Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грек мифологиясындағы кейіпкерлер
Characters of Greek mythology
Ежелгі гректер көптеген су құдайларына табынып келген. Философ Платон бірде грек халқы тоғанның айналасында отырған бақалар сияқты екенін айтқан – олардың көптеген қалалары Грекиядан Кіші Азияға, Ливияға, Сицилияға және Оңтүстік Италияға дейін Жерорта теңізінің жағалауымен тығыз орналасқан. Осылайша, олар түрлі-түрлі су құдайларын құрметтеген. Классикалық дәуірдегі грек су құдайларының спектрі бір жағынан бастапқы күштер мен Олимп құдайларынан, екінші жағынан батырларға айналған адамдар, жер асты нимфалары, алаяқтар мен монстрлардан тұрды.
The ancient Greeks had numerous water deities. The philosopher Plato once remarked that the Greek people were like frogs sitting around a pond—their many cities hugging close to the Mediterranean coastline from the Hellenic homeland to Asia Minor, Libya, Sicily, and southern Italy. Thus, they venerated a rich variety of water divinities. The range of Greek water deities of the classical era range from primordial powers and an Olympian on the one hand, to heroized mortals, chthonic nymphs, trickster figures, and monsters on the other.
Бастапқы билік
Океан мен Тетис – «Илиадада» құдайлардың әкесі мен шешесі, ал б.з.д. VII ғасырында спартандық ақын Алкман нерейді Тетисті жаратушы тұлға етіп көрсетті. «Аргонавтиканың» I кітабындағы Орфей әні Океанның қызы Эвриноманы құдайлардың алғашқы патшайымы және құдайлардың алғашқы патшасы Офионның әйелі ретінде мақтайды. Суды алғашқы элемент деп ұсынған Талессің Сократтан бұрынғы космогониясы осы поэтикалық ойлаудың табиғи жалғасы ретінде қарастырылуы мүмкін. Су құдайларының үстемдігі ежелгі Таяу Шығыс мифологиясын еске түсіреді және оған ықпал еткен болуы мүмкін, онда Тиамат (тұзды су) және Апсу (жаңа су) – «Энума Элиштің» алғашқы құдайлары, ал «Жаратылыс кітабында» Құдайдың Рухы «судың үстінде қалықтап жүрді» делінеді. Понт – теңіздің бастапқы құдайы.
Oceanus and Tethys are the father and mother of the gods in the Iliad while in the seventh century BC the Spartan poet Alcman made the nereid Thetis a demiurge figure. Orpheus's song in Book I of the Argonautica hymns Eurynome, a daughter of Oceanus, as first queen of the gods and as wife of Ophion, first king of the gods. The pre Socratic cosmogony of Thales, who made water the first element, may be seen as a natural outgrowth of this poetic thinking. The primacy of water gods is reminiscent of, and may even have been influenced by, ancient Near Eastern mythology where Tiamat (salt water) and Apsu (fresh water) are the first gods of the Enuma Elish, and where the Spirit of God is said to have "hovered over the waters" in Genesis. Pontus is the primordial deity of the sea.
Посейдон
Теңіз құдайы Посейдон Олимпиададағы маңызды күш болды; ол Коринфтің, Магна Грециядағы көптеген қалалардың, сондай-ақ Платонның аңызы бойынша Атлантиданың басты қамқоршысы еді. Ол мұхиттар мен теңіздерді басқарады, сондай-ақ аттарды жаратты. Осылайша ол ежелгі патшалық лауазымымен тығыз байланысты болды, онда биліктің басты белгісі және негізгі құрбандық жануары – жылқы болған. Сондықтан, Пилоста табылған Микендік сызықтық В тақташаларында Посейдон аты жиі кездеседі, «ванакс» («патша») есімімен байланысты, оның билігі мен байлығы көбінесе жылқы шаруашылығынан гөрі теңіздік болған. Таң қалдыратыны, Посейдонның аты Зевстен гөрі жиі кездеседі және көбінесе (көбінесе екіншілік рөлде) Деметрмен байланыстырылады. Посейдон – Зевстің, Хадестің ағасы, ал олардың әкесі – Титандардың басшысы Кронос. Ванакс лауазымы грек қараңғы ғасырында жойылғанда, Посейдон мен патшалық арасындағы байланыс толық емес болса да, көбінесе ұмытылды. Классикалық Афинада Посейдон Афинаның алғашқы патшасы Эректейдің қарсыласы және оның екінші бір бейнесі ретінде есте қалды. Эректейге өзінің қабірінде Посейдон Эректей деген атаумен батырлық құлшыныс берілді. Бұл ежелгі байланыстың тағы бір мүмкін көрінісі ретінде, Платонның «Критий» еңбегінде айтылғандай, Атлантиданың басты рәсімі – мифтік арал билігінің патшалары Посейдонға арнаған түнгі жылқы құрбандығы болды. Атқа міну және теңізге жүзуді теңестіретін аңызға сәйкес, кеме апаттарына қарсы теңізшілер Кастор мен Полюкс батырларын шақыратын. Ежелгі гректер қазіргі кездегі «Сент-Эльмо» оты құбылысын осы екі бауырдың көзге көрінетін жағдайы деп түсіндірді.
