Владимир Войнович: Ресейлік жазушы және диссиденттің өмірі мен шығармалары
Vladimir Voinovich
Владимир Войнович (1932-2018): советский диссидент, писатель-сатирик. Автор "Жизнь и необычайные приключения солдата Чонкина", критик власти. Биография, книги.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейлік жазушы және кеңестік диссидент (1932–2018)
Russian writer and Soviet dissident (1932–2018)
Владимир Николаевич Войнович (Влади́мир Никола́евич Войно́вич, 26 қыркүйек 1932 – 27 шілде 2018), – орыс жазушысы және бұрынғы кеңестік диссидент, сондай-ақ совет жүйесінің тудырған "алғашқы нағыз комедия жазушысы". Оның ең белгілі туындылары – сатирикалық эпос "Қатардағы Иван Чонкиннің өмірі мен тамаша оқиғалары" және антиутопиялық "Мәскеу 2042". 1980 жылы совет билігі оны елден қууға мәжбүр етіп, азаматтығынан айырды, бірақ кейіннен оңалтып, 1990 жылы Мәскеуге қайта оралды. Кеңес Одағының құлауынан кейін ол Владимир Путиннің билігі тұсындағы ресей саясатын ашық сынады.
Vladimir Nikolayevich Voinovich (Влади́мир Никола́евич Войно́вич, 26 September 1932 – 27 July 2018), was a Russian writer and former Soviet dissident, and the "first genuine comic writer" produced by the Soviet system. Among his most well known works are the satirical epic The Life and Extraordinary Adventures of Private Ivan Chonkin and the dystopian Moscow 2042. He was forced into exile and stripped of his citizenship by Soviet authorities in 1980 but later rehabilitated and moved back to Moscow in 1990. After the fall of the Soviet Union, he continued to be an outspoken critic of Russian politics under the rule of Vladimir Putin.
Ерте өмір
Воинович Тажик КСР-і, Кеңес Одағындағы Сталинабад қаласында туған. Өзінің айтуынша, оның әкесі серб тегінен шыққан және серб әдебиетін аударған, ал анасы – еврей тегінен. Владимир Воинович әкесі сербтің Войнович ақсүйек әулетіне жататынын айтқан, бірақ бұл тек оның тегіне және югославиялық жазушы Видак Вуйновичтің "Войновичтер мен Вуйновичтер орта ғасырдан бүгінгі күнге дейін" (1985) кітабына негізделген. Ол Германияда болғанда автордан сыйлық ретінде алған. 1936 жылы Воиновичтің әкесі кеңес үкіметіне қарсы үгіт-насихат жасады деген айыппен тұтқындалып, бес жыл еңбек лагерінде отырды. Өзінің өмірбаяндық естеліктерінде ол біраз уақыт Қазақстанда "шабыт іздеп" болғандығын, ал Мәскеуге оралғаннан кейін өзінің алғашқы романын жазуға кіріскенін жазған.
Voinovich was born in Stalinabad, Tajik SSR, Soviet Union. According to himself, his father was of Serbian descent and a translator of Serbian literature, and his mother was of Jewish descent. Vladimir Voinovich claimed that his father belonged to the Serbian Vojnović noble family, although this is solely based on his surname and the book by the Yugoslavian writer Vidak Vujnovic Vojinovici i Vujinovici od srednjeg veka do danas (1985) which he received as a gift from the author during his stay in Germany. In 1936 Voinovich's father was arrested on the allegation of anti Soviet agitation and spent five years in labor camps. According to his autobiography, he spent some time in Kazakhstan, "seeking inspiration", and on his return to Moscow started working on his first novel.
Әдебиеттегі дебют және диссиденттік
Оның алғашқы жарияланған кітаптары "Біз мұнда тұрамыз" және "Шындықты айтқым келеді" болды. 1969 жылы ол Екінші дүниежүзілік соғыстағы орыс сарбазы туралы сатиралық роман, "Жеке Иван Чонкиннің өмірі мен тамаша оқиғаларының" бірінші бөлігін жариялады. Екінші бөлігі 1971 жылы жарық көрді, сондай-ақ Батыста да жарияланды. 1974 жылы билік Вайновичтің шығармалары мен саяси көзқарастары үшін жүйелі түрде мазалауды бастады.
