Кіріспе
Порт Хелик Даун – Ұлыбританиядағы Силли аралдарындағы Сент-Мэри аралында орналасқан неолит және қола дәуірінің археологиялық ескерткіші. Ежелгі жерлеу орны үлкен обалы зиратты қамтиды, оған кем дегенде алты кіреберіс қабірі, камерасы жоқ обалар және тарихқа дейінгі далалық жүйе кіреді. Бұл орын сақталған кіреберіс қабірлерінің ең ірі жиынтығымен ерекшеленеді.
Porth Hellick Down is a Neolithic and Bronze Age archeological site located on the island of St Mary's, in the Isles of Scilly in Great Britain. The ancient burial monument encompasses a large cairn cemetery that includes at least six entrance graves, other unchambered cairns, and a prehistoric field system. The site is notable for having the largest assembly of surviving entrance graves.
Сайттың сипаттамасы
Порт-Хеллик Даун Сцилли аралдарындағы Сент-Мэри аралында орналасқан, Порт-Хеллик шығанағына қарайды. Неолит және қола дәуіріне жататын ескерткіш, бірнеше жерлеу қабірлерін қамтитын үлкен обалар зиратын қамтиды, оның ішінде кем дегенде алты кіреберіс қабір бар. Сонымен қатар, бұл ескерткішке Даунның солтүстік және солтүстік-батыс бөлігінен өтетін ежелгі сызықтық шекара және тарихқа дейінгі егістік жүйесі де кіреді. Бұл әлемде сақталған ең ірі кіреберіс қабірлер тобы.
Үлкен қабір
Ежелгі орындағы ең үлкен және жақсы сақталған кіреберіс қабірі – Порт-Хеллик Даунның солтүстік-батыс беткейінде орналасқан қола дәуіріне (б.з.д. 2000-1500 жж.) қатысты қабір. Жерлеу ескерткіші ежелгі далалық жүйе шекарасына жақын орналасқан. 1899 жылы антиквар Джордж Бонсор бұл орынды қазба жұмыстары арқылы зерттеген. Ол кіреберіс қабірін "Ұлы қабір" деп атады. Бұрынғы, жазбаға алынбаған қазба жұмыстары қабір камерасын бос қалдырған, тек бір кесек пемза және кейінгі қола дәуірінің керамикалық сынықтарының бірнеше қалдықтары табылған. Бонсордың қазба жұмысы – Сцилли аралдарында егжей-тегжейлі жазылған алғашқы қазба жұмысы болып табылады. Кіреберіс қабірі төменгі, дөңгелек платформада орналасқан. Оның диаметрі 12,25 метр, ал биіктігі 1,6 метрге жетеді. Үйіндінің шеті үлкен тақталармен бекітілген. Жерлеу камерасы 3,5 метрге 1,5 метр және 1 метр биіктікте. Қабірдің үстін 2,5 метр ұзындығы және 1,25 метр ені бар төрт тас жабады. Жерлеу камерасы D әрпіндей пішіндес, екі жағы батысқа қарай еңкейіп, дәліздің ішкі шетін қиып өтеді. Кіреберіс дәлізі ашық. "Ұлы қабір" Жұмыс министрлігі тарапынан қалпына келтірілді, бұл қабір камерасын жаңа газонмен қорғауды қамтыды. Алайда, қалпына келтіру жобасы қабірдің сыртқы шетін алып тастаған кезде қабірге зақым келтірді. Қазір ол Англия мұрасының қорғауында.
Таңдалған ескерткіштер
Порт-Хеллик Даунның ең батысында орналасқан кіреберіс қабірі "қоңыр қабір" деп аталады. Жерлеу ескерткішінің қалдықтарына тас жиегінің бөлігі және табут пішіндес бөлмені жабатын төрт қақпақ тас кіреді. Дөңгелектің ішінде 8,3 метрге 8 метр өлшемдес үлкен тастардан жасалған жиек бар. Жерлеу бөлмесі шығыс-батысқа қарай бағытталған, кіреберісі шығысқа қараған. Бөлменің ішкі өлшемі ортасынан 7 метрге жуық, ал ені 1,5 метрге дейін, қайық немесе табут пішіндес орналасумен, батыс жағында 1 метрге, ал кіреберісте 0,65 метрге дейін тарылады. Кіреберіс ішінара жабық. Бөлменің қабырғалары тас тақталармен қапталған. Бөлменің төбесін құрайтын төрт қақпақ тас бар. Бұл кіреберіс қабірінің бөлмесі табут немесе қайық пішіндес бөлмелердің тамаша мысалы саналады. Порт-Хеллик Даундағы кіреберіс қабірлерінің бірінде үлкен тас тіреуі бойымен салынған жерлеу бөлмесі бар. Тас қабірдің құрылысына енгізілген. Жерлеу бөлмесі диаметрі 13 метр, биіктігі 1 метр болатын жиынтық қиыршық тастан тұратын дөңгелек дөңгелек. Бөлменің оңтүстік жағы батыс жағынан үлкен тақталармен, ал шығыс жағынан үлкен таспен қапталған. Үлкен тақта қабырғалардың үстіне қойылған және бөлмеге төбе жасайды. Бұл қабір көбінесе түпкілікті пішіні мен орналасуын сақтап, жақсы сақталған. Ол қақпақ тастарының біреуін жоғалтқан. Қабір құрылысына табиғи тас тіреулерін енгізу – Сцилли кіреберіс қабірлерінің ерекше ерекшелігі. Порт-Хеллик Даун – оның шығыс беткейін кесіп өтетін тарихи сызықтық шекараның орны. Сызықтық шекара 0,5 метрге дейін биіктігі бар және 1,5-6 метр арақашықтықта орналасқан кішкентай тік тастардан тұратын дерлік түзу сызық ретінде жалғасады. Даунның шығыс шетінен басталатын сызықтық шекара оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай 17 метрге созылады, содан кейін тағы 23 метрге жалғасады. Шекараның ені 1 метрге дейін, биіктігі 0,1 метрге дейін жетеді және көбінесе жусанмен жабылған. Тарихи Ұлыбританияда сирек кездесетін Силли аралдары тарихи ескерткіштер тобымен тікелей байланысты бірнеше сызықтық шекаралардың орны болып табылады.