнмен ауыстырылды, сол кезде 1-ші армия Айнға жетті, оң жақ қанаты Оаз өзенінде, ал 7-ші армия Айнде жиналды. Шығысқа қарай 3-ші, 4-ші және 5-ші армиялар Просненнен Верденге дейін ор қазып, фронталды шабуылдардан қорғалды. 1-ші армияның солтүстік қанаты әлі де француз әскерлерінің шабуылына осал болды, олар Ұлы кері шегіну кезінде зақымдалған теміржолдармен жылжуға мүмкіндік болмағандықтан, зақымдалмаған теміржолдар арқылы неміс әскерлеріне қарағанда жылдам қозғала алатын. OHL теміржол бөлімінің бастығы генерал Вильгельм Гренер үш балама ұсынды: жаңа позициялардан фронталды шабуыл, резервтер оң жақ қанатқа ауыстырылғанда Айн желісін қорғау немесе шегінуді жалғастыру және оң жақ қанатта шабуылға дайын тұру үшін неміс әскерлерін толық қайта топтастыру. 15 қыркүйекте Фалькенхайн шегінуді жалғастыруды қалап, 1-ші армияға Артемстен Ла-Ферге және Нувион-э-Катионға шегінуге және оң жақ қанатты француз шабуылдарынан қорғау үшін ор қазуға бұйрық берді, ал 6-шы армия Лотарингиядан батыс қанатына көшті, 5-ші армиядан бастап 18 қыркүйекте француз әскерлерін батысқа қарай тығыздап, 1-ші армияның оң жағынан асып түскенше жалпы шабуылға дайын тұрды. Бұл жоспар аздан кейін тоқтатылды, өйткені оберст (полковник) Герхард Таппен (OHL Операциялық бөлімі) майданды тексеру сапарынан оралғаннан кейін француздар шабуылға түсуге тым шаршағандарын, соңғы шабуыл шешуші болады және Марнадағы жеңілістен кейін неміс әскерлерінің моральдық жағдайы нашарлайды деп хабарлады. 15-19 қыркүйек аралығында Фалькенхайн генерал Карл фон Бюловтың уақытша басқаруындағы 1-ші, 2-ші және 7-ші армияларға оңтүстікке қарай шабуыл жасауға, ал 3-ші, 4-ші және 5-ші армияларға француздарды әлсірету және әскерлерді батысқа жылжытуды болдырмау мақсатында шабуыл жасауға бұйрық берді. 6-шы армия 17 қыркүйекте батыс қанатына қарай қозғала бастады, шешуші шайқасқа (Schlachtentscheidung) дайын болды, бірақ 18 қыркүйектегі француз шабуылдары Фалькенхайнды 6-шы армияға неміс қанатын қорғау үшін қорғанысқа өтуге бұйрық беруге мәжбүр етті.
After the defeat on the Marne, Moltke ordered a retirement to the Aisne by the 1st and 2nd armies on the German right wing and a withdrawal to Reims and a line eastwards past the north of Verdun, by the 3rd, 4th and 5th armies. The 6th and 7th armies were ordered to end their attacks and dig in. The withdrawal was intended to make time for the 7th Army to be transferred from Alsace to the right wing near the Oise but Franco British attacks led to the 7th Army being sent to fill the gap between the 1st and 2nd armies instead. Moltke was replaced by Falkenhayn on 14 September, by when the 1st Army had reached the Aisne, with its right flank on the Oise and the 7th Army had assembled on the Aisne, between the 1st and 2nd armies. Further east the 3rd, 4th and 5th armies had dug in from Prosnes to Verdun, secure from frontal attacks. The 1st Army was still vulnerable on its northern flank, to attacks by French troops transferred from the south, which could be moved faster over undamaged railways, than German troops using lines damaged during the Great Retreat. General Wilhelm Groener, head of the Railway Department of the OHL, suggested three alternatives, a frontal attack from the new positions, a defence of the line of the Aisne while reserves were transferred to the right flank or to continue the withdrawal and comprehensively regroup the German armies, ready to conduct an offensive on the right flank. On 15 September, Falkenhayn wanted to continue the withdrawal and ordered the 1st Army to fall back and dig in from Artems to La Fère and Nouvion et Catillon, to protect the right flank from a French offensive, while the 6th Army moved from Lorraine to the western flank, ready for a general offensive to begin progressively on 18 September from the 5th Army in the east, pinning French troops down westwards, until the 6th Army enveloped the French, beyond the right of the 1st Army. The plan was cancelled soon afterwards, when Oberst (Colonel) Gerhard Tappen (OHL Operations Branch), reported from a tour of inspection at the front that the French were too exhausted to begin an offensive, that a final push would be decisive and that more withdrawals would compromise the morale of the German troops, after the defeat on the Marne. From 15–19 September Falkenhayn ordered the 1st, 2nd and 7th armies, temporarily under the command of General Karl von Bülow, to attack southwards and the 3rd, 4th and 5th armies to attack with the intention of weakening the French and preventing troops from being moved westwards. The 6th Army began to move to the western flank on 17 September, ready for a decisive battle (Schlachtentscheidung) but French attacks on 18 September, led Falkenhayn to order the 6th Army to operate defensively to secure the German flank.