His earliest published books were We Live Here and I Want To Be Honest. In 1969 he published the first part of The Life and Extraordinary Adventures of Private Ivan Chonkin, a satirical novel about a Russian soldier during World War II. A second part was published in 1971. and in the West. In 1974, the authorities began a systematic harassment of Voinovich due to his writing and his political attitude.
Ресейдегі қоғамдық белсенділік
Воинович өзінің саяси көзқарасын Кеңес Одағы құлағаннан кейін де білдіруді жалғастырды. 2001 жылы Воинович НТВ арнасына қолдау білдіретін ашық хатқа, ал 2003 жылы Екінші чечен соғысына қарсы хатқа қол қойды. 2015 жылдың 25 ақпанында ол "Владимир Воиновичтің Ресей президентіне ашық хаты" жариялады, онда ол Путиннен аштық ұшырған украиналық ұшқыш Надя Савченконы босатуды өтінді. Оның айтуынша, оның өлімі әлемге Крым мен Донбасс соғысынан да үлкен әсерін тигізуі мүмкін. 2015 жылы The Daily Beast газетіне берген сұхбатында Воинович "көп жағдайда, қазіргі жағдай" Кеңес одағы кезеңінен де жаман екенін және "біздің бостандықтарымыз тек қалдықтар" екенін айтты. 2017 жылы "Еркін Еуропа/Еркіндік радиосына" берген сұхбатында Воинович президент Путинді де сынға алды, Путин елді болашаққа бағытталған саясат есебінен консервативтік бағытқа бұрғанын айтты. Ол қазіргі Ресейдегі саяси жағдайды 70-жылдардағы Кеңес Одағымен салыстыруға болатынын қайталады. "Олар демонстрацияларды таратып жатыр. Адамдарды негізінен бірдей айыптаулар бойынша түрмеге қамап отыр. Шындығында, олар жеті жылға емес, екі жылға жаза тағайындайды. Ал енді адамдарды елден қуу бастады", - деп атап өтті ол. Оның екінші әйелі Ирина Даниловна Брауде (1938-2004) болды. Олардың бір қызы Ольга Воинович (1973 жылы туған), неміс жазушысы. Иринаның 2004 жылы қайтыс болғаннан кейін Воинович кәсіпкер Светлана Яковлевна Колесниченкоға (құрметті аты – Лианозова) үйленді, ол ресейлік журналист Томас Колесниченконың жесірі болды. Олар Мәскеуде тұрды. Ол "Вера" хосписінің қамқорлық кеңесінің мүшесі болды. Владимир Воинович 2018 жылдың 27 шілдесінде жүрек талмасынан қайтыс болды. Романның үшінші бөлімі 2007 жылы жарық көрді. Алдыңғы екі бөлімдей танымал болмаса да, ол кейіпкерлердің соғыстан кейінгі өмірін қазіргі уақытқа дейін, соның ішінде Чонкиннің АҚШ-қа еріксіз көшіп кетуін көрсетеді. Лаврентий Берия мен Иосиф Сталиннің тұлғаларына да көп көңіл бөлінеді, соңғысы Николай Пржевальскийдің ұлы және Пржевальскийдің атынан әжуалана суреттеледі. Автордың айтуынша, бүкіл романды жазуға оған шамамен елу жыл кетті. Романды кеңестік "22-ші қағида" деп сипаттаған. Кітап сюжеті мен Кеңес Одағы құлағаннан кейінгі Ресейдегі саяси оқиғалардың ұқсастығын бірнеше сарапшылар атап өтті. Оның қараңғы юмормен жазылған "Иванкиада" атты мемуары кеңес жүйесінің бюрократиялық тосқауылында жаңа пәтер алуға жасаған әрекеті туралы шын оқиғаны баяндайды. "Коммерсант" газетінің тілшісі Лиза Новикова кітапты перформанс өнерімен теңестіріп, "автор Солженицыннің ұлы жазушы дәрежесіне жетпейтінін дәлелдеуге тырысу арқылы аңызды жасауға көмектеседі" деді. Бұл кітап 2001-2002 жылдары жарық көрген Солженицыннің екі томдық тарихи еңбегі "Екі жүз жыл біргеге" жауап ретінде қарастырылды. Бұл кітап Ресейдегі еврейлердің тарихына арналған және көбінесе антисемиттік деп есептеледі. Алайда Воинович өзінің кітабын жазуды "Екі жүз жыл бірге" жарыққа шығудан бұрын бастағанын және оны аяғына дейін оқуға шыдамы жетпегенін айтты. Ол өзінің естеліктерін 2010 жылы жариялады.
