Кіріспе

Роджерс Кларк Баллард Мортон (19 қыркүйек 1914 - 19 сәуір 1979) – АҚШ президенттері Ричард Никсон мен Джеральд Фордтың әкімшілігі кезінде АҚШ Ішкі істер және Сауда министрі қызметін атқарған американдық саясаткер. Ол сондай-ақ Мэриленд штатынан АҚШ Өкілдер палатасының мүшесі болды. Мортон Кентукки штатының Луисвилл қаласында дүниеге келді және 1950 жылдардың басында Мэриленд штатының шығыс жағалауындағы фермаға көшіп келді. 1962 жылы ол Өкілдер палатасына сайланды, осы кезде ол қоршаған ортаны қорғау саласында үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Мортон өзінің екі ортаңғы әрпінің «Чесапик шығанағы» дегенді білдіретінін әзілдеуге жасар еді. 1968 жылы Мортон Ричард Никсонның президенттік науқанында маңызды рөл атқарды және 1969 жылы Никсон оны Республикалық Ұлттық Комитеттің төрағасы етіп тағайындады. 1970 жылғы сайлауда Мортон Мэриленд штатынан АҚШ Сенатына Джозеф Тайдингске қарсы күресуге лайықты үміткер деп есептелді, бірақ ол RNC төрағасы қызметінде қалуды жөн көрді. 1971 жылы президент Никсон Мортонды Ішкі істер министрі қызметіне тағайындады, осы кезеңде ол Транс-Аляска құбыр желісінің құрылысын және 1973 жылғы мұнай дағдарысын басқарды. Мортон 20 ғасырда Шығыс жағалауынан Ішкі істер департаментінің басшысы болған жалғыз адам болды. Никсонның Уотергейт жанжалына байланысты отставкаға кетуінен кейін Мортон 1975 жылға дейін Джеральд Форд әкімшілігінде қызметін жалғастырды, содан кейін ол Сауда министрі болып тағайындалды. 1976 жылдың сәуірінен тамызына дейін Мортон Фордтың сайлау науқанының жетекшісі болды. Фордтың сайлауда жеңіліске ұшырауынан кейін Мортон саясаттан шықты. Үш жылдан соң ол Мэриленд штатының шығыс жағалауындағы Истон қаласында рактан қайтыс болды.

Ерте өмір және мансап

Мортон Луисвилл қаласында дәрігер Дэвид Кларк Мортон мен оның әйелі, ұн тарту бизнесіне мүрагер болған Мэри Харрис Баллард Мортонның ұлы ретінде дүниеге келді. Ол американдық Тәуелсіздік соғысында қызмет еткен әскери шенеунік Джордж Роджерс Кларкпен туыс болды. Мортон үш баланың бірі еді; оның інісі Трюстон Б. Мортон да саясатта мансап жасады, Республикалық Ұлттық Комитеттің төрағасы болып қызмет етті және Кентукки штатынан АҚШ Өкілдер палатасы мен АҚШ Сенатына өкіл болып сайланды. 1939 жылы Мортон бұрынғы Энн Джонсқа үйленді. Олардың Дэвид Кларк және Энн Мортон есімді екі баласы болды. 1938 жылы Мортон АҚШ Әскери-теңіз күштеріне офицер болып қабылданып, бірақ денсаулығына байланысты қысқа ғана уақыт қызмет етті. Содан кейін ол отбасылық ұн бизнесіне, «Баллард & Баллард» компаниясына кірді. Соғыстан кейін Мортон отбасылық бизнеске қайта оралып, 1947 жылдан 1951 жылға дейін президент болып жұмыс істеді. 1952 жылы компания «Пиллсбери» ұн компаниясымен біріктірілді, онда Мортон бірнеше жыл директор және атқару комитетінің мүшесі болып қызмет етті. Мортон Конгреске тағы төрт рет сайланды және 1963 жылдан 1971 жылға дейін қызмет етті. Конгресте Мортон Чесапик шығанағын сақтауға бағытталған заңдарды қабылдау үшін жұмыс істеді, оның ішінде шығанаққа ластануды азайту, Ассатейг аралында ұлттық саябақ құру және Армия инженерлік корпусына шығанақтың эстуария ретінде қалай жұмыс істейтінін модельдеу үшін қаражат беру кірді. Азаматтық құқықтар мәселесінде Мортон 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңға және 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заңға дауыс берді, бірақ 1968 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңға дауыс бермеді. Төраға ретінде Мортонға Никсон кабинетінің құрамына кіруге рұхсат берілді, бұл бұрын-соңды болмаған тәжірибе еді, ол Джеральд Фордтың басшылығымен де жалғасты.

1970 жылы АҚШ Сенатына сайлау

1969 жылы 1970 жылғы сайлауға дейін Мортон қазіргі демократ сенаторы Джозеф Тайдингске қарсы күресуге ең басты үміткерлердің бірі саналды. Мортон 1968 жылғы сайлауда Мэриленд штатының екінші АҚШ Сенаты орындығына республикалық үміткерлікке түсуге тырысқан, бірақ бастапқы сайыстың алдын алу үшін конгрессмен Чарльз Матиасқа жол берді. Мортонның Тайдингске қарсы сайлауға қатысуы мүмкін деген болжамдар «Baltimore Sun» газетінің редакциялық мақаласында оны Тайдингске қарсы шығуға шақырғаннан кейін күшейді. Бұрын Мэриленд штатының губернаторы болған вице-президент Спиро Агнюдің әкімшілігіндегі дереккөздер Мортонның күшті кандидат болатынын және сайлауға түсуі мүмкін екенін айтты. Мортон 1969 жылдың желтоқсан айында президент Никсонмен маңызды жарияланым жасайтынын мәлімдегенде, ол кезде оның үміткерлігін жариялайтыныне көз жеткізді. Мортонның Тайдингске қарсы шықпауы Мэриленд штатының республикашылдарын уайымдады, олар Мортонды өздерінің ең жақсы кандидаттарының бірі деп есептеді. Сонымен қатар, ұлттық республикашыл стратегиялар Тайдингтің орындығын 1970 жылғы сайлауда жеңіп алу мүмкін емес деп қарастыра бастады, себебі Тайдинг Монтгомери округі мен Балтимордың тығыз қалалық аймақтарында зор ықпал мен танымалдылыққа ие болды.

