Кіріспе

Соққыда қауіпсіздікті арттыру үшін қабылданатын поза

Соққыға дайындалу позын немесе қауіпсіздік позын қабылдау – ұшақтағы сияқты, соққыға дайындық үшін берілетін нұсқау. "Соққыға дайындалыңыз!" немесе "Дайындалыңыз! Дайындалыңыз!" деген ескерту, ұшақ құрлыққа немесе суға шұғыл қонуға мәжбүр болған жағдайда жиі айтылады. Соққыға дайындалу позын қабылдаудың көптеген әртүрлі тәсілдері бар, көптеген елдер өздерінің авиациялық органдарының немесе басқа елдердің жүргізген зерттеулеріне негізделген өз нұсқаларын қабылдайды. Жолаушылар ұшақтарында ең көп таралған нұсқа – алға қарап отыру позы, онда соққыға дайындалатын адам басын соққыға ұшырауы мүмкін бетке немесе мүмкіндігінше жақын орналастырады (сонымен бірге белгілі бір дәрежеде иіледі), аяқтарын қатты жерге тірейді және қолын басына немесе алдыңғы орындыққа қояды.

Тіректің орналасу түрлері

Брейк позицияны қабылдаудың көптеген әртүрлі тәсілдері бар, көптеген елдер өздерінің авиациялық органдарының немесе басқа елдердің жүргізген зерттеулеріне сүйене отырып, өздерінің нұсқаларын қолданады. Бұл айырмашылықтарға қарамастан, барлық брейк позицияларында ортақ белгілер бар.

Ұсталған орындықтар

Ұшу қызметкерінің қалыпты жағдайға дайындалу поздалары ұшақтардың авариялық орындықтарының құрылысына байланысты біршама ерекшеленеді. Қазірге дейін ұшу қызметкерлері үшін ең тиімді қалыпты жағдайға дайындалу поздасы туралы көп зерттеу жүргізілмеген, бірақ әуе компаниялары бір-біріне ұқсас поздарды қабылдады. Артқа қарап отырған орындықтарда қызметкер өзінің арқасы мен басын авариялық орындықтың арқасына тығыз жапсырып, тізелерін және аяқтарын бірге қойып, тізеден сәл алға немесе артқа жылжытуы керек (әртүрлі әуе компанияларының процедураларына байланысты) – бұл әдетте «аяқтарын құйрыққа» деп аталады. Еуропалық авиакомпанияларда қолдарды бастың артына қойып, бірін-біріне жапсырып, шынтақтарды біріктіруге болады, сонымен қатар алдыңғы жағы құлақты жауып, есту қабілетін шектемеуге көңіл бөлу керек. Бұл поза ұшу қызметкерінің бетін кез келген сынықтардан қорғайды (олар шынтақтарына тиеді), сонымен қатар кабинаны көруге және бұйрықтарын айтуға мүмкіндік береді. АҚШ-та Федералдық авиация басқармасы (FAA) қолды мойынның артына қоюды ұсынбайды, өйткені олардың зерттеулері мұндай әрекеттер соққы кезінде мойын мен омыртқаға қажетсіз жүктеме түсіруі мүмкін екенін көрсетеді. Оның орнына, АҚШ-тағы стюардессалар көбінесе қолдарын төмен қаратып, жоғарғы сандарының астына қоюға үйретіледі. Басқа нұсқаларға қолдарды тізелерге қою немесе бір қолды қарсы қолды «құшақтау» жатады. Алға қарап отырған авариялық орындықтар үшін поза бірдей, бірақ аяқтары тізелерден артта орналасқан. Кейбір әуе компаниялары ұшу қызметкерлерінің иектерін төмен түсіруді талап етеді («капитанға иілу») – бұл мойынның жарақаттануын азайтуға көмектеседі. Ұшу қызметкерлері үшін үшінші қалыпты жағдайға дайындалу поздасы бар – «қалыпты» немесе «жартылай» поза. Бұл қызметкер ұшу және қону кезінде қабылдайтын поза, ол кездейсоқ жағдайлардан қорғауды қамтамасыз етеді және қажет болған жағдайда толық дайындық поздасын тез қабылдауға мүмкіндік береді. Қалыпты және толық дайындық поздасы арасындағы жалғыз айырмашылық – қызметкерлер қолдарын қарнының үстіне қояды немесе қолдарын сандарының астына қойып қозғалмайды. Бұл поза әрбір ұшу қызметкерінің 60 секундтық тексеруінің бөлігі болып табылады – бұл әуе компаниялары қолданатын техника, онда қызметкер ұшу және қону кезінде әртүрлі факторларды есінде қайталайды. «Есікті қалай ашуға болады?», «Ең жақын шығу орны қайда?», «Мен құрлық үстінде ме әлде суда ма?» және «қандай бұйрықтарды айту керек?» сияқты сұрақтар – бұл қызметкер өзінен сұрайтын бірнеше сұрақтар. Бұл психикалық тексеру қызметкердің ұшу және қону кезінде атқаратын маңызды қауіпсіздік рөліне назар аударуға және жағдайға жылдам бейімделуге көмектеседі. АҚШ-тың көптеген әуе компанияларында жаңа қалыпты жағдайға дайындалу поздары қолданылуда, онда ұшу қызметкерлері қолдарымен отырмайды. Оның орнына, олар қолдарын сандарының үстіне жайғастырады. Бұл жаңа поза қолмен отыру апат жағдайында жарақаттануға және/немесе қысылуға әкелуі мүмкін болғандықтан қабылдануда.

