Кіріспе

Неміс аңызы мен Вагнердің «Сақина» циклындағы кейіпкер – Хаген (немісше түрі) немесе Хёгни (Ескі скандинав тілінде Hǫgni, көбінесе ағылшын тілінде Hogni деп жазылады, Ескі ағылшын тілінде Hagena, латын тілінде Hagano). Ол германдық батырлық аңыздағы Бургундия патшалығы туралы әңгімелерде Бургундия сарбазы. Хаген көбінесе король Гунтердің (Ескі скандинав тілінде Gunnarr) бауыры немесе жарты бауыры ретінде танылады. «Нибелунгтар жырында» оны «Тронжеден» деп атайды.

Нибелунг әндері

Нибелунг жырында ол Тронждың Хагені деп аталады. Кейбір нұсқалар Хагенді үш патшаның "охаймы" деп көрсетеді, яғни олардың анасы Утенің ағасы (немесе күйеу інісі, қазір ескірген неміс тіліндегі аналық және әкелік туыстықты ажыратудың екі түрлі моделіне сәйкес). Кейбіреулер оны Гунтер, Гернот және Гизелхердің "қарындасының баласы" (алғашқыда әкесінің ағасы немесе күйеу інісі, "охаймнан" өзгеше) деп санайды, сондықтан бұл отбасыға жақын адамдардың әкелік/аналық қамқорлық рөлін өз мойнына алып, "аға" немесе "әпке" деген құрметті атаққа ие болуы мүмкін, бұл әдет-ғұрыптың қазірге дейін толық ескірмеген, бірақ жайлы азайып бара жатқан түрі (неміс тіліндегі 'Nennonkel/tante' – 'атаулы аға/әпке' сөзі). Неміс дәстүрінде Хаген ерекше қатал, кешірімсіз және зорлыққа бейім, ал кейбір деректерде бір көзі жоқ деп айтылады. Тидрек сағасы бойынша, Хаген Гуннардың (үлкен?) өгей бауыры болған. Алайда, ол толыққанды адам емес, өйткені оның әкесі – эльф, патша жоқ болған кезде оның әйелінен туған. Тидрекс сағасында Вальтер Васкенштендік (Аквитаниялық Вальтер) Хагеннің көзін төбелес кезінде шығарғаны айтылады. Аталған оқиғаларда Хагентің батыр Сигфридті аң аулау кезінде өлтіргені, оның денесінің жалғыз осал бөлігіне жарақат келтіргені көрсетіледі. Бұл кейіпкердің осы нұсқасы ең көп танымал және Вагнердің «Нибелунгтер сақинасы» шығармасында кездеседі. Скандинавия дәстүрінде Хагеннің аналогы Хогни одан аз радикалды, ал Сигфридтің (Скандинавиялық Сигурд) нақты өлтірушісі Гутторм, Гуннар мен Хогнидің кіші інісі, олардың ынталандыруымен осы іске қол жұмсайды. Неміс деректерінде Гюнтер мен Хаген, сондай-ақ Кримхильданың өзі Нибелунгтардың құлауының соңғы құрбандары болады. Хаген Нибелунг қазынасының жасырын орнын Кримхильдке патшасы Гюнтер тірі болғанша ашпауға уәде береді. Гюнтер қаза тапқаннан кейін, өлімге жақын Хаген Гюнтер енді әлсіремейтініне және құпияны сатпайтынына сенімді болғандықтан, бас тартуын жалғастырады, содан кейін Кримхильд оны Зигфридтің қылышы Бальмунгпен, Хаген оның өлімінен кейін ұрлаған қылышпен шауып тастайды.

Скандинавтық есептер

Солтүстік мифологиясында, алайда, Гуннар Атиллаға құпияны Хогни тірі болғанша айтпауға келіседі, осылайша Хогнидің өліміне себеп болады. Хогни Атилла оның жүрегін кесіп алғанда күледі. "Атламаль" дастанында Хаген/Хогнидің ұлы Хнифлунг әкесінің және туған-туыстарының өліміне кек алады, оған інісі Гудрун да қосылады. Бұл шығармада Хогнидің Костбера есімді әйелі және тағы екі ұлы болғандығы айтылады: Солар мен Снейвар. "Драп Нифлунга" Хогнидің әкесінің құрметіне аталған Гюки есімді төртінші ұлы туралы да мәлімдейді.

Вагнериан мифологиясы

"Жеңбек" циклының бір бөлігі – "Готтердаммерунг" операсында Хаген Гунтер мен Гутрунның әкесіз туған жартылай ағасы ретінде көрсетіледі, оның әкесі – эльф Альберіх. Ол да зұлым және ашкөз болып бейнеленеді, әкесінің ықпалымен және жеке мүддесі үшін әрекет етеді. Көрнекті неміс басы Курт Молл Хагеннің музыкасы бас репертуарында ерекше екенін айтады: ол әншінің дауысына зиян келтіруі мүмкін, дауыспен айғайлауды, қатты дыбысты вокалдық техниканы талап етеді; мұны тек өте күшті дауысы бар, қабілетті әншілер ғана орындай алады.