Кіріспе

4 ғасырдағы грек ораторы Исай (Ἰσαῖος Isaios; шамамен б.з.д. 4 ғасырдың басында) Александрия каноны бойынша он аттикалық оратордың бірі болды. Ол Афинада Исократтың шәкірті болды, ал кейін Демосфенге сабақ берді. Ол Диагордың ұлы және Эвбеядағы Халкиде дүниеге келді; кейбір дереккөздер оның Афинада туғанын айтады, бұл, әдетте, оның ерте жасында сол жерге келгенімен және өмірінің көп бөлігін сонда өткізгенімен байланысты. Ол ораторлық өнерді Лисий мен Исократтан үйренді. Кейін ол басқалар үшін сот тілдерін жазумен айналысты және Афинада риторика мектебі ашты, онда Демосфен оның шәкірті болды деп есептеледі. Суда Исайдың оған ақысыз сабақ бергенін хабарлайды, ал Плутарх 10 000 драхма алғанын айтады; сонымен қатар, Исай Демосфенге өз қамқоршыларына қарсы айтқан сөздерін жазған немесе оған көмектескен деген аңыз бар. Оның өмірі туралы толық мәліметтер белгісіз, тіпті Дионисий заманында да белгілі болмады, себебі Исократтың шәкірттері туралы жазған Гермипп Исайды мүлдем есімдеріне алмады.

Ораторлық стилі

Оның сөздері Александрия канонында бесінші орынға қойылғанмен, Александриялық Дидимнен басқа, ешбір грамматик оның сөздеріне түсіндірме жазғанын естімедік. Бірақ біз Дионисий Галикарнасский жазған Исаияға қатысты сынды әлі де сақтап келеміз; және қазірге дейін сақталған сөздерді Дионисийдің пікірлерімен салыстыра отырып, мынадай қорытындыға келдік. Исаияның сөйлеу өнері көп жағынан оның ұстазы Лисийдікімен ұқсас: екеуінің де стилі таза, айқын және қысқа; бірақ Лисий бір мезгілде қарапайым да әдемі болса, Исаия сөздерінің күшті және әсерлі сипатына ешқандай зиян келтірмей, жылтырату мен ұғымдылықтың жоғары деңгейіне жетуге тырысады. Осы рух оның тақырыптарды қалай ұстауында, әсіресе оларды шеберлікпен бөлуде және оның дәлелдерін баяндаманың әртүрлі бөліктерімен шеберлікпен үйлестіруде көрінеді, осылайша оның сөздері белгілі бір әсерлерді тудыру үшін жарық пен көлеңке нақты бөлінген картинаға ұқсайды. Осы басқару тәсіліне байланысты ол замандастарының қызғанышына ұшырап, оларды алдауға және жаңылыстыруға тырысқандай болды. Ол саяси сөз өнерін ғылыми тұрғыдан дамытуға назар аударған алғашқылардың бірі болды, бірақ осы өнер саласындағы жетістікке Демосфеннің заманына дейін қол жеткізілмеді.