Француздық шабуыл жоспары
Француздардың Германияның Айнға кері шегінуінен кейін алға жылжуға жасаған тырабы 14 қыркүйекте немiс әскерлерi өздерiнiң шегiнуiн тоқтатқанын және Айнның солтүстік жағалауында бекініп алғанын анықтағаннан кейін сәтсіз аяқталды. Жоффре немiс 1-шi және 2-шi армияларына шабуыл жасауға бұйрық бердi, бiрақ 15–16 қыркүйекте Бесiншi, Тоғызыншы және Алтыншы армиялардың алға жылжуға тырысуы аз нәтиже бердi. Deuxième Bureau (Француз әскери барлау қызметі) сонымен қатар шығыстан батысқа қарай немiс әскерлерiнiң қозғалысы туралы хабарлады, бұл Жоффренi француз әскерлерiн шығыстан ауыстыруды жалғастыруға итермеледі, ол 2 қыркүйекте IV корпуспен басталды және 9 қыркүйекте XX корпуспен, 11 қыркүйекте XIII корпуспен, ал 18 қыркүйекте XIV корпуспен жалғасты. Француз күштерінің шығыста әлсіреуі Флирей шайқасынан бұрын, 20 қыркүйекте Верденнiң екі жағында Үшiншi армияға, Реймстен солтүстікке қарай Бесiншi армияға және Айн бойымен Алтыншы армияға қарсы немiс шабуылымен аяқталды, нәтижесiнде Сент-Михель шығыңқы аймағы құрылды. Жоффр француздардың батыс жағына басымдық беру саясатын сақтап, ұсталған радиохабарламалар арқылы немiстердiң әскерлерiн батыс жағына жылжытып жатқанын және Екiншi армияны Алтыншы армияның солтүстігіне жинап жатқанын бiлгеннен кейiн, осы саясатты жалғастырды. 24 қыркүйекте Екiншi армияға шабуыл жасалды және жоспарланғандай немiс жағын айналып өтудің орнына, жерді ұстап тұруда қиындықтарға тап болды.
French attempts to advance after the German retirement to the Aisne were frustrated after 14 September, when German troops were discovered to have stopped their retirement and dug in on the north bank of the Aisne. Joffre ordered attacks on the German 1st and 2nd armies but attempts by the Fifth, Ninth and Sixth armies to advance from 15–16 September, had little success. The Deuxième Bureau (French Military Intelligence) also reported German troop movements from east to west, which led Joffre to continue the transfer of French troops from the east, which had begun on 2 September with the IV Corps and continued on 9 September with the XX Corps, 11 September with the XIII Corps and the XIV Corps on 18 September. The depletion of the French forces in the east, took place just before the Battle of Flirey, a German attack on 20 September against the Third Army on either side of Verdun, the Fifth Army north of Reims and the Sixth Army along the Aisne, which ended with the creation of the St. Mihiel Salient. Joffre maintained the French emphasis on the western flank, after receiving intercepted wireless messages, showing that the Germans were moving an army to the western flank and continued to assemble the Second Army to the north of the Sixth Army. On 24 September the Second Army was attacked and found difficulty in holding ground, rather than advancing around the German flank as intended.
Пикардия шайқасы, 22-26 қыркүйек
Француздық алтыншы армия 17 қыркүйекте Компиеннен батысқа қарай Оза бойымен шабуылға көшті. Француздық барлау ұшақтары нашар ауа райы салдарынан жерге қондырылды, ал ат әскері шаршады, бұл француз командирлерін қажетті ақпараттан мәлімдеді. Жоффреге екі неміс корпусының Антверпеннен оңтүстікке қарай жылжып келе жатқаны туралы хабар жеткен соң, алтыншы армия шабуылын тоқтатып, Нэмпсел мен Ройдің маңында бекініске кірісуге мәжбүр болды. IV және XIII корпустар 1-ші, 5-ші, 8-ші және 10-шы кавалерия дивизияларымен бірге (Кавалерия корпусының генералы Луи Конно) Екінші армияға берілді, ал XIV және XX корпустар Бірінші және бастапқы Екінші армиядан Амиеннің оңтүстігіне жиналу үшін алынды, француз байланысын қорғау үшін 81-ші, 82-ші, 84-ші және 88-ші аумақтық дивизиялары қоршау ретінде қолданылды. Француздар 22 қыркүйекте Лассиньиден солтүстікке қарай Ройге және Шольнге дейін неміс жағынан айналып өту үшін шабуылға шықты, бірақ 18/19 қыркүйек түнінде келген неміс ІІ корпусы IX резервтік корпусының оң жақ қанатында кездесті. II кавалерия корпусының (генерал Георг фон дер Марвиц) төрт дивизиясына қарамастан, немістер Рибекурдан Лассиньи мен Ройге дейінгі шегініс сызығына қайтарылды, бұл Хам және Сент-Квентин арқылы неміс байланысына қауіп төндірді. 24 қыркүйекте француздарға Реймстен келген XVIII корпус шабуыл жасады, бұл француздық IV корпустың Ройдегі оң жақ қанатын кері шегінуіне себеп болды. Солтүстікке қарай француздар Пероннеге жетіп, Сомманың шығыс жағалауында плацдарм құрды, бірақ 26 қыркүйекте неміс XIV резервтік корпусы Бапумға жетті. Екінші армияның шабуылдық мүмкіндігі сарқылып, қорғаныс позициялары басып алынды, ал Жоффр күштерді нығайту үшін тағы төрт корпусты жіберді. Келесі аптада Екінші армияның солтүстік қанаты одан әрі солтүстікке жылжыды және 29 қыркүйекте Аррас маңында жиналған Екінші армияның солтүстік корпусын бақылау үшін әскерлік бөлімше (генерал Луи де Модхуй) құрылды.
The French Sixth Army began to advance along the Oise, west of Compiègne on 17 September. French reconnaissance aircraft were grounded during bad weather and cavalry were exhausted, which deprived the French commanders of information. As news reached Joffre that two German corps were moving south from Antwerp, the Sixth Army was forced to end its advance and dig in around Nampcel and Roye. The IV and XIII corps were transferred to the Second Army, along with the 1st, 5th, 8th and 10th Cavalry divisions of the Cavalry Corps (General Louis Conneau), the XIV and XX Corps were withdrawn from the First and the original Second Army to assemble south of Amiens, with a screen of the 81st, 82nd, 84th and 88th Territorial divisions, to protect French communications. The French advanced on 22 September, on a line from Lassigny northwards to Roye and Chaulnes around the German flank but met the German II Corps, which had arrived on the night of 18/19 September, on the right flank of the IX Reserve Corps. Despite the four divisions of the II Cavalry Corps (General Georg von der Marwitz), the Germans were pushed back to a line from Ribécourt to Lassigny and Roye, which menaced German communications through Ham and St. Quentin. On 24 September, the French were attacked by the XVIII Corps as it arrived from Reims, which forced back the French IV Corps at Roye on the right flank. To the north, the French reached Péronne and formed a bridgehead on the east bank of the Somme, only for the German XIV Reserve Corps to reach Bapaume to the north on 26 September. The offensive capacity of the Second Army was exhausted and defensive positions were occupied, while Joffre sent four more corps to reinforce. Over the next week, the northern flank of the Second Army moved further north and on 29 September, a subdivision d'armée (General Louis de Maud'huy) was formed, to control the northern corps of the Second Army as they assembled near Arras.
