Кіріспе
Мекке шарифтігінің басшысы Мекке шарифтігі (شريف مكة) немесе Хеджаз (شريف الحجاز) – Мекке шарифтігінің басшысы, исламның қасиетті қалалары Мекке мен Мединаның және айналасындағы Хеджаз аймағының дәстүрлі басқарушысы. «Шариф» термині араб тілінде «асыл», «жоғары туған» деген мағынаны білдіреді және Хашим ибн Абд Манафтың ұрпақтарын сипаттау үшін қолданылады. Шарифтың міндеті қалаларды және олардың төңірегін қорғау, хаж жасаушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету болған. Бұл атау кейде «Шериф» немесе «Шериф» деп те жазылады, соңғы нұсқасын, мысалы, Т.Е. Лоуренс «Даналықтың жеті тірегі» кітабында қолданған. Мекке шарифінің лауазымы Аббасидтер дәуірінің соңына дейін барып жетеді. 1200 жылға дейін Шарифті Хашим руының бір мүшесі басқарған, оны барлық шарифтердің тегін санайтын Бану Хашим руымен шатастырмау керек. Бану Хашимнің ұрпақтары әртүрлі мұсылман мемлекеттері, соның ішінде Әйюбидтер мен Мамлюктер атынан 20 ғасырға дейін осы лауазымды иеленді. 1517 жылы Шариф Осман халифасының жоғарылығын мойындады, бірақ жергілікті тәуелсіздіктің үлкен дәрежесін сақтап қалды. Осман дәуірінде Шарифтік өзінің билігін солтүстікке қарай кеңейтіп, бұрын өз шарифтігі болған Мединаны да қамтыды, ал оңтүстікке қарай ‘Асир шекарасына дейін жетіп, Недждке үнемі шабуылдар жасады. Шарифтік 1908 жылдан бастап билік құрған Хусейн бин Алидің билігі аяқталғаннан кейін көп ұзамай тоқтатылды. Ол 1916 жылғы Араб көтерілісі кезінде Осман билігіне қарсы шықты. 1918 жылы Осман империясы жеңілгеннен кейін және 1923 жылы оның таратылуынан кейін Хусейн тәуелсіз Хеджаз Корольдігін құрды, содан кейін өзін халиф деп жариялады. Британдықтар жаңадан құрылған Ирак және Транс-Иордания мемлекеттерін оның ұлдары Фейсал мен Абдуллаға тапсырды. Алайда, 1924 жылы Ибн Саудтың шабуылдары күшейген кезде Хусейн өзінің саяси лауазымдарын үлкен ұлы Әли бин Хусейнге қалдырды, ол соңғы Ұлы Шариф атанды. 1925 жылдың соңында Ибн Сауд Хеджазды басып алып, Хашимиттерді қуды. Сауд әулеті содан бері Мекке мен Мединаны басқарып, хаж (Меккеге жыл сайынғы қажылық) рәсімін қадағалап келеді.
The Sharif of Mecca (شريف مكة) or Hejaz (شريف الحجاز) was the title of the leader of the Sharifate of Mecca, traditional steward of the Islamic holy cities of Mecca and Medina and the surrounding Hejaz. The term sharif is Arabic for "noble", "highborn", and is used to describe the descendants of Hashim Ibn Abd Manaf. The Sharif was charged with protecting the cities and their environs and ensuring the safety of pilgrims performing the Hajj. The title is sometimes spelled Sheriff or Sherif, with the latter variant used, for example, by T. E. Lawrence in Seven Pillars of Wisdom. The office of the Sharif of Mecca dates back to the late Abbasid era. Until 1200, the Sharifate was held by a member of the Hashim clan, not to be confused with the larger clan of Banu Hashim from which all Sharifs claim descent. Descendants of the Banu Hashim continued to hold the position until the 20th century on behalf of various Muslim powers including the Ayyubids and the Mamluks. In 1517, the Sharif acknowledged the supremacy of the Ottoman Caliph, but maintained a great degree of local autonomy. During the Ottoman era, the Sharifate expanded its authority northwards to include Medina, hitherto a sharifate of its own, and southwards to the frontiers of 'Asir, and regularly raided Nejd. The Sharifate came to an end shortly after the reign of Hussein bin Ali, who ruled from 1908, who rebelled against the Ottoman rule during the Arab Revolt of 1916. After the defeat of the Ottoman Empire in 1918 and its subsequent dissolution in 1923, Hussein formed the independent Kingdom of Hejaz and then declared himself Caliph. The British granted control over the newly formed states of Iraq and Transjordan to his sons Faisal and Abdullah. In 1924, however, in the face of increasing attacks by Ibn Saud, Hussein abdicated his political titles to his eldest son, Ali bin Hussein, who was to become the last Grand Sharif. At the end of 1925, Ibn Saud conquered the Hejaz and expelled the Hashemites. The House of Saud has ruled Mecca and Medina and overseen the Hajj (annual pilgrimage to Mecca) since that time.
