Шырылдақ: Ғарыш соғысы және психологиялық диверсия
Wasp (novel)
"Wasp" – Эрик Фрэнк Расселдың 1957 жылғы ғылыми фантастикалық романы. Ғарыз соғысы, психологиялық тактика, "Террандар" мен Сириандар арасындағы күрес. Кітап туралы көбірек біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1957 жылы жазылған Эрик Фрэнк Расселдің романы.
1957 novel by Eric Frank Russell
"Баспаяқ" – ағылшын жазушысы Эрик Фрэнк Расселдің 1957 жылғы ғылыми-фантастикалық романы. Терри Пратчет (Дискмир әлеміндегі фантастикалық кітаптар сериясының авторы) бұл романды "террористерге арналған ең көңілді нұсқаулық" деп атады. "Баспаяқ" Расселдің ең жақсы романдарының бірі саналады. Романның "Баспаяқ" атауы басты кейіпкердің іс-қимылдары мен мақсаты осы жәндіктің мінез-құлқына ұқсауынан туындаған. Құйрық сияқты кішкентай ғана жәндік машинаны басқаратын адамды қорқытып, апатқа ұшыратып, оның ішіндегілерді өлтіре алады. Сол сияқты, дұшпанды жеңу үшін психологиялық және партизандық соғыс тактикасын қолданатын кішкентай, бірақ қауіпті қарсылас арқылы да жеңіске жетуге болады.
Wasp is a 1957 science fiction novel by English author Eric Frank Russell. Terry Pratchett (author of the Discworld series of fantasy books) stated that he "can't imagine a funnier terrorists' handbook." Wasp is generally considered Russell's best novel. The title of Wasp comes from the idea that the main character's actions and central purpose mimic that particular insect; just as something as small as a wasp can terrorise a much larger creature in control of a car to the point of causing a crash and killing the occupants, so the defeat of an enemy may be wrought via psychological and guerrilla warfare by a small, but deadly, antagonist in their midst.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Болашақтағы оқиғалар, оқиғаның басты кейіпкері Джеймс Моури және адамдар (жинап алғанда "Террандар" деп аталады) мен сириандар (жинап алғанда Сириан империясы деп аталады) арасындағы планетааралық соғыс туралы. Оқиға басталғанда соғыс бір жылға жуық уақыттан бері жалғасып келеді. Террандар сириандықтардан технологиялық жағынан озық болғанымен, саны және қару-жарағы жағынан он есеге кем. Сириандар – адам тәрізді, көптеген физикалық ерекшеліктері жерлік жауларымен ұқсас. Ең байқалатын айырмашылықтары – күлгін беттері, артқа қарай иілген құлақтары және икемсіз аяқтары. Сириан империясы Екінші дүниежүзілік соғыстағы фашистік мемлекеттерді еске салады; олар жиі Қайымина Темпити немесе Каитемпи деп аталатын құпия полиция күшін пайдаланады; медианың көп бөлігін цензуралайды және зорлық-зомбылық пен қорқыту арқылы үкіметке немесе соғысқа қарсылықты басады. Роман Джеймс Моуридің терралық үкімет тарапынан жаудың қатарына ену үшін таңдалуымен басталады; романның басындағы сипаттамаға сәйкес, ол "шыршыққа" айналуы керек. Оның жалдануы толығымен ерікті емес: Моуриге әскерге шақыру және майданға жіберу ұсынылады. Оның іс қағаздарында, егер басқа нұсқа нашар болса, кез келген тапсырманы орындайтыны жазылған. Ол тапсырманы қабылдайды. Моури мәжбүр болғанына қарамастан, ол идеалды кандидат, өйткені өмірінің алғашқы он жеті жылын Сириан империясының билігінде өткізген. Күрделі техникалық оқытудан және оны сирианға ұқсату үшін жасалған операциядан кейін ол Сирианның аванпосты болып табылатын Джеймек әлеміне миссиясын бастау үшін жіберіледі. Оның миссиясының бірінші кезеңі – "Соғыс азғанаға байлық, көпшілікке қайғы әкеледі. Оң уақытта Дирак Ангестун Гесепт біріншісін жазалайды, екіншісіне көмек және демеу береді" және "Платформада тұрып, соғысты ашық қолдайтындар азапталып, жылап өкінетін болады. Дирак Ангестун Гесепт" сияқты бүлікші ұрандар жазылған стикерлерді Джеймек қалаларына жабыстыру, осы арқылы Сириан қоғамында алаңдаушылық пен күмәнділіктің алғашқы белгілерін тудыру. Моури екінші кезеңді бастайды: маңызды тұлғаларға Дирак Ангестун Гесепт (Сириан бостандық партиясы) деп аталатын мифтік бүлікші ұйымның өлімі туралы хаттар жібереді. Моури үшінші кезеңге көшеді, ол Сириан азаматтарын Каитемпидің көрнекті мүшелерін және басқа да үкімет шенеуніктерін өлтіру үшін жалдамалы кісі өлтірушілер ретінде жалдайды. Сириандар ДАГ-ның тудырған бұзылыстарына алаңдағандықтан, Моуридің