Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орталық Африка Республикасының премьер-министрі 1958-1959 жылдар аралығында.
Premier of the Central African Republic from 1958 to 1959
Бартелем Боганда (– 29 наурыз 1959) – Орталық Африка саясаткері және тәуелсіздік үшін күрескен белсенді. Боганда өз елінің тәуелсіздігі алғанға дейін, Франция Экваторлық Африканың бір бөлігі болған аймақ Францияның басқаруында, Убанги-Шари деген атпен белсенділік танытты. Ол Орталық Африка Республикасының автономиялы аумағындағы тұңғыш премьер-министр болды. Боганда шаруа отбасында дүниеге келді, ата-анасы қайтыс болғаннан кейін католик миссионерлері оны асырап алып, білім берді. 1938 жылы ол Рим-католик діни қызметкеріне бекітілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Боганда бірнеше миссияда қызмет етті, содан кейін Банги епискобы оны саясатқа қатысуға көндірді. 1946 жылы ол Франция Ұлттық Ассамблеясына сайланған алғашқы убангиян болды, онда ол расизм мен отаршылдық режимнің зұлсалына қарсы сөз сөйледі. Одан кейін ол Оубанги-Шариге саяси ұйым құру үшін оралды, нәтижесінде 1949 жылы ауыл тұрғындары мен шаруалар арасында кең танылған Қара Африканың әлеуметтік эволюциясы үшін қозғалысы (MESAN) құрылды. Боганда парламенттік хатшы Мишель Жорденмен қарым-қатынас орнатып, кейіннен үйленгеннен кейін діни қызметтен бас тартты. Дегенмен, ол 1950 жылдардың соңына дейін аймақтағы қара нәсілді адамдар үшін теңдік пен негізгі құқықтарды қорғауды жалғастырды. Франция өз отарларына өкілдік беру шараларын қабылдаған кезде, MESAN жергілікті сайлауда жеңіске жетті және ол Оубанги-Шари үкіметінде ықпалға ие болды, бірақ сәтсіз экономикалық жобаны қолдағандықтан оның беделі төмендеді. 1958 жылы Франция премьер-министрі Шарль де Голль Францияның отарлары метрополиямен байланыса алатын Франция қауымдастығын құруды ұсынды. Оубанги-Шари қауымдастыққа мүше болуы кейін тәуелсіздік алуына кедергі келтірмейтініне көз жеткізгеннен кейін, Боганда оған қосылуды қолдады. Ол мұны «Орталық Африка Республикасы» ретінде Франция Экваторлық Африканың басқа аумақтарымен бірігіп, мүше мемлекеттердің қаржылық жағдайын жақсартуды көздеді. Ол бұл Орталық Африканың басқа елдерін де қамтитын Латын Африкасының Біріккен Штаттарын құруға негіз болатынын үміттенеді. Алайда, бұл жоспар іске аспады, ал 1 желтоқсанда Боганда Оубанги-Шари үшін ғана Орталық Африка Республикасының құрылғанын жариялады. Ол автономиялық аумақтың тұңғыш премьер-министрі, Үкімет кеңесінің төрағасы болып тағайындалды және әкімшілік реформаларды жасап, келесі сайлауға дайындық жұмыстарын бастады. 1959 жылдың 29 наурызында Бангиге ұшып бара жатқанда ұшақ апатында қаза тапты. Сарапшылар ұшақтың қирандыларынан жарылғыш заттардың іздерін тапты, бірақ оқиға бойынша толық есеп жарияланбады, және кісі өлтіру мүмкіндігі әлі де анықталған жоқ. Орталық Африка Республикасы 1960 жылы Франциядан ресми түрде тәуелсіздік алды. Оның өлімі елде жыл сайын еске алынады, ал ұлттық естеліктегі оның орны саяси тұрғыдан маңызды болып қала береді.