Voinovich continued to voice his political convictions also after the fall of the Soviet Union. In 2001 Voinovich signed an open letter expressing support to the NTV channel, and in 2003 a letter against the Second Chechen War. On 25 February 2015 he published an "Open Letter from Vladimir Voinovich to the President of Russia" in which he asked Putin to release the Ukrainian pilot Nadiya Savchenko who went on a hunger strike. He stated that her death might have an even greater effect on the world's opinion than the annexation of Crimea and the war on Donbass. In a 2015 interview with The Daily Beast, Voinovich said that "In some ways, it is worse today" than during the Soviet era and that "the freedoms we have are just leftovers." In an interview with Radio Free Europe/Radio Liberty in 2017, Voinovich also voiced criticism of President Putin, saying that Putin had turned the country in a more conservative direction at the expense of politics "oriented toward the future." He repeated his opinion that the political situation in Russia today is comparable to the 1970s in the Soviet union. "They are breaking up demonstrations. They are throwing people in prison on basically the same charges. True, they aren't giving seven year sentences, but rather two. And now they have begun driving people out of the country", he noted. His second wife was Irina Danilovna Braude (1938—2004). They had one daughter Olga Voinovich (born 1973), a German writer. Following Irina's death in 2004 Voinovich married Svetlana Yakovlevna Kolesnichenko (née Lianozova), an entrepreneur, also a widow of the Russian journalist Tomas Kolesnichenko. They lived in Moscow. He was a member of the board of trustees of the Vera hospice. Vladimir Voinovich died on the night of 27 July 2018 of a heart attack. The third part of the novel was published in 2007. Not as well known so far as the previous two parts, it portrays the post War life of the characters until the present, including Chonkin's involuntary emigration to the USA. Much attention is also paid to the figures of Lavrentiy Beria and Joseph Stalin, the latter being mockingly depicted as a son of Nikolai Przhevalsky and a Przewalski's horse. According to the author, the writing of the whole novel took him almost fifty years. The novel has been described as a Soviet Catch 22. The similarities between the plot of the book and the actual political developments in Russian following the fall of the Soviet Union have been noted by several observers. His darkly humorous memoir The Ivankiad tells the true story of his attempt to get an upgraded apartment in the bureaucratic clog of the Soviet system. Liza Novikova of Kommersant compared the book to performance art, suggesting that "the author only helps creating the very same myth by trying to prove that Solzhenitsyn doesn't match the rank of a great writer". The book was widely seen as a reaction to Solzhenitsyn's two volume historical work Two Hundred Years Together that was published in 2001–2002 and dedicated to the history of Jews in Russia and frequently regarded as antisemitic. Voinovich, however, said that he had started the work on his book before Two Hundred Years Together was even published and that he didn't have patience to read it till the end. He published his memoirs in 2010.
Марапаттар мен құрметтер
Воинович 2000 жылғы Ресей Федерациясының Мемлекеттік сыйлығына ие болды, себебі ол "Еркін Ресейдің" дерлік әр азаматының санасында жатқан кеңестік неосталиндік мұра туралы "Монументалды үгіт" кітабын жазған. Ол сондай-ақ 2002 жылы Жазушының азаматтық қайраткерлігі үшін Андрей Сахаров сыйлығымен марапатталды.
Voinovich was awarded the State Prize of the Russian Federation for 2000, for his book "Monumental propaganda" about Soviet Neo Stalinist legacy sitting in the subconscious of almost every citizen of the "free Russia". He also received Andrei Sakharov Prize for Writer's Civic Courage (2002).