Poseidon, as god of the sea, was an important Olympian power; he was the chief patron of Corinth, many cities of Magna Graecia, and also of Plato's legendary Atlantis. He controls the oceans and the seas, and he also created horses. As such, he was intimately connected with the pre historic office of king whose chief emblem of power and primary sacrificial animal was the horse. Thus, on the Mycenean Linear B tablets found at Pylos, the name Poseidon occurs frequently in connection with the wanax ("king"), whose power and wealth were increasingly maritime rather than equestrian in nature. Surprisingly, Poseidon's name is found with greater frequency than that of Zeus, and is commonly linked (often in a secondary role) with Demeter. Poseidon is a brother of Zeus along with Hades and his father was Cronus, the leader of the Titans. When the office of wanax disappeared during the Greek Dark Ages, the link between Poseidon and the kingship was largely, although not entirely, forgotten. In classical Athens, Poseidon was remembered as both the opponent and doublet of Erechtheus, the first king of Athens. Erechtheus was given a hero cult at his tomb under the title Poseidon Erechtheus. In another possible echo of this archaic association, the chief ritual of Atlantis, according to Plato's Critias, was a nocturnal horse sacrifice offered to Poseidon by the kings of the mythical island power. In keeping with the mythic equation between horsemanship and seamanship, the equestrian heroes Castor and Pollux were invoked by sailors against shipwreck. Ancient Greeks interpreted the phenomenon now called St. Elmo's Fire as the visible presence of the two brothers.
Басқа әлем және кеме
Осылайша, Танаэрум мүйісі – Грекия құрлығы Жерорта теңізіне ең қарышты түрде кіріп жатқан жер, бірден маңызды теңізшілердің бағдаршары, Посейдонның қасиетті орны, сонымен қатар Орфей мен Гераклтың Аидқа кірген жері деп есептелді. Бұл мотив грек әлемінің көптеген қалаларында тойланатын көлеңкелі теңіз құдайы Левкофеяның («ақ құдай») парадоксалды мерекелерінде айқын көрінеді. Оны суға батып кеткен батыр Иномен теңестіріп, сырға толған аза тұтумен бірге құрбандық шалатын. Философ Ксенофан бірде: «Егер Левкофея құдай болса, оны жоқтаудың қажеті жоқ, ал егер ол өлімге ұшыраса, оған құрбандық шалудың қажеті жоқ» деген еді. Сонымен қатар, қауіпті теңізде адамның (әрқашан толық емес) бақылауы, адамның шеберлігі мен жетістіктерінің ең күшті белгісі болды. Бұл тақырып Софоклдың «Антигона» трагедиясының екінші хорлық жырларында жақсы бейнеленген:
Thus Cape Tanaerum, the point at which mainland Greece juts most sharply into the Mediterranean, was at once an important sailor's landmark, a shrine of Poseidon, and the point at which Orpheus and Heracles were said to have entered Hades. This motif is apparent in the paradoxical festivals of the shadowy sea deity Leucothea ("white goddess"), celebrated in many cities throughout the Greek world. Identifying her with the drowned heroine Ino, worshippers would offer sacrifice while engaged in frenzied mourning. The philosopher Xenophanes once remarked that if Leucothea were a goddess, one should not lament her; if she were mortal, one should not sacrifice to her. At the same time, man's (always partial) mastery over the dangerous sea was one of the most potent marks of human skill and achievement. This theme is exemplified in the second choral ode of Sophocles's Antigone:
«Көркем нәрсе көп, бірақ адамнан артық көркем нәрсе жоқ. Бұл күш теңізді де бағындырады, тіпті оңтүстік желдің соққысымен аппақ көтерілген толқындардың астында да жол ашады.» (332-338 жолдар)
Wonders are many, and none is more wonderful than man. This power spans the sea, even when it surges white before the gales of the south wind, and makes a path under swells that threaten to engulf him. (lines 332 338)
Кейбір су құдайлары адамның шеберлігімен тығыз байланысты. Мысалы, Тельхиндер – жартылай адам, жартылай балық немесе дельфин сияқты су даймондары, Родос аралының алғашқы тұрғындары болған делінеді. Бұл жаратылыстар металл өңдеу шеберлігі үшін құрметке ие болған, бірақ сонымен қатар зұлым көз арқылы өлім келтіретін күштері үшін жек көрілген. Эсхилдің «Шынжырланған Прометей» трагедиясында тұтқынға алынған шеберге Океанның қыздары көмектеседі, ал Гефест өзінің шеберханасын «теңізбен оралған Лемнос» аралында салған. Теңіз, басқа әлем және қолөнердің байланысы Самафракияның Каберилерінде ең айқын көрінеді, олар кеме апаттарынан құтқару, металл өңдеу және құпия ритуалдарды бірдей қадағалаған.