Ішкі істер министрі

Мортон 1971 жылға дейін Палатада және RNC төрағасы болып қызмет етті, содан кейін Президент Никсон оны Ішкі істер министрі лауазымына ұсынды. Ол АҚШ Сенатының Ішкі істер жөніндегі кіші комитетімен бірауыздан бекітілді, бірақ Филипп Берри, сол кездегі «Сьерра клубы» президенті, Мортонның қоршаған ортаны қорғау жөніндегі қызметіне қатысты алаңдаушылық білдірді. Мортонның алдыңғы лауазымын атқарған Уоли Хикель 1969 жылы Мортоннан басымдық алып, осы қызметке тағайындалған, бірақ 1970 жылдың соңында Ақ үй саясатын сынағандықтан Никсон оны қызметтен босатып жіберді. Ішкі істер министрі лауазымына кіріскен соң Мортон «қоршаған ортаны тазартуға» ұмтылатынын мәлімдеді. Дегенмен, оның қызметі дами келе, ол Ақ үйдің іс-шараларынан бірте-бірте оқшауланып, бірнеше маңызды бөлімдерін басқа ведомстволарға жоғалтты. Мысалы, 1973 жылғы мұнай дағдарысы кезінде департаменттегі мұнай және табиғи газ бөлімдері Төтенше жағдайларға дайындық бюросына берілді. Бұған қоса, Мортон Транс-Аляска құбыр желісінің құрылысы туралы хабарлағанмен, оның маршрутын анықтауда маңызды рөл атқармағаны туралы пікірлер айтылды.

Сауда министрі мен Форд әкімшілігі

Президент Никсонның Уотергейт жанжалынан кейін отставкаға кеткен соң Мортон президент Джеральд Фордтың әкімшілігінде Ішкі істер министрі лауазымын жалғастырды. 1975 жылдың наурыз айында, Ішкі істер департаментінің басшысы ретінде қызметін атқап жүргенде, Форд Мортонды келесі Сауда министрі етіп ұсынды. Форд Мортонның бизнестегі мол тәжірибесін оны таңдауының басты себебі деп атап, Мортонның «американдық бизнесті энергияны дамыту және сақтау шараларын кеңейтуге ынталандыра алады» деген үмітін білдірді. 1976 жылдың қаңтарында Форд Мортонның Сауда министрі лауазымынан кететінін және оның орнына Кабинеттік мәртебесі бар Президенттің кеңесшісі болып тағайындалатынын мәлімдеді. Мортонның жаңа міндеті – президентке ішкі және экономикалық саясат мәселелері бойынша кеңес беру болды. Бұған қоса, Мортон президент Фордты сайлау үшін құрылған саяси комитетпен байланыс жасаушы маман ретінде жұмыс істеуі керек еді. Мортонның міндеттері оның мемлекеттік және саяси қызметтері арасындағы шекараны бұзды, және Мортонның уақытын Ақ үй мен Фордтың сайлау кампаниясы арасында қалай бөлетіні, сондай-ақ оның жалақысының қанша бөлігі салық төлеушілер есебінен, ал қаншасы Фордтың сайлау комитетінен төленетіні туралы пікір қақтығыстары туды. Мортон бұған жауап ретінде «үкіметті саясаттан бөлу мүмкін емес» деді және Президенттік кеңесшілерге саяси кеңес беруге рұқсат етілуі керек екенін мәлімдеді. 1976 жылдың сәуір айында Мортон 1976 жылғы президенттік сайлауға дейін Фордтың сайлау штабының жетекшісі болып тағайындалды. Ол бұрынғы АҚШ өкілі Говард Каллауэйдің орнын басты, ол Армия министрі қызметін атқарып жүргенде, өкілеттіктерін дұрыс пайдаланбаған деген айыптауларға байланысты отставкаға кеткен болатын. Мортон Фордтың сайлау кампаниясын 1976 жылдың 25 тамызына дейін басқарды, содан кейін басқару комитетінің төрағасы болып тағайындалды және оның орнына Техас штатының Хьюстон қаласынан келген Джеймс Бейкер тағайындалды. Мортонның лауазымынан төмендетілуі оның өтініші бойынша болды; ол енді «төрағалықтың жауапкершілігі мен есеп берушілігін» мойнына алуға ниеті жоқ екенін айтты. 1976 жылғы сайлау кампаниясынан кейін Мортон саясаттан шеттесіп, Мэриленд штатының Истон қаласына жақын орналасқан «Прескуайл» шаруашылығына көшіп, қайық құрылысымен айналысты. Бірақ 1979 жылы Мортон Истон қаласындағы үйінде рактан қайтыс болды. Ол Мэриленд штатының Уай Миллс қаласындағы Олд Уай зиратына жерленген.