Альберт шайқасы, 25-29 қыркүйек
21 қыркүйекте Фалькенхайн 6-армияны Амиен маңына шоғырландырып, батысқа қарай жағалауға шабуыл жасап, содан кейін француздардың солтүстік фланкін Сомның оңтүстігінен қоршауға алуды шешті. Француздық екінші армияның шабуылы Фалькенхайнды XXI және I Бавария корпустарын олар келген бойда бұруға мәжбүр етті. 24 қыркүйекте фронтты Шаульнен Пероннеге дейін солтүстікке қарай кеңейтіп, француздарды Сом өзенінен кері шегіндірді. 26 қыркүйекте француздық екінші армия Лассиньиден Ройге және Брей-сюр-Соммеге дейінгі шегіністе бекінді; неміс атқыштар корпусы солтүстікке жылжып, II Бавария корпусының Сомның солтүстігіндегі жерді басып алуына жағдай жасады. 27 қыркүйекте неміс II атқыштар корпусы 61-ші және 62-ші резервтік дивизияларды (генерал Жозеф Брюгер, генерал Альберт д’Амаденің орнын басты) кері тартты. Бұл XIV резервтік корпустың алғы шебін тазартты және II Бавария корпусының оң фланкімен байланыс жасады. Француздық d'armée бөлімшесі Аррас қаласында жинала бастады, ал Модхуй неміс фланкін айналып өтуге тағы бір әрекет жасамай, керісінше, бөлімшеге неміс шабуылы қауіп төндіріп тұрғанын анықтады. Неміс II Бавария және XIV Резерв корпустары француз аумақтық дивизиясын Бапомнан ығыстырып, Брей-сюр-Сомме және Альбертке қарай жылды. 25-27 қыркүйек аралығында Сомның солтүстігіндегі француздық XXI және X корпустары, оң фланкіде 81-ші, 82-ші, 84-ші және 88-ші аумақтық дивизиялармен, сондай-ақ француздық II атқыштар корпусының 1-ші, 3-ші, 5-ші және 10-шы атқыштар дивизияларымен Альбертке жолдарды қорғады. 28 қыркүйекте француздар немістердің Марикурттан Фрикурт және Тьепвальға қарайғы шабуылын тоқтата алды. II неміс атқыштар корпусы Арас маңында француз атқыштар корпусымен тоқтатылды. 29 қыркүйекте Жоффре Амиеннен солтүстікке қарай француздық II атқыштар корпусына Аррастың оңтүстік-шығысындағы және Аррас пен Ленсте резервтік дивизиялары бар уақытша корпусқа (генерал Виктор д’Урбаль) жаңа Оныншы армияны қосты.
On 21 September, Falkenhayn decided to concentrate the 6th Army near Amiens, to attack westwards to the coast and then envelop the French northern flank south of the Somme. The offensive by the French Second Army forced Falkenhayn to divert the XXI and I Bavarian Corps as soon as they arrived, to extend the front northwards from Chaulnes to Péronne on 24 September and drive the French back over the Somme. On 26 September, the French Second Army dug in on a line from Lassigny to Roye and Bray sur Somme; German cavalry moved north to enable the II Bavarian Corps to occupy the ground north of the Somme. On 27 September, the German II Cavalry Corps drove back the 61st and 62nd Reserve divisions (General Joseph Brugère, who had replaced General Albert d'Amade), to clear the front for the XIV Reserve Corps and link with the right flank of the II Bavarian Corps. The French subdivision d'armée began to assemble at Arras and Maud'huy found that instead of making another attempt to get around the German flank, the subdivision was menaced by a German offensive. The German II Bavarian and XIV Reserve corps pushed back a French Territorial division from Bapaume and advanced towards Bray sur Somme and Albert. From 25–27 September, the French XXI and X Corps north of the Somme, with support on the right flank by the 81st, 82nd, 84th and 88th Territorial divisions and the 1st, 3rd, 5th and 10th Cavalry divisions of the French II Cavalry Corps, defended the approaches to Albert. On 28 September, the French were able to stop the German advance on a line from Maricourt to Fricourt and Thiepval. The German II Cavalry Corps was stopped near Arras by the French cavalry. On 29 September, Joffre added X Corps, north of Amiens, to the French II Cavalry Corps south east of Arras and a provisional corps (General Victor d'Urbal), which had a Reserve division in Arras and one in Lens, to a new Tenth Army.