Barthélemy Boganda ( – 29 March 1959) was a Central African politician and independence activist. Boganda was active prior to his country's independence, during the period when the area, part of French Equatorial Africa, was administered by France under the name of Oubangui Chari. He served as the first Premier of the Central African Republic as an autonomous territory. Boganda was born into a family of farmers, and was adopted and educated by Roman Catholic missionaries after the deaths of his parents. In 1938, he was ordained as a Roman Catholic priest. During World War II, Boganda served in a number of missions and afterwards was persuaded by the Bishop of Bangui to enter politics. In 1946, he became the first Oubanguian elected to the National Assembly of France, where he spoke out against racism and the abuses of the colonial regime. He then returned to Oubangui Chari to form a political organisation, culminating in the 1949 foundation of the Movement for the Social Evolution of Black Africa (MESAN), which became popular among villagers and the peasantry. Boganda was laicized from the priesthood after developing a relationship with and eventually marrying Michelle Jourdain, a parliamentary secretary. Nonetheless, he continued to advocate for equal treatment and fundamental rights for blacks in the territory well into the 1950s. As France conceded measures of representation to its colonies, MESAN won local elections and he gained influence in Oubangui Chari's government, though his reputation suffered when he backed an unsuccessful economic scheme. In 1958 French Prime Minister Charles de Gaulle proposed the creation of a French Community through which France's colonies could associate with the metropole. After being assured that Oubangui Chari's membership in the community would not preclude it from securing independence at a later time, Boganda supported joining it. He sought to do so as part of a federation with other territories in French Equatorial Africa as a "Central African Republic", which he believed would bolster the financial situation of the member states. He hoped this would serve as a basis for a United States of Latin Africa, a conglomeration including other countries in central Africa. This never came to fruition, and on 1 December, Boganda declared the establishment of the Central African Republic for only Oubangui Chari. He became the autonomous territory's first premier as the President of the Council of Government, and began drawing up administrative reforms and preparing for the next election. He was killed in a plane crash on 29 March 1959, while en route to Bangui. Experts found a trace of explosives in the plane's wreckage, but a full report on the incident was never published, and the possibility of an assassination remains unresolved. The Central African Republic attained formal independence from France in 1960. His death is annually commemorated in the country, and his presence in the national collective memory remains politically potent.
Ерте өмір
Боганданың ерте өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Ол шамамен 1910 жылы туған. Француз Ұлттық Ассамблеясы мен тарихшы Пьер Калк бойынша, Боганда 1910 жылдың 4 сәуірінде дүниеге келген. 1941-1946 жылдары Гримари аймағына банда халқына жаңа дінді уағыздау үшін жіберілді. Боганда өз жұмысына зор құлшыныспен қарады және жергілікті тұрғындардың оның кейбір үйретімдері мен әрекеттеріне қарсылық көрсетуіне ашуланды. Бұл, әсіресе, оның жергілікті мәдени нормаларға қайшы келетін әрекеттерін қамтыды, мысалы, көп әйел алу мен ырым-жұбаны тастауға, сондай-ақ қыздарды мектепке қабылдауға ынталандыру. Ол кейде осындай тартыншақтыққа зорлық-зомбылықпен жауап беріп, адамдарды ұрып-соғумен айыпталды, ал бірде қарсылық көрсеткен басшыны тұзбен толтырылған оқпен атуды ұсынды. Осыған қарамастан, ол жергілікті мәдениетке деген құрметін көрсетті және кейбір жергілікті тұрғындардың оны қорқынышпен "мору", яғни барс деп атауына ерекше мақтан тұтты, себебі барс – күш пен зорлықтың дәстүрлі символы. Боганда шіркеу оған жеткіліксіз қолдау көрсетіп отыр деп сенді және 1940 жылдардың ортасында жергілікті үкімет әкімшілігімен қақтығысқа түсті, сондай-ақ колониялық шенеуніктерден, қоныс аударушылардан және кейбір миссионерлерден нәсілдік кемсітушілікке ұшырады. Оның жағдайы Бакала аймағында бала туғанда одан да қиын болды, бұл оның миссионер әріптестері үшін үлкен ұятқа айналды. Осы шиеленістердің нәтижесінде 1946 жылы Боганда Бангасудағы миссионерлік орталыққа ауыстырылды.