жетістігі оған төртінші кезеңге өтуге мүмкіндік береді. Моури бірнеше ғимаратқа (Каитемпи штаб-пәтеріне дейін) жалған тыңдау құрылғыларын орнатып, параноя тудырады. Ол сондай-ақ, халық арасында күмән тудыру үшін Сириан азаматтары арқылы әңгімелер таратуды жалғастырады. Террандардың шабуылы жақын болғандықтан, Моуриге тоғызыншы кезеңге өтуді бұйырады – Джеймек теңізіндегі сауданы саботаждау, осылайша Сириандардың назарын нақты және жақындап келе жатқан қауіптен аудару. Осы жолы террандар шабуылдайды және басып алу басталады. Моури жерлік оккупациялық күштерге түсіп қалады және үкімет адамы оның терран екенін мойындамас бұрын бірнеше күн ұсталады. Романның соңында үкімет адамы Моуриге басқа әлемдегі бір шыршықты ұстап алғанын және оның орнын басатынын айтады.
Set in the future, the story is about protagonist James Mowry and an inter planetary war between humans (collectively referred to as "Terrans") and the Sirians (collectively referred to as the Sirian Empire, from Sirius). The war has been on for nearly a year as the story begins. The Terrans, while technologically more advanced than the Sirians, are outnumbered and out gunned twelve to one. The Sirians are a humanoid species that share many of the same physical characteristics as their Terran enemies. Some of the more noticeable differences are their purple faced complexions, pinned back ears and a bow legged gait. The Sirian Empire is reminiscent of fascist states that existed in the Second World War; they frequently employ a much feared secret police force named the Kaimina Tempiti, or Kaitempi; they censor much of their media and they quell opposition to the government or the war through the use of violence and intimidation. The novel begins by introducing James Mowry as he is being recruited by the Terran government to infiltrate enemy lines; to become a "wasp", in the sense portrayed in the opening passages of the novel. His recruitment is somewhat less than voluntary: Mowry is offered the alternative of conscription and assignment to the front. His dossier states that he can be counted on to do anything provided the alternative is worse; he accepts the assignment. Despite being coerced, Mowry is an ideal recruit, having spent the first seventeen years of his life living under the Sirian Empire. After extensive technical training and surgery to make him appear to be Sirian, he is sent to the Sirian outpost world of Jaimec to begin his mission. The first phase of his mission involves placing stickers with subversive slogans, such as "War makes wealth for the few, misery for the many. At the right time, Dirac Angestun Gesept will punish the former, bring aid and comfort to the latter" and "Those who stand upon the platform and openly approve the war will stand upon the scaffold and weepingly regret it. Dirac Angestun Gesept" all over the Jaimecan towns in the hope of beginning to create the first murmurings of confusion and concern in Sirian society. Mowry begins the second phase: sending letters to people of importance informing them of deaths by a mythical rebel organisation named Dirac Angestun Gesept (Sirian Freedom Party). Mowry moves on to phase three, the hiring of Sirian civilians as contract killers to assassinate prominent members of the Kaitempi and other government officials. With the Sirians becoming more concerned about the disruption they believe the D. A. G. is causing, Mowry's success allows him to move on to phase four. Mowry plants fake wire tapping devices on several buildings (including the Kaitempi headquarters) to engender paranoia. He also continues to spread rumours via Sirian civilians to plant other seeds of doubt among the populace. With a Terran invasion imminent, Mowry is told to skip to phase nine, the sabotaging of Jaimecan sea borne commerce to divert Sirian concern from the real – and approaching – threat. This time, the Terrans strike and the invasion begins. Mowry is captured by a Terran occupation force and is held for a few days before a government man recognises that he is Terran. The novel ends with a government man informing Mowry that a wasp on another world has been captured and that he is the replacement.