Аррастың бірінші шайқасы, 1-4 қазан
1 қазанда француздар Геммаппе, Ванкур және Монши-ле-Прюден Аррас тұсында X корпустың келуіне дейін кері шегінді. 1 қазанға дейін тағы екі француз корпусы, үш жаяу әскер және екі атқыштар дивизиясы солтүстікке қарай Амиенге, Аррасқа, Ленске және Лилльге жіберілді, бұл Екінші армияны сегіз корпусқа дейін жеткізді. Жоффре Кастельнауға Аррас маңында қорғанысқа өтуді бұйырды, ал Модхуй мен армияның бөлімшелері Аррасқа шабуыл жасады. 28 қыркүйекте Фалькенхайн 6-армияға Аррас тұсындағы IV, Гвардия және I Бавария корпустарымен шабуылдауды және солтүстікке қарайғы шабуылдарды жүргізуді бұйырды. Руппрехт француздарды Аррастың батысында тоқтатып, қаланың солтүстік жағынан қоршауға алуды ниеттенді. 1 қазанда француздар оңтүстік-шығыстан шабуыл жасады, тек атқыштар дивизиясын күтіп отырды. Немістер 1 қазанда Аррас пен Дуай аралығында шабуылдап, француздардың алдын кесті. 3 қазанда Руппрехт Аррас тұсында 6-армияны күшейтіп, IV кавалерия корпусына Валенсиеннен Лилльге жол беруді бұйырды. 3-4 қазанда Аррас және айналасындағы неміс шабуылдары ауыр шығынға әкелді. 4 қазанда неміс әскерлері Ленске, Сушеске, Невиль-Сен-Вастқа еніп, Лорет шұңқырына бекінді. Немістер Аррастың солтүстігінен Скарпке жетпек болып шабуыл жасады, бірақ X корпусы оларды кері тартты. 4 қазанға дейін неміс әскерлері Givenchy-en-Gohelle-ге де жетті, ал француздардың оң жағындағы Аумақтық дивизиялар X корпустан бөлінді, бұл Кастельнау мен Модхуйді шегінуді ұсынуға итерді. Жоффре Модхуйдің армия бөлімшесін тәуелсіз 10-армия етіп жариялады және Кастельнауға Екінші армияны ұстап тұруды бұйырды, себебі солтүстікке келіп жатқан әскерлердің саны неміс қысымын жеңілдетуге мүмкіндік беретін еді. 6 қазанға дейін Оизден Соммаға дейінгі Екінші армия майданы және Типвальден Аррас пен Сушеске дейінгі 10-армия майданы тұрақтанды. Неміс кавалериясы 6-армияның солтүстігінен шабуыл жасап, француз Аумақтық дивизияларын Ленстен Лилльге кері шегіндірді. 5 қазанда Марвиц кавалерияға батысқа қарай, Жерорта арнасының жағалауындағы Аббевильге қарай жылжуға және оңтүстікке қарай теміржолдарды кесіп тастауға бұйрық берді. 6 қазанның соңында Фалькенхайн Пикардиядағы 2-армияның шабуылдау әрекеттерін тоқтатты. Солтүстікте I және II кавалерия корпустары Ленс пен Лилль арасында шабуылдады және тез арада Лорет шұңқырының артына шегінді. Келесі күні кавалерияға француз XXI корпусының алғашқы әскерлері шабуыл жасады, олар Бетүннен шығысқа қарай жылжып келе жатқан еді.
On 1 October, the French at Arras were pushed back from Guémappe, Wancourt and Monchy le Preux, until the arrival of X Corps. By 1 October, two more French corps, three infantry and two cavalry divisions had been sent northwards to Amiens, Arras, Lens and Lille, which increased the Second Army to eight corps, along a front of Joffre ordered Castelnau to operate defensively, while Maud'huy and the subdivision d'armée advanced on Arras. On 28 September, Falkenhayn had ordered the 6th Army to conduct an offensive by the IV, Guard and I Bavarian corps near Arras and more offensives further north. Rupprecht intended to halt the French west of Arras and envelop them around the north side of the city. On 1 October, the French attacked to the south east, expecting only a cavalry screen. The Germans attacked from Arras to Douai on 1 October, forestalling the French. On 3 October, Rupprecht reinforced the 6th Army north of Arras and ordered the IV Cavalry Corps from Valenciennes to Lille. From 3 to 4 October, German attacks on Arras and the vicinity were costly failures. On 4 October, German troops entered Lens, Souchez, Neuville Saint Vaast and gained a footing on the Lorette Spur. German attacks were made from the north of Arras to reach the Scarpe but were eventually repulsed by X Corps. By 4 October, German troops had also reached Givenchy en Gohelle and on the right flank of the French further south, the Territorial divisions were separated from X Corps, prompting Castelnau and Maud'huy to recommend a retreat. Joffre made Maud'huy's subdivision d'armée independent as the Tenth Army and told Castelnau to keep the Second Army in position because the increasing number of troops arriving further north would divert German pressure. By 6 October, the Second Army front from the Oise to the Somme and the Tenth Army front from Thiepval to Arras and Souchez had been stabilised. A German cavalry attack to the north of the 6th Army, pushed back the French Territorial divisions from Lens to Lille and on 5 October, Marwitz ordered the cavalry to advance westwards to Abbeville on the Channel coast and cut the railways leading south. At the end of 6 October, Falkenhayn terminated attempts by the 2nd Army to break through in Picardy. To the north, the I and II Cavalry corps attacked between Lens and Lille and were quickly forced back behind the Lorette Spur. The next day, the cavalry was attacked by the first troops of the French XXI Corps to arrive as they advanced eastwards from Béthune.
Ла-Бассе шайқасы, 10 қазан - 2 қараша
Неміс 6-армиясы британдық күштер қаланы қорғауға үлкермес бұрын Лилльді басып алды, ал 4-армия Ипрде британдық жаққа шабуыл жасады. 9 қазанда неміс XIV корпусы француз күштерінің қарамағына келді, ал неміс 1-ші және 2-ші атты корпустары Ла-Бассе мен Арментьер арасында флангты айналып өтуге тырысты, бірақ француз атты әскерлері немістерді Ла-Бассе каналының солтүстігінде тоқтатты. Неміс 4-ші атты корпусы 7 қазанда Ипрден өтіп, француз жергілікті әскерлерінің күшімен Байельге кері шегінді. 8-9 қазан аралығында британдық II корпус теміржолмен Аббевильге жетіп, Бетюнге қарай жылды. 11 қазанның соңына қарай II корпус Бетүннен Хингес және Шокке дейінгі шегіністі ұстады, оң жақта Бетүннің оңтүстігінде және сол жақта батысқа қарай орналасқан қосымша бөлімшелерімен. 12 қазанда II корпус Ла-Бассе каналының солтүстігіндегі Живанши және Понт-дю-Хемге жету үшін шабуылға шықты. Неміс I және II атты корпустары мен қосылған егерьлер (Jäger) шабуылды тежеуге тырысты, бірақ британдықтар Живанши маңындағы қарсы шабуылды тойтарды. 14-15 қазанда II корпус Ла-Бассе каналы бойымен шығысқа қарай шабуыл жасап, француз атты әскерлерінің көмегімен флангтарда шағын табыстарға қол жеткізді, бірақ 967 сарбазды жоғалтты. 16-18 қазан аралығында корпус шабуылдары оң және сол жаққа бұрылып, неміс қарсылығына тап болып, Ауберсқа қарай жылды. 17 қазанда Ауберс биігінде бекініс орнатылды және француз атты әскерлері Фромельді басып алды. 18 қазанда неміс XIII корпусы келді, VII корпусын күшейтіп, британдық II корпусын тоқтатуға мәжбүр етті. 19 қазанда британдық жаяу әскерлері мен француз атты әскерлері Ле-Пилли ауылын басып алды, бірақ оны кейін немістер қайта басып алды. Жаңадан келген неміс 13-ші және 14-ші дивизиялары II корпусының фронтына қарсы шабуыл жасады. 21 қазанға дейін II корпусына Живанши маңындағы каналдан Виолен, Ильи, Герли және Риеге дейін бекініс қазуға бұйрық берілді, ал шабуылдық операциялар солтүстікке қарай жалғасты. Үнді корпусының Лахор дивизиясы келді және британдықтар қараша айының басына дейін неміс шабуылдарын тойтарды, екі тарап та күштерін Ипрдің бірінші шайқасына шоғырландырды және Ла-Бассе шайқасы аяқталды.