Little is known about Boganda's early life. He was born around the year 1910efn|According to the French National Assembly and historian Pierre Kalck, Boganda was born on 4 April 1910. He was posted in the Grimari region from 1941 to 1946 to evangelize the resident Banda population. Boganda was enthusiastic about his work and was angered by local resistance to some of his teachings and practices. This especially included his efforts which contravened local cultural norms, such as his encouragement to abandon polygamy and fetishism and work to enroll girls in school. His response to such hesitation sometimes included violence, and he was accused of beating people and once suggesting a recalcitrant chief be shot with a cartridge of salt. Despite this, he showed a measure of appreciation for some indigenous culture, and was particularly proud that some locals fearfully dubbed him mourou, or leopard, a traditional symbol of power and violence. Boganda believed that the church was providing him with insufficient support and, by the mid 1940s, was in conflict with the local government administrator and felt he was facing racial discrimination from colonial officials, settlers, and some missionaries. Further strain on his position was incurred when he fathered a child in the Bakala region, an action his missionary colleagues saw as scandalous. As a result of these tensions, in 1946 Boganda was transferred to a mission at Bangassou.
Франция Ұлттық ассамблеясы
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Грандин Боганданы саясатқа қатысуға ынталандырды. Дегенмен, Боганда әрдайым дінге берілген католик болды және миссионерлік мүдделерге көңіл бөлді. Олар 1950 жылдың 13 маусымында үйленді, соңынан екі қызы мен бір ұлы болды. 29 наурызда жергілікті сот оны екі айға түрмеге кесті (оны жасыруға көмектескені үшін оның әйелі екі аптаға қамалды). Ол қылмыс үстінен ұсталғандықтан, парламенттік иммунитеті оны қорғамады. Боганда сол жылы қаржылық қиындықтарға байланысты SOCOULOLE ұйымын таратып жіберді. Боганданың тұтқындалуы Франция Ұлттық Ассамблеясына кезекті сайлауға бес ай қалғанда болды, ол бұл оқиғаны сайлау науқанының бір бөлігі ретінде пайдаланды. Нәтижесінде ол қайтадан сайланды, РПФ және RDA өкілдерін жеңіп, отарлық әкімшілік оның қайтадан қызметке оралуына келісім берді.
After World War II, Boganda was urged by Grandin to involve himself in politics. Despite this, Boganda remained a devout Catholic and sympathetic to missionary interests. The couple was married on 13 June 1950, and would later have two daughters and a son. and on 29 March the local court sentenced him to two months in prison (his wife was condemned to two weeks incarceration for aiding him). Since he was arrested in flagrante delicto, his parliamentary immunity offered him no protection. Boganda terminated SOCOULOLE later that year due to financial difficulties. Boganda's arrest occurred five months before the next round of French National Assembly elections, and he framed it as a campaign issue. He ultimately won re election, defeating challengers from the RPF and RDA, and the colonial administration acceded to his return to office.