12501301
ӘмірРейн Әл-Рейн ЦЕноттар Сілтемелер Әбу Сад Хасан ибн Әли ибн Қатада 647–651 1250–1253 Өліміне дейін билік жүргізді. Джаммаз ибн Хасан өлтірді. Әбу Нумай Мұхаммед ибн Әби Сад?–651?–1253 Әкесімен бірге билік құрды. Ражих ибн Қатада мен оның Бану Хусейн одақтастарынан Меккені қорғағаннан кейін бірлескен билеуші атанды. Джаммаз ибн Хасан ибн Қатада 651 – Хиж 651 1253 – 1254 ақпан Сирияның әйюбид билеушісі әл-Насыр Юсуф берген әскермен Меккеге қол жеткізді, оған ол хутбаны уәделеген еді. Алайда ол уәдесінен бас тарды және Йеменнің Расулид сұлтаны әл-Музаффар Юсуф атынан хутбаны жалғастырды. Ражих ибн Қатада оны орнынан түсірді. Ражих ибн Қатада Хиж 651 – Rb1 652 1254 ақпан – 1254 сәуір/май Ұлы Ғаниммен құлатты. Ғаним ибн Ражих Rb1 652 – Shw 652 1254 сәуір/май – 1254 қараша/желтоқсан Әбу Нумай мен Идрис құлатты. Әбу Нумай Мұхаммед ибн Әби Сад Shw 652 – Qid 652 1254 қараша/желтоқсан – 1255 қаңтар Бірлескен билеушілер. Мысырдың әйюбид сұлтаны әл-Ашраф Муса және оның атабегі әл-Муизз Айбақ атынан хутба оқылды. Йемен әмірі Ибн Биртас оны орнынан алды. Идрис ибн Қатада Расулид оккупациясы Хусейн ибн Әли ибн Биртас Мубариз әл-Дин Qid 652 – Muh 653 1255 қаңтар – 1255 наурыз Йемен әмірі. Расулид сұлтаны әл-Музаффар Юсуф атынан билік жүргізді. Идрис ибн Қатада Muh 653 – 654 1255 наурыз – 1256 Немере інісімен бірге билік құрды. Меккеден ағасы Ражих ибн Қатаданы көру үшін кеткен кезде Әбу Нумай оны орнынан түсірді. Әбу Нумай Мұхаммед ибн Әби Сад Muh 653 – 656 1255 наурыз – 1258 Билігінің көп бөлігін ағасымен бірге билік құрды. Идрис ибн Қатада 654–656 1256–1258 Бірлескен билеуші ретінде қайта орнатылды. Хасан ибн Қатаданың ұлдары 656 1258 Әбу Нумай болмағанда Меккеге қол жеткізді. Идристі түрмеге қамап, қаланы алты күн ұстады, содан кейін Әбу Нумай оралғанда шегінді. Идрис ибн Қатада 656–667 1258 – 1268/1269 Немере інісімен бірге билік құрды. Әбу Нумай Мысыр мамлюктерінің ықыласын іздеген кезде Расулидке деген көзқарасы үшін биліктен шығарылды. Әбу Нумай Мұхаммед ибн Әби Сад 656 – Rb1 669 1258 – 1270 қазан/қараша Ағасымен бірге билік құрды. 