The German 6th Army took Lille before a British force could secure the town and the 4th Army attacked the exposed British flank at Ypres. On 9 October, the German XIV Corps arrived opposite the French and the German 1st and 2nd Cavalry corps tried a flanking move between La Bassée and Armentières but the French cavalry stopped the Germans north of La Bassée Canal. The German 4th Cavalry Corps passed through Ypres on 7 October and was forced back to Bailleul by French Territorial troops. From 8–9 October the British II Corps arrived by rail at Abbeville and advanced on Béthune. By the end of 11 October, II Corps held a line from Béthune to Hinges and Chocques, with flanking units on the right, south of Béthune and on the left to the west. On 12 October, II Corps attacked to reach Givenchy and Pont du Hem, north of La Bassée Canal. The German I and II Cavalry corps and attached Jäger tried to delay the advance but the British repulsed a counter attack near Givenchy. From 14 to 15 October, II Corps attacked eastwards up La Bassée Canal and managed short advances on the flanks, with help from French cavalry but lost 967 casualties. From 16–18 October the corps attacks pivoted on the right and the left flank advanced to Aubers against German opposition at every ditch and bridge. A foothold was established on Aubers Ridge on 17 October and French cavalry captured Fromelles. On 18 October, the German XIII Corps arrived, reinforced the VII Corps and gradually forced the British II Corps to a halt. On 19 October, parties of British infantry and French cavalry captured the village of Le Pilly, which later was recaptured by the Germans. The fresh German 13th and 14th divisions arrived and counter attacked the II Corps front. By 21 October, II Corps was ordered to dig in from the canal near Givenchy to Violaines, Illies, Herlies and Riez, while offensive operations continued to the north. The Lahore Division of the Indian Corps arrived and the British repulsed German attacks until early November, when both sides concentrated their resources on the First Battle of Ypres and the battle at La Bassée ended.
Мессен шайқасы, 12 қазан - 2 қараша
III корпус 10-12 қазанда Сент-Омер мен Хазебрукке жетті, содан кейін Лилль бағытына қарай шығысқа жылжыды. Британдық атты әскері алға жылжып, немістердің Мон-де-Катс және Кассельден Байельге дейінгі жолдағы Флетреде бекініп алғанын анықтады. 3-ші атты бригада Мон-де-Катс тауына шабуыл жасап, Байельдің солтүстігіндегі Мон-Нуарды басып алды. 14 қазанда атты әскер солтүстік-шығысқа қарай жылжып, аз қарсылыққа ұшыраса Дранутре мен Кемелді басып алды, содан кейін Дранутреден Вайтшатеге (Вийтшате) дейінгі шегіс бойына жетіп, IV корпустың 3-ші атты дивизиясымен байланысты. Бұл дивизия қазан айының басынан бері Бельгияда операция жүргізіп келген еді. 15 қазанда Эстаирді француз атты әскері басып алды, бірақ немістер Мененнен батысқа қарай, Комминнен әрі жылжуға мүмкіндік бермеді, түні бойында неміс әскері келген болатын. Уорнетон тұрақтап, Ипрес-Коммин каналының батысындағы неміс бекіністері алысқа ығыстырылды. 16 қазанға дейін атты корпус және 3-ші атты дивизия Лис өзенін Арментьерден Коминге дейін, ал Комин каналын Ипрге дейін бақылауда ұстады. Неміс күштері кері шегілгендіктен, BEF-ке 16 қазанда жалпы шабуылға көшуге бұйрық берілді. Атты әскерге Арментьер мен Менен арасындағы Лис өзенін кесіп өтуге, ал III корпус Ипр маңындағы 7-ші дивизиямен байланыс орнату үшін солтүстік-шығысқа жылжуға бұйрық берілді. Тұман Корольдік әуе күштерінің (RFC) барлау ұшақтарын жерге түсірді және артиллерияны бақылау мүмкін болмады. Лис өзені кең, тереңдігі 1,52 метр, жағасында сулы жайылымдар орналасқан. Жағалаулар батпақты арналармен және каналдармен тілінген, бұл атты әскерді жолдарда ұстады; неміс бекіністері ығыстырылды, бірақ атты әскердің шабуылдары неміс қорғаушыларын ығыстыра алмады және Уорнетон қаласындағы атты әскер түні бойы кері шегінді. Шабуыл 18 қазанда жаңадан басталды, атты әскер Деулеммонттан Тенбриленге дейін шабуыл жасады, бірақ күшті және жақсы ұйымдастырылған неміс қорғанысына қарсы ешқандай прогресске жетпеді, күнді оңтүстіктегі Деулеммонттың қарсы жағында және солтүстіктегі Тенбрилендегі теміржолға дейін аяқтады. 9-18 қазан аралығында атты корпусы шамамен 175 жарақат алды. Кездесу шайқасы аяқталды және "Теңізге жарыс" аяқталғаннан кейін Мессин шайқасындағы келесі операциялар жүргізілді.