Француздармен ынтымақтастық
1952 жылы француз үкіметі Француз Экваторлық Африкасына реформаларға бағытталған шенеуніктерді тағайындады, бұл Боганда мен жергілікті әкімшілік арасындағы қарым-қатынастың шиеленісін азайтуға мүмкіндік берді. 1953 жылдың наурыз айында РПФ жетекшісі Шарль де Голль Бангиге сапар шекті. Боганда партия басшысы болғандықтан оны қабылдаудан бас тартты, бірақ де Голль Убанги-Шаридегі саяси жағдай бойынша жариялы мәлімдеме жасаудан тартынды, бұл жергілікті РПФ-тың тактикасына наразылық ретінде қабылданып, түсіндірілді. 1954 жылдың 30 сәуірінде Бербератиде еуропалықтың, ол жергілікті тұрғындармен қатыгездікпен күш көрсеткені үшін танымал болған, қызметкерлері екеуі қайтыс болды деген хабар тарағаннан кейін тәртіпсіздіктер басталды. Қайтыс болғандардың отбасы еуропалықтың тұтқындалуын талап етті, қала тұрғындары жиналып, бүлік көтеріп, мемлекеттік қызметкерлерге шабуыл жасады. Оқиға туралы Бразавильге хабар жеткен соң, отаршылдық билік Бербератиге әскер жіберуге дайындық бастады, ал Убанги-Шари губернаторы Луи Санмарко Богандадан онымен бірге барып, жағдайды реттеуге көмектесуін сұрады. Келесі күні Боганда халық алдына шығып, "ақтар мен қараларға бірдей әділдік көрсетіледі" деді. Осы уәдеден кейін халық тарап, тәртіп орнатылды. Бұл оқиға әкімшілікті қатты алаңдатты, олар өз есептерінде еуропалықтардың африкалықтарға қатысты нәсілшілдік көзқарастарының кең таралғанын мойындады. Бербератидегі бүліктерден кейін зорлық-зомбылық орын алмады, ал келесі айларда РПФ МЕСАН-ның күшейе беруіне байланысты қиындықтарға тап болды. Боганда Франция Ұлттық Ассамблеясының алдында отаршылдық әкімшіліктің білім беру және денсаулық сақтау саласындағы жұмысын жоғары бағалап, "дәрігерлер, әкімшілер және отаршылар – біздің достарымыз. Біз қара терілі болғанымызға қарамастан, оларға осылай жауап қайырамыз. Еліміз үшін қаншама еңбек жасалғанын білеміз" деді. Француз Экваторлық Африкасының Ұлы Кеңесіне сөз сөйлегенде ол Санмарконы мақтап, "Убанги-Шари жылдар бойы жалғасқан наразылықтар мен нәтижесіз күрестерден кейін, соңғы рет оң қадам жасады, ал болашақ жақсы болады" деді. Отаршылдық әкімшіліктің көмегімен Боганда өзінің кофе плантациясын құрды, Франция мен оның колониялары арасындағы федеративтік қатынастарды қайта қараудың маңыздылығын атап өтті. Жаңа конституциялық комиссияға Боганда мүше болып кірмеді, бұл оны қынжырды. Де Голль оны шілде айында Парижде қабылдады, ал Убанги-Шариге оралғаннан кейін Аумақтық Ассамблеяға аймақ және Сахарадан оңтүстік Африканың қалған бөлігі үшін қолданылатын заң аясы жеткіліксіз екенін мәлімдеді. Ол осы органға "халықтың өзін-өзі анықтау құқығына және ерікті түрде тәуелсіздікке қол жеткізуге" кепілдік беруді қалады. Оны қалай іске асыру керектігін қарастыру қажеттігін айтты. Ассамблея Боганданың талаптарын қайталайтын резолюция қабылдады. Де Голль Африкадағы колонияларды біріктіретін жаңа федеративтік француз қауымдастығын құруды ұсынды. Боганда Убанги-Шаридің осы қауымдастыққа қосылуына қарсы болды, себебі бұл тәуелсіздікке қол жеткізуге кедергі келтіруі мүмкін деп ойлады. Тамыз айында Бразавильде де Голль мен Француз Экваторлық Африкасының саяси лидерлері кездесті. Боганда жаңа француз конституциясының колониялардың тәуелсіздік құқығын мойындауын талап ететін петицияны ұсынды, ол лидерлердің барлығы қол қойған болатын. Де Голль оған Убанги-Шаридің қауымдастыққа мүшелігі кейін тәуелсіздік алуына кедергі келтірмейтініне сендірді. Жаңа конституцияны қолдау және қауымдастыққа қосылу мәселесі бойынша әр колонияда референдум өткізілуі тиіс еді. Де Голль теріс дауыс берілген жағдайда аумаққа дереу тәуелсіздік берілетінін, бірақ барлық француз көмегі тоқтатылатынын ескертті. 30 тамызда Боганда МЕСАН лидерлеріне конституцияны қолдауға дауыс беруді ұсынды.
