Екінші дүниежүзілік соғыстағы Жерорта теңізі шайқасы: Кап Спартивенто шайқасы (1940). Италия флотының күшіне қарсы британдық теңіз күштерінің операциясы. Таранто шабуылы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жерорта теңізі шайқасы барысында болған теңіз шайқасы. Спартивенто мүйісі шайқасы, Италияда Теулада мүйісі шайқасы деп те аталады. Бұл шайқас Екінші дүниежүзілік соғыстағы Жерорта теңізі шайқасы аясында 1940 жылғы 27 қарашада Ұлыбритания Корольдік теңіз күштері мен итальяндық Регия Марина күштері арасында өтті.
Naval battle during the Battle of the Mediterranean
The Battle of Cape Spartivento, known as the Battle of Cape Teulada in Italy, was a naval battle during the Battle of the Mediterranean in the Second World War, fought between naval forces of the Royal Navy and the Italian Regia Marina on 27 November 1940.
Шығу тегі
1940 жылғы 11 қараша күні түні британдықтар Таранто портында тұрған итальяндық флоттың жартысын – әсіресе, линкорларын – батырып немесе жарамсыз етіп жіберді. Осыған дейін итальяндықтар өздерінің негізгі кемелерін портта қалдырып, оның тек қана бар екендігі британдық кемелердің аймақтан өтуіне тосқауыл болады деп үміттенеді, бірақ мүмкіндік туса шайқасқа дайын еді. Алты күннен кейін, 17 қараша күні түнде, екі линкордан (итальяндық линкор «Витторио Венето» және итальяндық линкор «Джулио Чезаре») және бірқатар көмекші күштерден тұратын итальяндық әскер екі британдық авианосецті және олардың крейсерлік эскорттарын тоқтатуға тырысты. Олар Мальтаға қатысты аралдың қорғанысын күшейту үшін ұшақтар жеткізу мақсатымен (Operation White) бара жатқан еді. Британдықтар олардың жақындап келе жатқаны туралы ескертіліп, дереу кері бұрылып Гибралтарға қайтып келді, соның салдарынан екі «Blackburn Skua» және 12 «Hawker Hurricane» ұшағын мерзімінен бұрын ұшырды. Бір «Skua» және сегіз «Hurricane» ұшағы жанармай таусылғандықтан мақсатына жетпей теңізде жоғалып кетті, жеті ұшқыш қаза тапты. Италиялықтардың Мальтаға күш жіберуді тоқтатудағы сәттілігі британдықтардың аралға қосымша конвой жіберу жоспарларына (Operation Collar) күмән тудырды. Дегенмен, конвой Гибралтардағы «H» күшінен және Александриядан келген «D» күшінен қосымша күштермен қайтадан жіберілді. Конвойды итальяндық барлау қызметі байқап алды, және итальяндық флот оны тоқтату үшін тағы да теңізге шықты.
On the night of 11 November 1940, the British incapacitated or destroyed half of the Italian fleet's battleships in a daring aerial assault as they lay at rest at Taranto. Until then, the Italians had left their capital ships in harbour, hoping its mere presence as a fleet in being would deter British shipping through the area, though they would not decline battle if given the opportunity. Six days later, on the night of 17 November, an Italian force consisting of two battleships (Italian battleship Vittorio Veneto and Italian battleship Giulio Cesare) and a number of supporting units attempted to intercept two British aircraft carriers, and and their cruiser escorts, who were en route to Malta in an attempt to provide planes to reinforce that island's defenses (Operation White). The British were warned of their approach and immediately turned about and returned to Gibraltar, launching their aircraft (two Blackburn Skuas and 12 Hawker Hurricanes) prematurely. One Skua and eight Hurricanes were lost at sea, as they ran out of fuel well before arriving at their destination, with the loss of seven airmen. The Italians' success in disrupting the reinforcement of Malta cast serious doubt upon British plans to send a further convoy to supply the island (Operation Collar). However, the convoy was attempted, with increased support, including ships from Gibraltar based Force H, and Force D from Alexandria. The convoy was spotted by the Italian intelligence service, and once again the Italian fleet sailed out to intercept it.