The III Corps reached St. Omer and Hazebrouck from 10–12 October, then advanced eastwards towards Lille. The British cavalry advanced and found the Germans dug in on Mont des Cats and at Flêtre on the road from Cassel to Bailleul. The 3rd Cavalry Brigade attacked Mont des Cats and occupied Mt. Noir, north of Bailleul. On 14 October, the cavalry advanced north eastwards, occupied Dranoutre and Kemmel against slight opposition, then reached a line from Dranoutre to Wytschaete (Wijtschate), linking with the 3rd Cavalry Division of IV Corps, which had been operating in Belgium since early October. On 15 October, Estaires was captured by French cavalry but the Germans prevented an advance beyond Comines, west of Menin (Menen), where German troops had arrived during the night. A foothold was gained at Warneton and German outposts west of the Ypres–Comines canal were pushed back to the far side. By 16 October, the Cavalry Corps and the 3rd Cavalry Division held the Lys river from Armentières to Comines and the Comines canal to Ypres. The BEF was ordered to make a general advance on 16 October, as the German forces were falling back. The cavalry was ordered to cross the Lys between Armentières and Menin as the III Corps advanced north east to gain touch with the 7th Division near Ypres. Fog grounded Royal Flying Corps (RFC) reconnaissance aircraft and made artillery observation impossible. The Lys was wide and 1.52 m deep and flanked by water meadows. The banks were cut by boggy streams and dykes, which kept the cavalry on the roads; German outposts were pushed back but dismounted cavalry attacks could not dislodge the German defenders and the cavalry in Warneton town were withdrawn during the night. The attack was resumed on 18 October, when the cavalry attacked from Deûlémont to Tenbrielen but made no progress against a strong and well organised German defence, ending the day opposite Deûlémont in the south to the railway at Tenbrielen to the north. From 9–18 October, the Cavalry Corps had c. 175 casualties. The encounter battle ended and subsequent operations in the Battle of Messines took place after the end of the "Race to the Sea".
Арментьер шайқасы, 13 қазан - 2 қараша
11 қазанда британдық III корпусы, 4-ші және 6-шы дивизиялардан құралған, теміржолмен Сент-Омер мен Хазебрукке келді, сосын II корпустың сол жақ флангының артынан Байльёль мен Арментьерге қарай жылды. II корпусы Лилльдің солтүстігін айналып өтуге тиіс болды, ал III корпусы Арментьерден Уитшаетеге дейінгі шегірге жетіп, кавалерия корпусы (генерал-лейтенант Эдмунд Алленби, 1-ші виконт Алленби) сол жақта Ипрге дейін орналасуы керек еді. Француз әскерлері II корпустың Бетундегі орнын босатып, солтүстікке жылжып, III корпустың оң жағымен байланысуға тиіс еді, бірақ бұл жоспар орындалмады. III корпусының солтүстік флангында, кавалерия корпусының алдында Мон-де-Каттан Мт. Кемельге дейінгі төбелер тізбегі орналасқан, биіктігі теңіз деңгейінен шамамен 121,92 метр болатын, оңтүстікке қарай британдықтардың жылжу бағытына қарай созылатын тік жарлармен, неміс IV кавалерия корпусы үш дивизиясымен бекітілген. 12 қазанда британдық кавалериясы Мон-де-Катты басып алды. 13 қазанда III корпусы Метеренбекке қарай қазылған неміс әскерлерін анықтады. Ла-Короннадан Фонтен-Укке корпустың шабуылы 14:00-де жаңбырлы және тұманды ауа-райыда басталды, кешке қарай 708 адамның қаза болуымен, Оуттерстен мен Метерен басып алынды. Оң жақта француз кавалериясы шабуылға қолдау көрсетуге тырысты, бірақ гаубицалардың болмауынан, шашыраңқы коттедждермен және импровизацияланған бекіністермен жазық жерде алға жылжу мүмкін болмады. Неміс қорғаушылары үйлердің, қоршаулардың және қабырғалардың алдындағы қорғаныстан жасырынып, сарбаздарды көрінбейтіндей етіп, жақсы бақыланатын жерлерге орналасты, ал парапет үшін пайдаланылмаған қазылған топырақ шашырап жатты. III корпусы неміс күштері келгенге дейін неміс қорғанысының келесі шебіне шабуыл жасауы керек еді. 14 қазанда жаңбыр мен тұман әуеде барлау жүргізуге мүмкіндік бермеді, бірақ барлау тобы немістердің Байльёльден шегініп, Лиз өзенін кесіп өткенін анықтады. Одақтас күштер британдық кавалериясы мен жаяу әскері Steenwerck–Dranoutre шегіріне жеткеннен кейін Солтүстік теңізіне дейін үздіксіз шегір құрды, неміс тыл әскерлеріне қарсы баяу жылжу, нашар көріну және қиын жерде болды. III корпусы Саили, Бак-Сен-Мор, Эркингем және Понт-де-Ниппе өзендеріне жақындап, Ромаринде кавалериямен байланысты. 16 қазанда британдықтар Лиз өткелдерін бақылауға алды, ал кешке қарай Диксмуйдеде неміс шабуылдары басталды, келесі күні III корпусы Арментьерді басып алды. 18 қазанда III корпусына BEF және француз армиясының шабуылына қосылып, Лиз аңғарынан төмен шабуыл жасауға бұйрық берілді. Пёреншис қыратының бір бөлігі басып алынды, бірақ неміс қорғанысы күштірек болды және жаяу әскерге қазуға бұйрық берілді. 18/19 қазан түнінде III корпусы Лилльдің батысында Радингемнен Пон Ружға дейінгі шегірді ұстады. Кездесу шайқасы аяқталды, ал Арментьер шайқасындағы келесі операциялар Бірінші Ипр шайқасы кезінде (19 қазан – 22 қараша) Теңізге жарыс аяқталғаннан кейін өтті.