In 1952, the French government appointed more reform oriented officials in French Equatorial Africa, allowing for a relaxation in tensions between Boganda and the local administration. In March 1953 RPF leader Charles de Gaulle visited Bangui. Boganda refused to see him due to his leadership of the party, but de Gaulle refrained from taking a public stance on the politics in Oubangui Chari, a move which was interpreted as an expression of disapproval of the local RPF's tactics. On 30 April 1954, disorder erupted in Berbérati when news emerged that two Africans who worked for a European—who was known for his abusive treatment of the locals—had died. The families of the deceased demanded the European's arrest, and a crowd gathered in the town and began rioting and assaulting public officials. Once word reached Brazzaville, the colonial authorities began mobilising troops to march on Berbérati, and Oubangui Chari Governor Louis Sanmarco pleaded with Boganda to accompany him to the locale and intervene. The following day Boganda appeared before the crowd and told them that "the same justice would be administered to white as to black". Thus assured, the crowd dispersed and order was restored. The riot deeply worried the administration, which acknowledged in its own reports that Europeans' racism towards Africans was pervasive in the territory. No substantial violence succeeded the Berbérati riot, and in the following months the RPF increasingly struggled as MESAN continued to grow. Boganda praised the educational and health work done by the colonial administration before the French National Assembly, saying "doctors, administrators, and colonists are our friends [ ] We are not as ungrateful as we are black. We know how much has been done for our country". Addressing the Grand Council of French Equatorial Africa, he complimented Sanmarco and declared, "Oubangui Chari has embarked on a positive undertaking at last, after years of negative grievances and sterile struggles, and a better future is ahead". With the assistance of the colonial administration, Boganda established his own coffee plantation stressing the importance of re examining a federal relationship between France and its colonies. Boganda was not included in the new constitutional commission, to his dismay. De Gaulle hosted him in Paris in July, and upon his return to Oubangui Chari he expressed to the Territorial Assembly that the loi cadre was insufficient for the territory and the rest of Sub Saharan Africa. He told the body he wanted assurance of "the people's right to self determination and a voluntary freely consented independence. The ways of introducing it are to be examined". The Assembly passed a motion repeating Boganda's demands. De Gaulle proposed the creation of a new federal French Community that would encompass the African colonies. Boganda opposed Oubangui Chari joining the community, fearing it would forestall independence. In August a meeting was held in Brazzaville between de Gaulle and political leaders in French Equatorial Africa. Boganda presented a petition signed by the leaders which requested that the new French constitution recognise the right of its colonies to declare independence. De Gaulle assured him that Oubangui Chari's membership in the community would not preclude it from securing independence at a later time. A referendum was to be held in each colony in order to determine its support for the new constitution and joining the community; de Gaulle warned that while a negative vote would grant a territory immediate independence, it would also lead to the termination of all French aid. On 30 August Boganda told MESAN leaders he supported an affirmative vote in favour of the constitution,
Ұшақ апаты
1959 жылғы 29 наурызда Боганда Бербератиде Nord Noratlas ұшағына отырып, Бангиге ұшып кетті. Ұшақ екі қала арасындағы поштаны тасымалдаған Union Aéromaritime de Transport компаниясына тиесілі болған. Ұшақ жоғалып кетіп, оның қирандылары келесі күні Бода ауданында табылған. Төрт экипаж мүшесі және бес жолаушы, оның ішінде үкіметтің ақпарат басшысы мен Ассамблея мүшесі қаза тапқан күйде табылды. Боганданың денесі ұшқыш кабинасынан табылды. Француздық азаматтық авиация бас хатшылығы тергеу тапсырып, апат орнын зерттеу үшін топ жіберді. Есеп жарияланбады, бірақ көп ұзамай Париждің "L'Express" апталығы тергеушілердің қирандылардан жарылғыш заттың іздерін тапқанын хабарлады. Француз билігі Орталық Африка Республикасында осы басылымның барлық даналарын жоюға бұйрық берді. Апаттың себебі анықталған жоқ. Көптеген Орталық Африкалықтар бұл апатты кісі өлтіру деп санайды, әсіресе Банги сауда палатасының шетелдік бизнесмендері, мүмкін француз құпия қызметінің көмегімен, рөл атқарды деген күдік туды. Мишель Жорден де күдікке ілінген; 1959 жылы Боганда мен оның әйелі арасындағы қарым-қатынас нашарлап, ол оны тастап, дінге қайтуды ойластырған. Оның өміріне жасалған үлкен сақтандыру полисі апаттан бірнеше күн бұрын жасалған еді. Тарихшы Жерар Прунье «жамандыққа ұшырау мүмкіндігі өте жоғары» деп жазды, сондай-ақ «Грандес Компани Консессионарлар» компаниясының қалдықтарында жұмыс істеген ақтар Боганданы жек көретінін, өйткені ол 1946 жылы мәжбүрлі еңбекті жоюға үлкен үлес қосып, олардың қара нәсілділерге деген кемсінуші көзқарасына нұқсан келтіргенін айтты».