Сәбилер

Егер сіз сәбиді аяқ астына алып отырсаңыз, мүмкіндігінше жоғарыда көрсетілген қалыптарды сақтау ұсынылады, сәбиді бір қолыңызбен құшақтап, осы арқылы оның басын қорғаңыз. Ұлыбританияда сәбилерді аяқ астына отырғызу үшін арнайы сәбилік қауіпсіздік белбеуін қолдану қажет, ол ата-ананың белбеуіне бекітілетін жеке белбеу. Алайда, АҚШ-та FAA ережелері мұндай белбеулерге рұқсат бермейді, себебі FAA олардың балаға жарақат келтіру қаупін арттырады деп санайды. Әуе тасымалының бастапқы кезеңдерінде балаларға еденде, ұшақ қабырғасына сүйеніп отыру ұсынылған, бірақ бұл қалыптың жеткіліксіз қорғанысы бар екендігі анықталған соң, ұсыным өзгертілді. Сәби үшін ең қауіпсіз орын – авиациялық сертификатталған балалар қауіпсіздік орындығы.

Әдеттегі нұсқаулар

Көптеген мемлекеттік авиациялық әкімшіліктер немесе реттеуші органдар әуе кемесінің қауіпсіздік карталарында және ұшу қауіпсіздігі көрсетілімдерінде тірек күйін қалай қабылдау керектігін көрсетуді міндеттейді. Мысалы, 1993 жылы Ұлыбританияның Азаматтық авиация органының (Авиациялық оператор сертификатының иелеріне арналған 1993 жылғы хабарламасы) және Австралияның Азаматтық авиация қауіпсіздігі органының CAO 020.11 (14.1.3-бөлім) қаулылары. FAA АҚШ-қа, АҚШ-тан немесе АҚШ ішіндегі рейстерде бұл нұсқауды міндетті етпеген. Тірек күйін қабылдау тәсілін көрсету Халықаралық азаматтық авиация ұйымы белгілеген негізгі стандарт болып табылмайды.

Сәтті пайдалану

2015 жылы Федералды авиация басқармасы жүргізген зерттеуде, дайындық позасы, әсіресе алға қарап отыру позициясы, соқтығыс кезінде бас және мойын жарақаттарының қаупін едәуір төмендететіні анықталды. 2009 жылы US Airways 1549 рейсінің "Гадсон ғажайыбы" деп аталған төтенше суға қонған кезде, ұшқыш "Соққыға дайындалыңыз" деп ескертті, ал борт сәйкес қызметкерлері "Дайындалыңыз! Дайындалыңыз! Дайындалыңыз! Басты төмен! Төмен қалып тұрыңыз!" деп қайталап айтты. Борттағы 155 адамның барлығы қауіпті жарақаттарсыз аман қалды. 2016 жылы LaMia Flight 2933 рейсінің апатынан аман қалған экипаж мүшесінің бірі баспасөз куәлігінде, ол төтенше жағдай протоколын орындағандықтан, яғни қол сөмкесін екі аяғының арасына қойып, дайындық позасын қабылдағандықтан аман қалғанын айтты.

Құрлық теориясы

Интернетте 2000 жылдардан бері тараған қастандық теориялары мен қалалық аңыздар тірек күйін қабылдаудың жарақаттар мен өлімнің алдын алуда тиімсіз екенін, ал оның нақты мақсаты – жолаушыларды апат кезінде өлтіру, оларға ауырсызданған өлімді қамтамасыз ету, денелерін сақтау немесе әуе компаниясына қарсы сот процесінен сақтану болып табылады деген пікірлер айтылуда. Аталған шаруаларға қарсы «MythBusters» бағдарламасы, Snopes факт-тексеру сайты және авиация мамандары тарапынан нақтырақ зерттеулер жүргізіліп, бұл мәлімдемелердің жалған екені дәлелденді.