On 11 October, the British III Corps comprising the 4th and 6th divisions arrived by rail at St. Omer and Hazebrouck and then advanced behind the left flank of II Corps, towards Bailleul and Armentières. II Corps was to advance around the north of Lille and III Corps was to reach a line from Armentières to Wytschaete, with the Cavalry Corps (Lieutenant General Edmund Allenby, 1st Viscount Allenby) on the left as far as Ypres. French troops were to relieve the II Corps at Béthune to move north and link with the right of III Corps but this did not occur. On the northern flank of III Corps, in front of the Cavalry Corps, was a line of hills from Mont des Cats to Mt. Kemmel, about 121.92 m above sea level, with spurs running south across the British line of advance, occupied by the German IV Cavalry Corps with three divisions. On 12 October, the British cavalry advanced and captured the Mont des Cats. On 13 October, III Corps found German troops dug in along the Meterenbecque. A corps attack from La Couronne to Fontaine Houck began at 2:00 p. m. in wet and misty weather and by evening had captured Outtersteene and Méteren, at a cost of 708 casualties. On the right, French cavalry attempted to support the attack but without howitzers, could not advance in level terrain, dotted with cottages used as improvised strong points. The German defenders slipped away from defences in front of houses, hedges and walls, well sighted to keep the soldiers invisible, dug earth having been scattered rather than used for a parapet, which would have been visible. III Corps was to attack the next German line of defence before German reinforcements could reach the scene. Rain and mist made air reconnaissance impossible on 14 October but patrols found that the Germans had fallen back beyond Bailleul and crossed the Lys. Allied forces completed a continuous line to the North Sea when British cavalry and infantry reached a line from Steenwerck–Dranoutre, after a slow advance against German rearguards, in poor visibility and close country. III Corps closed up to the river at Sailly, Bac St. Maur, Erquinghem and Pont de Nieppe, linking with the cavalry at Romarin. On 16 October, the British secured the Lys crossings and late in the afternoon, German attacks began at Diksmuide and the next day the III Corps occupied Armentières. On 18 October, the III Corps was ordered to join an offensive by the BEF and the French army, by attacking down the Lys valley. Part of Pérenchies ridge was captured but much stronger German defences were encountered and the infantry were ordered to dig in. On the night of 18/19 October, the III Corps held a line from Radinghem to Pont Rouge, west of Lille. The encounter battle ended and subsequent operations in the Battle of Armentières took place after the end of the Race to the Sea during the First Battle of Ypres (19 October – 22 November).
Шығындар
Ипрдегі шайқастардың соңына қарай, батыстағы неміс әскерінің жоғалтуы 800 000 адамды құрады, оның ішінде 116 000 қаза тапты. Француз армиясының қазан-қараша айларындағы жалпы жоғалтуы 125 000 адамды құрады, ал тамыз-қыркүйек айларындағы 329 000 адамдық жоғалтулармен бірге жыл соңына дейін 454 000 адам жоғалды. 2001 жылы Страхан Ипрде 80 000 неміс әскерінің зардап шеккенін, соғыс басталғаннан бері 89 964 британдық әскерінің зардап шеккенін (оның 54 105-і Ипрде болған) және Бельгия армиясының шамамен 50 пайызы жоғалғандарын жазды.
By the end of the battles at Ypres, German army casualties in the west were 800,000 men, including 116,000 dead. The French army casualty total from October–November was 125,000 men, which, with losses of 329,000 men from August–September, gave a total of 454,000 casualties by the end of the year. In 2001, Strachan recorded 80,000 German casualties at Ypres, 89,964 British casualties since the beginning of the war, (54,105 incurred at Ypres) and that c. 50 per cent of the Belgian army had become casualties.
Изер шайқасы, 18 қазан - 30 қараша
Антверпеннен одақтастардың шегінуі кезінде британдық IV корпусы 14 қазанда Ипрдің солтүстігіне қарай жылжыды, ал 19 қазанда I корпус келді, кавалерия қаланың оңтүстігіндегі кеңістікті қорғады. Изер шайқасы (18 қазан – 30 қараша 1914 ж.) Бельгиядағы Изер өзені мен Иперли каналы бойында жүрді. Фалькенхайн Дюнкерк пен Кале қалаларын басып алып, «тақымдау соққысын» беру үшін жаңа 4-ші армия құрды. Бельгиялықтардың Изерге шегінуі «Теңізге қарай бәсекелестікті» аяқтады, бельгиялықтар жағалаудан оңтүстікке қарай фронтты ұстады, ал бельгиялық, француз және британ әскерлері одан әрі, BEF ұстады, ал 10-шы армия солтүстік фронттың оң жақ қанатында орналасты. Неміс шабуылдары 18 қазанда басталды, ал 22 қазанда неміс әскерлері Терваетеде өзен арқылы басып кірді. Француздық 42-ші дивизия 23 қазанда Ньевпортқа күшейте түсу үшін жіберілді, сол кезде бельгиялықтар Диксмуйде мен Ньевпорт арасында кері итерілді. Неміс артиллериясының ауыр шабуылына британдық басқарудағы одақтас кемелер жағалауда тойтарыс берді, бұл немістерді ішкі аймаққа шабуыл жасауға мәжбүр етті. 24 қазанда он бес неміс шабуылы Изерді кесіп өтті, ал француздар 42-ші дивизияның қалған бөлігін жіберді. 26 қазанға дейін бельгиялық қолбасшы генерал Феликс Вилеманс шегінуге шешім қабылдады, бірақ француздық наразылықтар мен король Альберттің бұйрықтары шегінуді тоқтатуға әкелді. Келесі күні Ньевпорттағы шлюздер ашылып, Изер мен теміржол бөгеті арасындағы аймақ суға батты. 30 қазанда неміс шабуылы Рамскапельдегі бөгетті кесіп өтті, бірақ келесі күні кешке тойтарылды; су басу салдарынан ұрыстар жергілікті операциялар деңгейіне дейін төмендеді.