On 29 March 1959 Boganda boarded a Nord Noratlas plane at Berbérati, where he had been campaigning, for a flight to Bangui. The plane was owned by Union Aéromaritime de Transport, which transported the mail between the two cities. The plane went missing, and its wreckage was discovered the following day in the district of Boda. All four crew and five passengers, including the government's information chief and a member of the Assembly, were found dead. Boganda's body was recovered from the pilot's cabin. The French General Secretariat of Civil Aviation ordered an inquiry and sent a team to investigate the crash site. A report was never published, but shortly afterwards the Paris weekly L'Express revealed that investigators had identified traces of explosive in the wreckage. The French High Commissioner ordered all copies of the reporting edition suppressed in the Central African Republic. No cause for the crash has ever been definitively determined. Many Central Africans believed that the crash was an assassination; in particular, many suspected that expatriate businessmen from the Bangui Chamber of Commerce, possibly aided by the French secret service, played a role. Michelle Jourdain was also suspected of being involved; by 1959, relations between Boganda and his wife had deteriorated, and he thought of leaving her and returning to the priesthood. She had a large insurance policy on his life, taken out just days before the accident. Historian Gérard Prunier wrote that "the probability of foul play was very high", noting, "The whites who worked for what was left of the Grandes Compagnies Concessionaires hated Boganda, who had been instrumental in finally getting compulsory labor outlawed in 1946. They also hated his intelligence, which was unsettling to their view of black inferiority".
Саяси салдарлар
Мбайкидегі шағын тәртіпсіздіктерді ескерсек, ел Боганданың қазасын салыстырмалы түрде тыныш қабылдады. Оның кейбір ізбасарлары оның өлмегенін, болашақта қайта оралатынын айтты. Оның қосылу рәсімі 3 сәуірде Бангидегі Нотр-Дам соборының сыртында өтті, оған мыңдаған адам қатысты, ал Франция үкіметін Роберт Лекур, ал Франция қауымдастығын Раймонд Жано представлялді. Богандамен жеке танысқан дін қызметкері Шарль Ферейл оның елді басқаруға «Құдай таңдағандығын» мәлімдеді. Гумба оны Үкімет Кеңесінің уақытша президенті етіп алмастырды, ал Этьен Нгунио Банги қаласының мэрі және MESAN партиясының президенті болды. 5 сәуірде өткен сайлауда Боганданың парламенттік округі бос деп жарияланды, сайлауда MESAN жеңіске жетті, бірақ сайлауға қатысу көрсеткіші күрт төмендеді. Негізін қалаушысынан айрылғаннан кейін MESAN тек атау ретінде ғана сақталды. Дако француз жоғары комиссарының, Банги сауда палатасының және Жорданның қолдауымен өзін Үкімет Кеңесін басқаруға кандидат ретінде ұсынды. Гумба халықты бөлуден тартынды және бір ай билікте болғаннан кейін президенттік лауазымын Дакоға берді. Дако әкімшілік жұмыстарға ден қойды және бастапқыда Гумбаны Мемлекеттік министр ретінде қызметте ұстағанмен, бірнеше айдан кейін оны қызметтен босатып жіберді. 1960 жылы Гумба Орталық Африканың Демократиялық Эволюциялық Қозғалысы (MEDAC) атты жаңа саяси партия құрды және ол Боганда мен MESAN идеалдарын жалғастыратынын мәлімдеді. Оның қарқынды өсуінен қорқып, Дако MESAN-ды қайта жаңғырту ниетін білдірді. Оның үкіметі кезінде саяси назар шаруалардан ауысып, көбінесе жоғары жалақы алатын шенеуніктерге басымдық беріліп, жаңа бай элита құруға бағытталды. Орталық Африка Республикасы 1960 жылдың 13 тамызында Франциядан толық тәуелсіздік алды. Дако Республика Президенті және мемлекет басшысы болып сайланды, сондай-ақ үкіметке саяси оппозицияны басуға кең өкілеттік берді. 1962 жылы ол Гумбаны тұтқындап, MESAN-ды мемлекеттің жалғыз партиясы деп жариялады.