Тақырыптар
Роман Сирия империясының цензурасын, қысымын және полицейлік тәртібін ақымақтық пен зұлымдық ретінде бейнелейді. Wasp мұндай идеялар мен тақырыптарды қарапайым әзіл мен қара юмор арқылы жиі көрсетеді.
The novel portrays the Sirian Empire's censorship, suppression and police state as folly and oppressive. Wasp frequently employs wry, black humour when dealing with these ideas and themes.
Қабылдау
Терри Пратчетт Расселдің әңгімелеуіндегі ирониялық сипат туралы айтады; бұл «Wasp» романы – «күлкілі террористер нұсқаулығы». Осы юмордың мысалы басты кейіпкердің Сириан Орталық Тіркеу Бюросына жазған хатында кездеседі, онда ол көтерілісші ұйым Дирак Ангестун Гесепті әжуалай тіркеуге алып, заңды ұйым ретінде көрсетеді:
Terry Pratchett talks of the ironic nature in Russell's storytelling; that Wasp is a "funn[y] terrorists' handbook". An example of this humour is found in the protagonist's letter to the Sirian Central Bureau of Records in which he mockingly registers the rebel organisation Dirac Angestun Gesept as a legitimate organisation:
Роман шынайы реализмі үшін де мақталды. Шетелдік мәдениеттің жаргонды қосу арқылы (иә үшін «яр» және жоқ үшін «нар») сенімдірек болуымен қатар, Моуридің шығармашылық бұзушылығы да көрегендік ретінде бағаланады. Руперт Нитлинг Infinity Plus сайтында былай дейді: «Ерік Франк Расселл 1957 жылғы классикалық «Wasp» романын жазғанда тыңшылық немесе саботаж саласындағы білімін қолданды ма екеніне ойлануға болады. Дегенмен, ол саботаж жасаушылардың тексеру тізіміне қол жеткізген болуы мүмкін». Расселл Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік әуе күшінде болғандықтан, ол британдық арнайы операциялар агенттерінің қызметімен таныс болуы мүмкін. Олар Моури «Wasp» романындағыдай, оккупацияланған Еуропада нацистерді жоюға жаттығудан өткен. Дейв Лэнгфорд «White Dwarf» журналының 76-шы санында «Wasp» романына шолу жасап, «Жылдам және қызықты, бірақ Гранаданың түпкілікті басылымдарынан кем, олар Добсонның қатты мұқабасы сияқты Расселдің кейінгі (1958) түзетулерінен көп пайда тапты» деді. Джеймс Саллис «The Boston Globe» газетінде Расселдің болашақты көре білу қабілеті туралы жазды. «Wasp» романы «Расселдің өзі күтпегендей, күшті эмоционалдық эффект береді». Саллис Расселдің сөзін келтірді:
The novel has also been praised for its gritty realism. Along with the alien culture being more believable by including slang (such as "yar" for yes and "nar" for no), Mowry's creative disruption is seen as astute. As Rupert Neethling of infinity plus states, "One has to wonder whether Eric Frank Russell applied firsthand knowledge of espionage or sabotage when writing his 1957 classic, Wasp. At the very least, he seems to have had access to some kind of saboteur's checklist". As Russell was in the Royal Air Force during the Second World War, he may well have had experience of the operations of the British Special Operations Executive agents who were trained to disrupt the Nazis in occupied Europe in much the same way as Mowry does in Wasp. Dave Langford reviewed Wasp for White Dwarf #76 and stated that "Fast and funny but less so than Granada'''s definitive editions, which like Dobson's hardback gained much from Russell's later (1958) revisions". James Sallis, writing in The Boston Globe, discusses how prescient Russell now seems. Wasp'' "gives off jolts of shock that Russell could not have anticipated". Sallis quoted Russell,
1957 жылы хат-бомбалар мен кішкентай ядролық қарулар жаңалық емес болғанымен, кітап 60-шы жылдардың соңындағы қақтығыстардың бомбалау науқанын және 70-шы жылдардың ортасынан бастап ядролық терроризмге деген қорқынышты болжады.
While letter bombs and small nuclear weapons were not unheard of in 1957, the book anticipates the bombing campaigns of the Troubles from the late 60s and the fear of nuclear terrorism from the mid 70s.