667 жылы ол мамлюк сұлтаны әл-Захир Бейбарс атынан хутбаны жариялады. Идрис оны орнынан түсірді. Идрис ибн Қатада 667 – Rb2/Jm1 669 1268/1269 – 1270 қараша/желтоқсан Бірлескен билеуші ретінде қайтадан орнатылып, мамлюк сұлтанына адалдыққа уәде берді. Ол немере інісімен бірге 669 жылы хижрада Рабиға айына дейін билік құрды, содан кейін 40 күн бойы жеке билік құрды. Әбу Нумай Құлэйс шайқасында оның басын кесті. Әбу Нумай Мұхаммед ибн Әби Сад Rb2/Jm1 669 – Saf 670 1270 қараша/желтоқсан – 1271 қыркүйек/қазан Джаммаз ибн Шиха мен Ғаним ибн Идрис құлатты. Хусейнид оккупациясы Джаммаз ибн Шиха Saf 670 – Rb2 670 1271 қазан – 1271 желтоқсан Бірлескен билеушілер. 40 күн Меккеде билік жүргізді. Әбу Нумаймен құлатты. Ғаним ибн Идрис ибн Хасан ибн Қатада Әбу Нумай Мұхаммед ибн Әби Сад Rb2 670 – 687 1271 – 1288/1289 Джаммаз ибн Шиха құлатты. Хусейнид оккупациясы Джаммаз ибн Шиха 687 1288/1289 Медине әмірі. Мамлюк сұлтаны әл-Мансур Калаун берген әскермен Меккеге қол жеткізді, бірақ кейіннен монеталар соғып, өз атынан хутба оқылды. Уланғаннан кейін Мединеге оралды. Әбу Нумай Мұхаммед ибн Әби Сад 687 – Saf 701 1288/1289 – 1301 қазан Өліміне дейін билік жүргізді. Хумайда ибн Әби Нумай Saf 701 – Hij 701 1301 қазан – 1302 тамыз Румайта ибн Әби Нумай Абу әл-Ғайт ибн Әби Нумай Hij 701 – Hij 704 1302 тамыз – 1305 шілде Утайфа ибн Әби Нумай Хумайда ибн Әби Нумай Hij 704 – шамамен Hij 713 1305 шілде – шамамен 1314 наурыз Румайта ибн Әби Нумай Абу әл-Ғайт ибн Әби Нумай шамамен Hij 713 – шамамен Saf 714 шамамен 1314 наурыз – шамамен 1314 маусым Хумайда ибн Әби Нумай шамамен Saf 714 – Ram 715 шамамен 1314 наурызынан 1315 желтоқсанына дейін Румайта ибн Әби Нумай Ram 715 – шамамен Muh 718 шамамен 1315 желтоқсанынан 1318 наурызына дейін Хумайда ибн Әби Нумай шамамен Muh 718 – шамамен Rb2 718 шамамен 1318 наурызынан 1318 маусымына дейін Румайта ибн Әби Нумай шамамен Rb2 718 – Hij 718 шамамен 1318 маусымынан 1319 ақпанына дейін Утайфа ибн Әби Нумай Muh 719 – шамамен Rb1 731 1319 наурызынан 1331 қаңтарына дейін Румайта ибн Әби Нумай Qid 720 – шамамен Rb1 731 1320 желтоқсанынан 1331 қаңтарына дейін Мысыр оккупациясы Румайта ибн Әби Нумай Jm1 731 – 744 1331 ақпанынан 1343/1344 жылға дейін Утайфа ибн Әби Нумай 734 – Hij 734 1333/1334 – 1334 тамызы Hij 735 – шамамен Shw 737 1335 шілдесінен 1337 мамырына дейін Тақаба ибн Румайта 744 – Qid 744 1343/1344 – 1344 наурызы/сәуірі Ажлан ибн Румайта Румайта ибн Әби Нумай Qid 744 – Jm2 746 1344 наурызы/сәуірінен 1345 қазанына дейін.
Осман империясы кезінде (1517-1917 жж.)
