Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тауардың адам қажеттерін қаншалықты жақсы қанағаттандыруы
How well a commodity fulfills human purposes
Пайдалану құны (Gebrauchswert) немесе қолданыстағы құн – классикалық саяси экономика және марксистік экономикадағы ұғым. Бұл тауардың (саудаға жарамды заттың) адамның белгілі бір қажеттіліктерін, тілектерін немесе мұқтаждарын қанағаттандыра алатын немесе пайдалы мақсатқа қызмет ететін нақты қасиеттерін білдіреді. Карл Маркстің саяси экономикаға жасаған сындығында, кез келген өнімнің еңбек құны мен пайдалану құны болады, ал егер ол нарықта тауар ретінде саудаланып жатса, онда ол қосымша айырбас құнына ие болады, ол тауардың басқа заттарға айырбасталу мүмкіндігінің пропорциясы ретінде анықталады, көбінесе ақшалай баға түрінде көрсетіледі. Маркс саудаға шығарылатын тауарлардың жалпы пайдалылығы бар екенін мойындайды, яғни адамдар оларды қалайды, бірақ ол мұның өзі олардың қай экономикада өндіріліп сатылатындығының ерекшелігі туралы ештеңе көрсетпейді деп санайды.
Use value (Gebrauchswert) or value in use is a concept in classical political economy and Marxist economics. It refers to the tangible features of a commodity (a tradeable object) which can satisfy some human requirement, want or need, or which serves a useful purpose. In Karl Marx's critique of political economy, any product has a labor value and a use value, and if it is traded as a commodity in markets, it additionally has an exchange value, defined as the proportion by which a commodity can be exchanged for other entities, most often expressed as a money price. Marx acknowledges that commodities being traded also have a general utility, implied by the fact that people want them, but he argues that this by itself says nothing about the specific character of the economy in which they are produced and sold.
Тұжырымдаманың пайда болуы
Құн, пайдалану құны, пайдалылық, айырбас құны және баға ұғымдары экономикалық және философиялық ой-пікірде тым ұзақ тарихқа ие. Аристотельден Адам Смит пен Дэвид Рикардоға дейін олардың мағыналары өзгеріп келді. Смит тауарлардың айырбас құны болуы мүмкін, бірақ алмаз сияқты пайдалану құнын қанағаттандырмауы да мүмкін екенін, ал су сияқты пайдалану құны өте жоғары тауардың айырбас құны өте төмен болуы мүмкін екенін атап көрсетті. Маркс мысалы, "17 ғасырдағы ағылшын авторларында құндылықты пайдалану құны мағынасында, ал құндылықты айырбас құны мағынасында жиі кездестіруге болады" деп жазады. Дегенмен, нарықтық экономиканың кеңдеуімен экономистердің назары бағалар мен баға қатынастарына көбірек ауысты, ал әлеуметтік айырбас процесі табиғи түрде жүзеге асады деп есептелді. 1844 жылғы "Экономикалық және философиялық қолжазбаларында" Маркс еңбек өнімінің пайдалану құны практикалық және объективті анықталады деп баса айтады; яғни, ол адамның қажеттілігін немесе тілегін қанағаттандыруға мүмкіндік беретін өнімнің ішкі қасиеттерінде жатыр. Сондықтан, өнімнің пайдалану құны жеке адамның қажеттілігіне қарамастан, қоғамдық қажеттіліктерге сәйкес материалдық шындық ретінде бар. Тауардың пайдалану құны – бұл әлеуметтік пайдалану құны, яғни ол тек өндіруші үшін ғана емес, сонымен қатар қоғамдағы басқалар үшін де қабылданған пайдалану құнына ие.
The concepts of value, use value, utility, exchange value and price have a very long history in economic and philosophical thought. From Aristotle to Adam Smith and David Ricardo, their meanings have evolved. Smith recognized that commodities may have an exchange value but may satisfy no use value, such as diamonds, while a commodity with a very high use value may have a very low exchange value, such as water. Marx comments for example that "in English writers of the 17th century we frequently find worth in the sense of value in use, and value in the sense of exchange value." With the expansion of market economy, however, the focus of economists has increasingly been on prices and price relations, the social process of exchange as such being assumed to occur as a naturally given fact. In The Economic and Philosophic Manuscripts of 1844, Marx emphasizes that the use value of a labour product is practical and objectively determined; that is, it inheres in the intrinsic characteristics of a product that enable it to satisfy a human need or want. The use value of a product therefore exists as a material reality according to social needs regardless of the individual need of any particular person. The use value of a commodity is specifically a social use value, meaning that it has a generally accepted use value for others in society, and not just for the producer.