Certain water divinities are thus intimately bound up with the practice of human skill. The Telchines, for example, were a class of half human, half fish or dolphin water daemons said to have been the first inhabitants of Rhodes. These beings were at once revered for their metalwork and reviled for their death dealing power of the evil eye. In Aeschylus's Prometheus Bound, the imprisoned craftsman is aided by the daughters of Ocean; and Hephaestus had his forge on "sea girt Lemnos". The nexus of sea, otherworld and craft is most strikingly embodied in the Cabeiri of Samothrace, who simultaneously oversaw salvation from shipwreck, metalcraft, and mystery rites.
Өнер
Классикалық өнерде оралған құйрығы бар балық денелі су құйрығы танымал тақырып болды, көбінесе ол Гераклдың күреске түсуінен қимылдаған күйде бейнеленеді. Ұқсас күресу көрінісінде Пелей мен Тетис бейнеленген, олардың метаморфозасын көрсететін көптеген кішкентай жануарлардың бейнелерімен бірге. Эллинистік өнерде теңіз тиасосы немесе "теңіз құдайларының жиналысы" тақырыбы мүсіншілердің сүйіктісіне айналды, бұл оларға құйылған қозғалысты және құлпыратын әдемілікті бейнелеудегі шеберліктерін құрлықтағы тақырыптардан өзгеше жолмен көрсетуге мүмкіндік берді. Рим дәуірінде империя бойынша мозаика өнері су құдайларын бейнелеуде басымдыққа ие болды, барлық жерде моншалар салынды. Олардың ішіндегі ең бастысы – Гиппокамптар тарқан күймесімен келе жатқан Посейдонның (немесе Нептунның) жеңісі, оған су құдайлары мен балық денелі жандар еріп жүреді. Ірі мозаикалар теңіз құдайлары мен нимфалардың қатарлап орналасқан бейнесін, өрілген балық құйрықтарынан құралған орамды процессияны көрсетеді. Басқа көріністерде Афродитаның тууы бейнеленген, көбінесе ол екі теңіз кентаврымен бірге қабықшада көтеріліп, балық аулайтын Эроттармен (қанатты махаббат құдайларымен) бірге болады. Осы ортада Гомер мен Гесиодтың сирек кездесетін теңіз құдайларының көпшілігі ақыры стандартталған бейнелеу мен атрибуттарға ие болды.
In classical art the fish tailed merman with coiling tail was a popular subject, usually portrayed writhing in the wrestling grasp of Heracles. A similar wrestling scene shows Peleus and Thetis, often accompanied by a host of small animal icons representing her metamorphoses. In Hellenistic art, the theme of the marine thiasos or "assembly of sea gods" became a favorite of sculptors, allowing them to show off their skill in depicting flowing movement and aquiline grace in a way that land based subjects did not. In Roman times with the construction of bath houses throughout the empire, mosaic art achieved primacy in the depiction of water deities. Foremost of these were scenes of the Triumph of Poseidon (or Neptune), riding in a chariot drawn by Hippocamps and attended by a host of water deities and fish tailed beasts. Large mosaic scenes also portrayed rows of sea gods and nymphs arranged in a coiling procession of intertwined fish tails. Other scenes show the birth of Aphrodite, often raised in a conch shell by a pair of sea centaurs, and accompanied by fishing Erotes (winged love gods). It was in this medium that most of the obscure maritime gods of Homer and Hesiod finally received standardised representation and attributes.