Кіріспе

Бибимбап (корей тілінде 비빔밥, /b//iː//b//ɪ//m//b//æ//p/ BEEbimbap) – корейлік күріш тағамы. «Бибим» сөзі «араластыру» мағынасын білдіреді, ал «бап» – пісірілген күріш. Бұл тағам ыстық ақ күріштен, үстіне намул (қуырылған немесе қайнатылған дәмделінген көкөністер) және гочужаң (қызыл бұрыш пастасы) қосылып беріледі. Жұмыртқа мен кесілген ет (әдетте сиыр еті) жиі қосылады және жеу алдында мұқият араластырылады. Оңтүстік Кореяда Чонджу, Чжинжу және Тонъён қалалары бибимбаптың ерекше нұсқаларымен танымал. 2017 жылы CNN Travel жүргізген әлемдегі 50 ең дәмді тағамдардың оқырмандар дауыс беру нәтижесінде бибимбап 40-шы орынды иеленді.

Этимологиясы

Бибимбаптың тарихында әртүрлі атаулары болған. Оның ең ерте атаулары корей ханча мәтіндерінде кездеседі. Алғашқы аты hondon ban (混沌飯) болды. Бұл атау 1590 жылы Пак Донгнянг (박동량) жазған «Гиджае тарихи жазбалары» кітабының Еокжогумун (역조구문) бөлімінде айтылған. Басқа бір Жосон ғалымы, Гвон Санг Иль (1679–1760) Чонданың күнделігінде оны голдонг бан (骨董飯) деп жазған. Бұл тағамды И Ик (1681–1764) «Сеонгоның толық шығармаларында» голдонг (骨董) деп көрсеткен. Кейбір ғалымдар бибимбаптың джиса (ата-бабаларға арналған дәм) кезінде жасалған барлық тағамдарды ыдысқа араластырып, одан кейін жеу дәстүрінен пайда болғанын айтады. Қарапайым халық жаңа жыл қарсаңында бибимбап жеген, себебі сол кездегі адамдар жаңа жылға дейін қалған тағамдардың бәрін жұмсау керек деп ойлаған. Осы мәселені шешу үшін барлық қалдықтарды күрішпен бірге ыдысқа салып, араластыратын. Шаруалар егін жинау маусымында бибимбап жеген, өйткені көп адамға тамақ дайындаудың ең оңай жолы осы еді. Бибимбап әдетте түскі ас немесе тамақ арасында патшаға ұсынылған. Бұл бибимбапта тек көкөністер ғана емес, басқа да ингредиенттер болған. И Гю Гёң (1788–1856) жазған «Ожудың жинақталған шығармаларында» көкөніс бибимбап, түрлі бибимбап, сопа бибимбап, көлеңке бибимбап, креветка бибимбап, тұздалған креветка бибимбап, креветка жұмырлығы бибимбап, маринадталған краб бибимбап, жабайы пияз бибимбап, жаңа қияр бибимбап, гим (кептірілген теңіз шөптері) бибимбап, гочужан бибимбап, соя бұршақ бибимбап сияқты түрлі бибимбап түрлері аталып, оның Пхеньянның жергілікті тағамы екені, сондай-ақ наенмён және гамхонгно да осы қаланың ерекшелігі екені айтылған. ХХ ғасырдың соңында корей мәдениеті, дәстүрлері мен тағамдары әлемнің көптеген аймақтарына таралып, көптеген мейрамханалар ашылды, олар бибимбап сатуға ынталандырды. Бибимбаптың жасалу себебін түсіндіретін екі көне жазба бар. Біріншісі, «Жеонжу туралы халық әңгімесі» (全州野史), провинциялық кеңселердің шенеуніктері қатысқан тойларда Жеонжу бибимбабы қолданылғанын айтады. Екіншісі, «Ланнокги» (蘭綠記), шаруалардың әйелдері, дәстүрлі түрде көптеген гарнирлермен тамақ дайындауға уақыты болмағандықтан, ингредиенттердің көп бөлігін ыдысқа тастап, кейде өсіріп жатқан өнімдерін қосатын. Бибимбап Кореяның мәдени символы ретінде танылды, себебі Корея шетелдіктерге ашық болды және көпмәдени дәстүрлерді қабылдады.

Дайындық

Бибимбаптың түрлері оның құрамына қарай әртүрлі болуы мүмкін. Бибимбапқа ең көп қолданылатын көкөністерге жұқалап кесілген ои (қырыққабат), аехобак (кабачок/цуккини), му (редька), саңырауқұлақтар, доражи (қоңырау гүлінің тамыры) және гим, сондай-ақ шпинат, соя бұршақтарының өскіндері мен госари (ақжелкеннің сабақтары) жатады. Дубу (тофу) немесе салат жапырағы қосылуы мүмкін, ал сиыр етінің орнына тауық немесе теңіз өнімдері салынуы да мүмкін. Чонжу бибимбапы Кореяда және әлем бойынша ең танымал тағамдардың бірі. Ол әдетте сапалы Чонжу соя бұршақтары, hwangpo muk, gochujang, jeopjang және дәмделген шикі сиыр етімен бірге, kongnamul gukbapпен беріледі. Чонжу бибимбапының күріші сиыр еті сүйегінің сорпасында пісіріліп, дәмділігін арттырады, ал сосын күрішті тұжырым майымен аяқтап, оған хош иіс пен қоректік заттар қосады.

Hoedeopbap ()

Hoedeopbap (회덮밥) – тилапия, лосось, тунец немесе кейде осьминог сияқты әртүрлі шикі теңіз өнімдері қосылған бибимбап. Бірақ әдетте әрбір тарелкедегі күріште тек бір түрлі теңіз өнімі болады. Сөздің "hoe" бөлігі шикі балықты білдіреді. Бұл тағам балыққа толы Кореяның жағалау аймақтарында танымал.