Кіріспе
"Солтүстік жарығы" атты "Қараңғы материалдар" трилогиясындағы ойдан шығарылған бөлшек.
"Солтүстік жарығында" Лорд Асриел "Шаң" терминінің шығу тегі Лира әлеміндегі Библияның сәл өзгеше нұсқасынан алынған екенін көрсетеді: "Жүз теріңнің термен нан жейсің, топыраққа қайтып оралғанша; себебі сен одан алынғансың, өйткені сен шаңсың және шаңға қайтасың." Бұрын Шаң (Лира Белакваның әлемінде) оны ашқан Борис Михайлович Русаковтың есімімен аталған "Русаков бөлшектері" деп белгілі болған. Русаков сананы қалыпқа келтіретін және ғаламды жабатын өрісті тапқан, Шаң ашылғанға дейін оның болуы болжанған: "Русаков өрісінің болуы оған байланысты бөлшектің болуын білдіреді". Әріптесі Оливер Пэйн бұл бөлшекке Платонның "Үңгір туралы әңгімесіне" сілтеме жасай отырып "Көлеңкелер" деген ат берген. Лорд Асриел Шаңның ересектерге ғана жиналатынын, балаларға емес екенін байқап, Лира Шаңның нағыз мағынасын ашады. Сондай-ақ, метр (өлшем). Лираның әлемінде алты алетиометр жасалған. Символдарды оқу құралы ретінде де танылған алетиометрлерде 36 стандартты символдан тұратын сақина бар, бірақ олардың барлығы әртүрлі; мысалы, кейбіреулері одан да әсем безендірілген. Кітаптар барысында Лира Белаква, Ханна Релф және Фра Павел сияқты бірнеше алетиометрлер оқылып жатқанда көрсетіледі. Алетиометр жиегіндегі әрбір символдың бірнеше мағыналық деңгейі бар; мысалы, якорь тұрақтылықты, үмітті, теңізді немесе басқа да түсіндірулерді білдіре алады. Сұрақ қою үшін үш реттелетін рычаг символдарға бағытталған, ал оқырман әрбір символдың мағынасын санасында сақтауы керек. Шаңға сезімтал қоспадан жасалған төртінші рычаг айналып, әртүрлі символдарда тоқтау арқылы жауап береді, ал берілген символға тоқтаған саны мағына деңгейін көрсетеді. "La Belle Sauvage" романында алетиометрлерді енді жасау мүмкін емес екені айтылады, себебі олардың құрылысы сирек металлдың ерекше өңдеуден өтуіне байланысты, ал осы туралы білім жоғалған. Оксфорд кітапханасында Ханна Релф оқитын алетиометр бар, басқа да университеттерде де бар, ал біреуі жоқ. Магистериум оларды ұрлауға тырысқаннан кейін, олардың әрекеттеріне қарсы тұратын құпия қоғам оны алып, Релфке өздерінің мақсаты үшін пайдалану үшін береді. Жоғалған алетиометрді Малкольм Полстед Джерард Бонневиллдің жиынынан тауып, Джордан колледжінің магистріне сақтау үшін тапсырады. "Солтүстік жарығында" осы алетиометр магистрмен Лираға беріледі, ол оны интуитивті түрде оқи алады. Оқиғаның осы кезінде тағы екі алетиометрдің бар екені белгілі.
"In the sweat of thy face shalt thou eat bread, till thou return unto the ground; for out of it wast thou taken: for dust thou art, and unto dust shalt thou return." —
Dust was previously known (in Lyra Belacqua's universe) as "Rusakov particles" named after their discoverer, Boris Mikhailovitch Rusakov. Rusakov discovered a field permeating the universe that enabled consciousness, before the discovery of Dust; its existence was predicted, as:
"the existence of a Rusakov field implies the existence of a related particle". The name "Shadows" was given to the particle by her colleague, Oliver Payne, in references to Plato's Allegory of the Cave, Lord Asriel observes that Dust only gathers on adults and not children, leading Lyra to uncover the true meaning of Dust. and metron (measure). In Lyra's world, six alethiometers were constructed. Also known as symbol readers, alethiometers have a ring of 36 standard symbols, but are all different; some, for example have more elaborate decoration. Over the course of the books, several alethiometers are shown being read, including by Lyra Belacqua, Hannah Relf, and Fra Pavel. Each symbol on the rim of an alethiometer has several levels of meaning; for example, the anchor can mean steadfastness, hope, the sea, or other interpretations. To phrase a question, three adjustable levers are pointed at symbols, and the reader has to hold the level of meaning for each symbol in their head. A fourth lever, made of an alloy sensitive to Dust, swings around, stopping on different symbols to give an answer, with the number of times it stops at a given symbol indicating the level of meaning intended. In La Belle Sauvage, it is said that no more alethiometers can be built, as their construction depends on a rare metal being subjected to special treatment, knowledge of which has been lost. Oxford has an alethiometer in its library, which is read by Hannah Relf, various other universities have one, and one is missing. After the Magisterium attempts to steal one, a secret society opposed to their actions is able to obtain it, and give it to Relf to use on their behalf. The missing alethiometer is found by Malcolm Polstead in the pack of Gerard Bonneville, and given to the Master of Jordan College, for safekeeping. In Northern Lights, it is this alethiometer which is given by the Master to Lyra, who is able to read it intuitively. At that point in the story, only two other alethiometers are known to survive.
Кітаптардағы тарих
Кітаптарда Шаң сананың пайда болуымен бірге туды; оны сана жаратты, және ол өзі саналы болды. Кейде Шаң періштелерге конденсатталып, айналды; олардың алғашқысы Билік деп аталды, ол кейіннен пайда болған барлық періштелерге көп қаламды жаратқан өзі екенін айтты. Трилогияда періштелер Шаңнан конденсатталып қалыптасады. Бұл періштелер қанатты адамдар түрінде көрінеді, себебі олардан осы күтіледі; шындығында, олардың пішіндері "сәулетке" ұқсас, күрделірек. Кітаптар оқиғаларынан шамамен 33 000 жыл бұрын Шаң адамдар мен мулефаны қоса алғанда, саналы түрлерге өзгерістер енгізіп, олардың жақсырақ өзара әрекеттесуіне, сананың артуына мүмкіндік берді. Мулефа үшін бұл олардың ауызша тарихы мен жадтың түр ретінде басталуы болды. Шаң туралы тікелей сұраққа жауап бергенде, ол бұл көктегі соғыс үшін кек алу мақсатымен бүлікші періштелердің ісі екенін мәлімдеді.