Тауарға айналу
"Барлық тауарлар алмасу құндылығы ретінде тек белгілі бір мөлшерде қатып қалған еңбек уақытын білдіреді", - деп жазды Карл Маркс. Құнның нақты мақсатының өзгешелігі капитал мен еңбек арасындағы қақтығыстардың ең ірі көздерінің біріне айналды. Пайдалану құнының әлеуметтік пайдалану құнына және тауарға айналуы (тауарландыру процесі) автоматты немесе спонтанды емес, техникалық, әлеуметтік және саяси шарттарға байланысты. Мысалы, оны саудалауға, меншік немесе пайдалану құқығын бір тұлғадан немесе ұйымнан екіншісіне қауіпсіз түрде беруге мүмкіндік болуы керек. Сондай-ақ, оған нарықта нақты сұраныс болуы тиіс. Бұл тұтас пайдалану құнының өзіне, сондай-ақ оны қаптауға, сақтауға, консервациялауға және тасымалдауға қабілеттілікке байланысты болуы мүмкін. Ақпарат немесе коммуникация пайдалану құндылықтары ретінде оларды тауарға айналдыру күрделі және қиындықтарға толы процесс болуы мүмкін. Осылайша, пайдалану құндылықтарының объективті сипаттамалары (1) нарықтық сауданың дамуы мен кеңеюін, және (2) әртүрлі экономикалық қызметтер арасындағы қажетті техникалық байланыстарды (мысалы, жеткізу тізбектері) түсіну үшін маңызды. Мысалы, автомобиль жасау үшін объективті түрде болат қажет, және бұл болат, бағасы қандай болмасын, қажет. Сондықтан әртүрлі пайдалану құндылықтары арасында қажетті байланыстар бар, себебі олар техникалық, материалдық және практикалық тұрғыдан байланысты. Сондықтан кейбір авторлар "өнеркәсіптік кешен" немесе "технологиялық кешен" туралы жазады, осылайша әртүрлі технологиялық өнімдердің жүйеде қалай байланысқандығын көрсетеді. Автомобильдерді өндіру және пайдаланумен байланысты барлық түрлі өнімдер осыған жақсы мысал. Пайдалану құнының санаты түрлі экономикалық секторларды олардың өнімдерінің ерекшелігіне қарай ажыратуда да маңызды. Кеснейдің экономикалық өндірісті қайта жасау туралы талдауынан кейін Маркс өндіріс құралдарын өндіретін экономикалық сектор мен тұтыну тауарлары мен сәндік заттарды өндіретін секторларды ажыратты. Қазіргі ұлттық есептерде одан да нақтырақ айырмашылықтар жасалады, мысалы, бастапқы, екінші және үшінші өндіріс, жартылай берік және берік тауарлар және т.б. арасында.
"As exchange values, all commodities are merely definite quantities of congealed labour time", wrote Karl Marx. The discrepancy of the true purpose of value came to be one of the biggest sources of conflict between capital and labour. The transformation of a use value into a social use value and into a commodity (the process of commodification) is not automatic or spontaneous, but has technical, social and political preconditions. For example, it must be possible to trade it, and to transfer ownership or access rights to it from one person or organization to another in a secure way. There must also be a real market demand for it. And all that may depend greatly on the nature of the use value itself, as well as the ability to package, store, preserve and transport it. In the case of information or communication as use values, transforming them into commodities may be a complex and problem fraught process. Thus, the objective characteristics of use values are very important for understanding (1) the development and expansion of market trade, and (2) necessary technical relationships between different economic activities (e. g. supply chains). To produce a car, for example, you objectively require steel, and this steel is required, regardless of what its price might be. Necessary relationships therefore exist between different use values, because they are technically, materially and practically related. Some authors therefore write about an "industrial complex" or "technological complex", indicating thereby how different technological products are linked in a system. A good example would be all the different products involved in the production and use of motor cars. The category of use value is also important in distinguishing different economic sectors according to their specific type of output. Following Quesnay's analysis of economic reproduction, Marx distinguished between the economic sector producing means of production and the sectors producing consumer goods and luxuries. In modern national accounts more subtle distinctions are made, for example between primary, secondary and tertiary production, semi durable and durable goods, and so on.