Шайқас
Британдықтар итальяндық флоттың қозғалысын байқап, жүк кемелеріне жақындамай тұрып, оларды тоқтату үшін күштерін солтүстікке жіберді. 27 қарашада сағат 09:45-те, ауыр крейсер «Болцанодан» шыққан IMAM Ro.43 барлау ұшағы Четайбидің солтүстігінде шығысқа қарай бет алған британдық эскадрильяны анықтады. Көп ұзамай, 9:56-да адмирал Джеймс Сомервилл HMS Ark Royal авианосырынан өзінің ұшағының бес крейсер және бес эсминецтің бар екендігі туралы хабарлама алды және бұл итальяндық күштер шайқасқа дайындалып жатыр деп болжады. «D» күші Александриядан әлі келмеген еді, британдықтардың қару-жарағы нашар болды, бірақ 15 минуттан кейін «D» күші анықталды және жағдай өзгерді. Екі күш те шамалас болды; итальяндық кемелер ұзын қашықтықтағы және ірі калибрлі қарулармен жабдықталған болса да, британдықтарда авианосец болды, ол Таранто шайқасындағыдай бірнеше артықшылықтарды көрсеткен еді. Дегенмен, итальяндық адмирал Иниго Кампиониге, егер ол өте қолайлы жағдайда болмаса, шайқастан аулақ болуға бұйрық берілді, сондықтан шешуші шайқасқа жол берілмеді. Адмирал Сомервилл өз күштерін екі негізгі топқа бөлді: контр-адмирал Ланселот Холланд басқаратын бес крейсер алдыңғы қатарда, ал оңтүстікке қарай екінші топта екі линкор және жеті эсминец орналасты. Сол уақытта, тіпті оңтүстікке қарай, «Арк Роял» «Фейри Свердфиш» ұшақтарын ұшыруға дайындалып жатты. Италиялықтар өз флотын үш топқа бөлді: екеуі алты ауыр крейсерден және жеті эсминецтен, ал үшіншісі екі линкордан және тағы жеті сүйемелдеуші эсминецтен тұрды. 12:07-де итальяндық крейсер «Горициядан» алынған хабарламадан кейін Кампиони екі күштің күш-қуатының шамалас екенін түсінді және бұйрығына сәйкес крейсерлер тобына линкорларға қайта құрылуға және кетуге дайындалуға бұйрық берді. Алайда, осы уақытқа дейін жетекші крейсерлер тобы британдықтарға қарай бұрылып, олармен шайқасқа кірісті. Көптеген дереккөздер алғашқы соққыны 1-ші крейсер дивизиясының итальяндық ауыр крейсері, «Фиуме» немесе «Пола» жасады деп санайды, ал екінші оқ 3-ші крейсер дивизиясынан, «Триесте» немесе «Трентодан» жасалды, сол кезде тек итальяндық кемелер ғана қашықтықта болды. Бірақ 13:00-де «Витторио Венето» алыс қашықтықтан жеті залпта 19 оқ атты, бұл британдық крейсерлерге, төртінші залптан кейін кері қайтуға жеткілікті болды. Шындығында, «Бервик» пен «Манчестер» айналасында алып су көтерілген кезде Холланд түтін шығаруға бұйрық берді, ал оның кемелері «Ренаунмен» жақындасу үшін оңтүстік-шығысқа қарай қашты. «Манчестер» «Витторио Венетоның» оқтарынан сынықтардан зардап шекті. Екі күш те шегінді, шайқас 54 минутқа созылып, екі тарапқа да аз ғана зиян келтірді.