ЭмирБаракат II бин Мұхаммед1473–1525Өзінің билігінің соңғы он үш жылында ұлы Әбу Нумай II-мен бірге билік жүргізді; алғашқы Осман шарифы; Хиджаз Каир сұлтан Селім I-ге түскеннен кейін Осман мемлекетіне айналды. Әбу Нумай II бин Баракат1512–1584Өзінің билігінің алғашқы он үш жылында әкесі Баракат II-мен, ал соңғы отыз бір жылында ұлы Хасанмен бірге билік жүргізді; 1525 жылы Қызыл теңізде португалдарға қарсы жеңіске жеткеннен кейін Джидда қабырғаларын қайта салды. Хасан бин Әбу Нумай II1553–1601Өзінің алғашқы отыз бір жылын әкесімен бірге билікке келді. Абдул-Мутталиб ибн Хасан1601 Бір жылдан кем билік жүргізді. Әбу Талиб бин Хасан1601–1603Ағасы Идриспен бірге билік құрды. Идрис ибн Хасан1601–1620Өзінің билігінің алғашқы екі жылында ағасы Әбу Талибпен, содан кейін ағасы Фухайдпен алты жыл және немере інісі Мүхсинмен он алты жыл билік жүргізді. Фухайд ибн Хасан1604–1610Ағасы Идрис пен ұлы Мүхсинмен бірге билік құрды. Мүхсин бин Фухайд1604–1628Өзінің алғашқы алты жылын әкесімен, ал алғашқы он алты жылын Идрис ағасымен бірге билікке келді. Ахмет бин Абд әл-Мутталиб1628–1629Масуд бин Идрис1629–1630Абдулла бин Хасан1630–1631Мұхаммед бин Абдулла1631–1632Бірінші туысы Зейдпен бірге билік жүргізді. Зейд бин Мүхсин1631–1632Бірінші билік, Бірінші туысы Мұхаммедпен бірге билік жүргізді. Нами бин Абд әл-Мутталиб1632Қысқа уақытқа дейін өзінің туысы Абд әл-Азизбен бірге билік жүргізді. Абд әл-Азиз ибн Идрис1632Қысқа уақытқа дейін өзінің туысы Намимен бірге билік жүргізді. Зейд бин Мүхсин1632–1666Екінші билік. Саад бин Зейд1666–1672Бірінші билік, өзінің бауыры Ахметпен биліктің соңғы үш жылында билік құрды. Ахмет бин Зейд1669–1672Бірінші билік, ағасы Саадпен бірге билік құрды. Баракат бин Мұхаммед бин Ибрахим бин Баракат бин Әбу Нумай1672–1682Саид бин Баракат1682–1683Ахмет бин Зейд1672–1688Ахмет бин Ғалиб бин Мұхаммед бин Мусаид бин Масуд бин Хасан1688–1690Мүхсин бин Хусейн1690–1691Саид бин Саад1691Билігін әкесі Саадқа тапсырды. Саад бин Зейд1691–1696Екінші билік. Абдулла II бин Хашим1696Саидпен бірге билік құрды. Саад бин Зейд1694–1702Үшінші билік. Абдулкарим бин Мұхаммед1704–1705Бірінші билік. Саад ибн Зейд1705Төртінші билік, он сегіз күнге созылды. Саид бин Саад1705Абдулкарим бин Мұхаммед1705–1711Екінші билік. Саид бин Саад1711–1717Екінші билік. Абдулла III бин Саид1717–1718Бірінші билік. Әли бин Саид1718Яхья бин Баракат1718–1720Мұбарак бин Ахмад1720–1723Яхья бин Баракат1723–1725Абдулла III бин Саид1725–1731Екінші билік. Мұхаммед бин Абдулла1731–1733Билігінің соңғы жылында ағасы Масудпен бірге билік жүргізді. Масуд бин Саид1732–1752Билігінің алғашқы жылында немере інісі Мұхаммедпен бірге қысқаша билік жүргізді. Мұсаид бин Саид1752–1759Бірінші билік. Жафар ибн Саид1759–1760Мұсаид ибн Саид1760–1770Екінші билік. Абдулла IV бин Хусейн бин Баракат1770–1771Ахмет бин Саид1771–1773Сұр бин Мусаид1773–1788Әбд әл-Мүин бин Мусаид1788Бірінші билік, бірнеше күнге ғана созылды. Ғалиб бин Мусаид1788–1813Бірлескен билік: Ғалиб бин Мусаид ағасы Әбд әл-Мүинмен бірге билік құрды. Абд әл-Мүин бин Мусаид1796–1813Екінші билік, ағасы Ғалибпен бірге билік құрды. Яхья ибн Сұр1813–1827Абд әл-Мутталиб ибн Ғалиб1827Бірінші билік. Мұхаммед бин Абд әл-Мүин бин Аун бин Мүхсин бин Абдулла бин әл-Хусейн бин Абдулла I1827–1851Бірінші билік, Мұхаммед Әли паша билікке отырғызды. Абд әл-Мутталиб бин Ғалиб1851–1856Екінші билік. Мұхаммед бин Абд әл-Мүин1856–1858Екінші билік. Абдулла бин Мұхаммед1858–1877Хусейн бин Мұхаммед1877–1880Әбд әл-Мутталиб бин Ғалиб1880–1881Үшінші билік. Абдул-Ила бин Мұхаммед1881–1882Әли бин Абдулла биліктен шеттетілгеннен кейін 1908 жылы қайта тағайындалды, бірақ ол Меккеге жетпей қайтыс болды. Аун ар-Рафиқ бин Мұхаммед1882–1905Әли бин Абдулла бин Мұхаммед1905–1908Хусейн бин Әли паша1908–1916Кейіннен патша ХусейнӘли Хайдар паша1916–1917