During the Allied retreat from Antwerp, the British IV Corps moved north of Ypres on 14 October, where I Corps arrived on 19 October, with cavalry covering a gap to the south of the town. The Battle of the Yser (18 October – 30 November 1914) was fought, along a stretch of the Yser river and Yperlee Canal in Belgium. Falkenhayn created a new 4th Army to capture Dunkirk and Calais to inflict an "annihilating blow". The retreat of the Belgians to the Yser ended the "Race to the Sea", with the Belgians holding a front southwards from the coast and Belgian, French and British troops holding another beyond, the BEF holding and the Tenth Army holding another on the extreme right flank of the northern front. German attacks began on 18 October and on 22 October, German troops gained a foothold over the river at Tervaete. The French 42nd Division at Nieuwpoort was sent as reinforcements on 23 October, when the Belgians were pushed back between Diksmuide and Nieuwpoort. German heavy artillery was countered on the coast by Allied ships under British command, which forced Germans to attack further inland. On 24 October, fifteen German attacks crossed the Yser for and the French sent the rest of the 42nd Division. By 26 October, the Belgian Commander General Félix Wielemans, had decided to retreat but French objections and orders from the King Albert led to a withdrawal being cancelled. Next day sluice gates on the coast at Nieuwpoort were opened and flooded the area between the Yser and the railway embankment. On 30 October, a German attack crossed the embankment at Ramscapelle but was repulsed on the following evening; the inundations reduced the fighting to local operations.
Бірінші Ипр шайқасы, 19 қазан - 22 қараша
Бірінші Ипр шайқасы (Фландрияның бірінші шайқасының бөлігі) 19 қазанда басталды, неміс 6-шы және 4-ші армияларының шабуылдарымен, ал BEF Менен және Розеляреге (Рулер) қарай шабуыл жасады. 21 қазанда 4-ші армия өзара қымбат шайқаста жеңіліске ұшырады, ал 23-24 қазанда немістер 4-ші армиямен және оңтүстікке қарай 6-шы армиямен Изерге шабуыл жасады. Жаңа Сегізінші армияның француз шабуылы Розеляре және Торхутқа (Турут) бағытталды, бұл неміс әскерлерін британдық және бельгиялық позициялардан ығыстырды. 4-ші және 6-шы армиялар одақтас әскерлерді және Фабектің армиялық тобын алты жаңа дивизиямен және 250-ден астам ауыр артиллериялық құралдармен ұстап тұру мақсатында жаңа неміс шабуылы жоспарланды. Олар британдық I корпусына қарсы Мессен мен Гелувельт арасында солтүстік-батыс бағытта шабуыл жасады. Немістер 29 қазанда Менен жолындағы жерді басып алды және келесі күні британдық атқыштарды Ипрге дейін кері шегіндірді. Үш француз батальоны оңтүстікке жіберілді және 31 қазанда британдық батальон қарсы шабуыл жасап, неміс әскерлерін Гелувельт жол торабынан ығыстырды. 1 қарашада BEF-тің күші таусылып, француз XIV корпусы 10-шы армиядан солтүстікке жылжыды, ал француз IX корпусы оңтүстікке қарай Беселереге шабуыл жасады, бұл британдық флангаларға жасалған қысымды жеңілдетті. 3 қарашада неміс шабуылдары азайды, сол кезде Фабек армиялық тобы 17 250 адамдық шығынға ұшырады. 6 қарашада Лангемарк (Лангемарк) және Мессенге француз шабуылы жоспарланған, бірақ 5-8 қараша және 10-11 қарашадағы неміс шабуылдары оны тоқтатты. 10 қарашадағы негізгі шабуылды 4-ші армия Лангемарк пен Диксмуид арасында жасады, нәтижесінде Диксмуид франко-бельгиялық гарнизонынан алынды. Келесі күні британдықтар Мессин мен Полигон орманы арасында беспрецеденттік артиллериялық оққа ұшырады, содан кейін пруссиялық гвардия шабуыл жасады. Олар Менен жолы бойында британдық позицияларын бұзып өтті, бірақ қарсы шабуылдардың нәтижесінде кері шегінді. Қазанның ортасынан қарашаның басына дейін неміс 4-ші армиясы 52 000, ал 6-шы армиясы 28 000 адамдық шығынға ұшырады.
The First Battle of Ypres (part of the First Battle of Flanders) began on 19 October, with attacks by the German 6th and 4th armies, as the BEF attacked towards Menin and Roeselare (Roulers). On 21 October, the 4th Army was repulsed in mutually costly fighting and from 23–24 October, the Germans attacked on the Yser with the 4th Army and with the 6th Army to the south. French attacks by a new Eighth Army were made towards Roeselare and Torhout (Thourout), which diverted German troops from British and Belgian positions. A new German attack was planned where the 4th and 6th armies would pin down Allied troops and armeegruppe von Fabeck with six new divisions and more than 250 heavy guns, attacked north west between Messines and Gheluvelt, against the British I Corps. The Germans took ground on the Menin road on 29 October and drove back the British cavalry next day, to a line from Ypres. Three French battalions were sent south and on 31 October, a British battalion counter attacked and drove back the German troops from the Gheluvelt crossroads. By 1 November, the BEF was close to exhaustion and the French XIV Corps was moved north from the Tenth Army and the French IX Corps attacked southwards towards Becelaere, which relieved the pressure on the British flanks. German attacks began to diminish on 3 November, by when armeegruppe von Fabeck had lost 17,250 casualties. A French offensive was planned for 6 November towards Langemarck (Langemark) and Messines but was forestalled by German attacks from 5–8 November and 10–11 November. The main attack on 10 November was made by the 4th Army between Langemarck and Diksmuide, in which Diksmuide was lost by the Franco Belgian garrison. Next day, the British were subjected to an unprecedented bombardment between Messines and Polygon Wood and then attacked by the Prussian Guard, which broke into British positions along the Menin road, before being forced back by counter attacks. From mid October to early November, the German 4th Army lost 52,000 and the 6th Army lost 28,000 casualties.