Жалпылама алғанда, препозициялық және постпозициялық жағдайлар – сөздердің грамматикалық формалары. Олар сөйлемдегі орналасқан жерін көрсетеді. (158 characters)
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Грамматикада, препозициялық жағдай (қысқаша) және постпозициялық жағдай (қысқаша) – жалпылама алғанда, қосымша жағдайлар ретінде грамматикалық жағдайлар болып табылады, олар тиісінше препозиция мен постпозицияның бағынышты сөзін көрсетеді. Бұл термин есімдердің белгілі бір алды сөздермен ғана қолданылатын өзгеріс формалары бар тілдерде қолданылуы мүмкін. Осы алды сөздердің бағынышты сөздері жиі орналасқан жерді білдіретіндіктен, бұл жағдай кейде орналасу жағдайы деп те аталады: чех және словак тілдерінде lokál/lokativ/lokatív, поляк тілінде miejscownik. Бұл оның тегімен сәйкес келеді: славян тілдеріндегі препозициялық жағдай прото-үнді-еуропалық орналасу жағдайынан (армян, санскрит және көне латын тілдерінде, басқаларының арасында) пайда болған. Қазіргі орыс тіліндегі «екінші орналасу» деп аталатын жағдайдың да түбі бірдей. Ирланд және шотланд гаэлінде, (көбінесе) алды сөздердің бағынышты сөзі болып табылатын есімдер, әсіресе анықталған сөздің алдында келсе, препозициялық жағдаймен белгіленуі мүмкін. Дәстүрлі грамматикада және ерте тілді зерттеуде датив жағдайы термині препозициялық жағдайдың орнына дұрыс емес қолданылады. Бұл жағдай тек алды сөздермен байланысты. Дегенмен, барлық алды сөздер препозициялық жағдайды тудырмайды, ал «құрама» деп аталатын алды сөздердің шағын тобы өз бағынышты сөздерін жоғарылау жағдайымен белгілейді, бұл алды сөздер тарихи тұрғыдан алды сөз бен одан кейін келген есімнің бірігуінен пайда болған және грамматикалық формаға айналған. (Мысалы, ағылшын тіліндегі «in front of», «because of» сөздерін қараңыз.) Алайда, көптеген есімдер әңгімелеу тілінде енді ерекше препозициялық жағдай формаларын көрсетпейді. Пашту тілінде де белгілі бір алды сөздермен ғана қолданылатын жағдай бар. Оны көбінесе «бірінші көлбеу» деп атайды, ал емес препозициялық. Көптеген басқа тілдерде «препозициялық жағдай» термині орынсыз, себебі алды сөздермен таңдалған есімдердің формалары алды сөздерге қатысы жоқ контекстте де кездеседі. Мысалы, ағылшын тілінде алды сөздер объекті жағдайын (немесе айыптау жағдайын) басқарады, сондай-ақ етістіктер де. Немец тілінде алды сөздер жоғарылау, датив немесе айыптау жағдайларын басқара алады, және бұл жағдайлардың ешқайсысы тек алды сөздермен байланысты емес. Синдхи тілі постпозициялық жағдайға ие тіл деп айтуға болады. Синдхи тіліндегі есімдер «қысқартылған» көлбеу формасында болуы мүмкін, ол ергатив, датив немесе орналасу конструкцияларында постпозициясыз немесе постпозициялық тіркес құрағанда қолданылатын «толық» көлбеу жағдаймен аяқталады. Бұл формалардың арасындағы айырмашылық тек көпше түрінде ғана байқалады.
In grammar, the prepositional case (abbreviated ) and the postpositional case (abbreviated ) generalised as adpositional cases are grammatical cases that respectively mark the object of a preposition and a postposition. This term can be used in languages where nouns have a declensional form that appears exclusively in combination with certain prepositions. Because the objects of these prepositions often denote locations, this case is also sometimes called the locative case: Czech and Slovak lokál/lokativ/lokatív, miejscownik in Polish. This is in concord with its origin: the Slavic prepositional case hails from the Proto Indo European locative case (present in Armenian, Sanskrit, and Old Latin, among others). The so called "second locative" found in modern Russian has ultimately the same origin. In Irish and Scottish Gaelic, nouns that are the objects of (most) prepositions may be marked with prepositional case, especially if preceded by the definite article. In traditional grammars, and in scholarly treatments of the early language, the term dative case is incorrectly used for the prepositional case. This case is exclusively associated with prepositions. However, not all prepositions trigger prepositional case marking, and a small group of prepositions which are termed compound mark their objects with genitive case, these prepositions being historically derived from the fusion of a preposition plus a following noun which has become grammaticalised. (Compare English "in front of", "because of".) Note however that many nouns no longer exhibit distinct prepositional case forms in the conversational language. In the Pashto language, there also exists a case that occurs only in combination with certain prepositions. It is more often called the "first oblique" than the prepositional. In many other languages, the term "prepositional case" is inappropriate, since the forms of nouns selected by prepositions also appear in non prepositional contexts. For example, in English, prepositions govern the objective (or accusative) case, and so do verbs. In German, prepositions can govern the genitive, dative, or accusative, and none of these cases are exclusively associated with prepositions. Sindhi is a language which can be said to have a postpositional case. Nominals in Sindhi can take a “contracted” oblique form which may be used in ergative, dative, or locative constructions without a postposition, or a “full” oblique case ending expressed when forming a postpositional phrase. Differences in these forms are only observed in the plural.