The British, aware of the Italian fleet's movements, sent their forces north to intercept them before they could come anywhere near the cargo ships. At 09:45 on 27 November, an IMAM Ro.43 reconnaissance floatplane from the heavy cruiser Bolzano discovered a British squadron steaming to the east, north of Chetaïbi. Shortly after, at 9:56, Admiral James Somerville received the report of his own aircraft from the carrier HMS Ark Royal about the presence of five cruisers and five destroyers, and assumed that these were Italian units closing for battle. Force D had not yet arrived from Alexandria and the British were outgunned, but 15 minutes later, Force D was spotted and the tables turned. The two forces were fairly even; although the Italian ships possessed both longer ranged and larger guns, the British had an aircraft carrier, which had shown several advantages over the battleship at Taranto. However, the Italian admiral Inigo Campioni had been given orders to avoid combat unless it was heavily in his favour, so a decisive battle was out of the question. Admiral Somerville deployed his forces into two main groups, with five cruisers under Rear Admiral Lancelot Holland in front and two battleships and seven destroyers in a second group following to the south. Meanwhile, and even further to the south, Ark Royal was preparing to launch its complement of Fairey Swordfish. The Italians had organized their fleet into three groups, two composed of the six heavy cruisers and seven of the destroyers and a third group of the two battleships and another seven escorting destroyers bringing up the rear. At 12:07, after a report received from the cruiser Italian cruiser Gorizias floatplane, Campioni realized the closeness in strengths of the two forces and in accordance with his orders commanded the cruiser groups to re form on the battleships and prepare to depart. However, by this point, the lead cruiser formation had already angled toward the British and was beginning to engage them in battle. Most sources believe that the first hit was scored by an Italian heavy cruiser from the 1º Cruiser Division, either from Fiume or Italian cruiser Pola, while the second round came from the 3º Cruiser Division, either from Italian cruiser Trieste or Italian cruiser Trento, at the time the only Italian warships within range. This advantage was soon negated, however, when at 13:00, Vittorio Veneto opened fire from Vittorio Veneto fired 19 rounds in seven salvoes from long range and that was enough for the now outgunned British cruisers, which turned back at the fourth salvo. In fact, as giant water spouts erupted around Berwick and Manchester, Holland ordered smoke, and his ships fled southeast to close with Renown. Manchester was holed by splinters from Vittorio Veneto's rounds. Both forces withdrew, the battle lasting a total of 54 minutes and causing little damage to either side.
Салдары
Соғыстан кейін Уинстон Черчилль Сомервиллді ауыстыруды қалады, себебі ол Мерс-эль-Кебирдегі француз флотына шабуыл жасауға қарсылық танытқаннан бері оның шабуылға ұмтылысын күмәндандырып келді. Тергеу кеңесі Сомервиллді кінәсіз деп тапты, ол бірнеше адмиралдың зор қолдауына ие болды. Кампиониге келсек, оған консервативті болуға рұқсат берілгенімен, ол Италияның британдықтарға теңіз шайқасында күрт соққы берудің ең жақсы мүмкіндігін жоғалтты. Оның теңіздегі басшылық күндері санаулы болды. Ячиноның сөзімен айтқанда, "Тарантодағы шабуылдан кейін біздің флотымыздың тиімді күштерінің басым бөлігін құрайтын осы кемелерді пайдалану Супермарина тарапынан негізінен моральдық жағдайларды ескере отырып және біздің жауынгерлік рухымыз бұзылмағанын көрсету мақсатында шешілді".
After the battle Winston Churchill wanted Somerville to be replaced, having questioned his offensive spirit ever since his objections to attacking the French at Mers el Kebir. A board of inquiry exonerated Somerville, who enjoyed the strong support of several fellow admirals. As for Campioni, although he had a mandate to be conservative, he had presided over the loss of Italy's best opportunity to deal the British a sharp setback in a fleet action. His days of command at sea were numbered. As Iachino remarked, "the use of these ships, which constituted at that moment nearly all of our fleet's effective units after the blow at Taranto, was decided by Supermarina mainly for reasons of morale, and to demonstrate that our combative spirit remained intact."
Танымал мәдениет
Бұл шайқас 1941 жылы Роберто Росселлини режиссерлік еткен "Ақ кеме" итальян фильмінде бейнеленген.
The battle features in the 1941 Italian film The White Ship directed by Roberto Rossellini.