Aside from some minor disorder in Mbaïki, the country received Boganda's death in relative calm. Some of his followers suggested that he had not died and would return to the public in the future. His funeral was held on 3 April outside of the Notre Dame Cathedral in Bangui and attended by thousands, with Robert Lecourt representing the French government and Raymond Janot representing the French Community. Charles Féraille, a priest who had been personally acquainted with Boganda, declared that he had been "chosen by God" to lead the country. Goumba replaced him as interim President of the Council of Government, while Étienne Ngounio took over the office of Mayor of Bangui and the MESAN party presidency. Boganda's parliamentary constituency was declared vacant in the elections held on 5 April, which were handily won by MESAN, though with a sharp drop in voter turnout. With its founder gone, MESAN substantively ceased to exist aside as a label. Dacko, with the backing of the French High Commissioner, the Bangui Chamber of Commerce, and Jourdain, offered himself as a candidate to lead the Council of Government. Goumba was hesitant to divide the populace, and after a month in power conceded the presidency to Dacko. Dacko became consumed with administrative work and, though he had initially retained Goumba as Minister of State, dismissed him after several months. In 1960 Goumba founded a new political party, the Democratic Evolution Movement of Central Africa (MEDAC), and claimed it carried the ideals of Boganda and MESAN. Frightened by its rapid growth, Dacko declared his intent to revive MESAN. Under his government, political focus moved away from the peasantry and was drawn to the creation of a new moneyed elite, mostly favouring officials who received large salaries. The Central African Republic received its full independence from France on 13 August 1960. Dacko pushed several measures through the Assembly which invested him as President of the Republic and head of state, and gave the government wide authority to suppress political opposition. By 1962 he had arrested Goumba and declared MESAN the sole party of the state.
Еске алу және саяси мұра
1959 жылы маусымда Заң шығарушы Ассамблея Боганданы "Ұлт атасы" деп жариялады. Ол өлімінен кейін Құрмет легионының кавалері, Орталық Африкалық Еңбек орденінің Ұлы кресті және Ауыл шаруашылығының Еңбек орденінің командирі атағымен марапатталды. Бұрынғы премьер-министрдің есімімен аталған және оның Бангидегі бұрынғы резиденциясында орналасқан Боганда ұлттық мұражайы 1966 жылы ашылды. Оның құрметіне орта мектеп пен даңғыл аталды, ал оның мүсіні астанадағы тәуелсіздік ескерткішіне орнатылды. Жан Бедель Бокасса, 1966-1979 жылдар аралығында Орталық Африка Республикасының басшысы, Боганданы МЕСАН мен республиканың негізін қалаушы ретінде көрсету арқылы оның жеке басының культін жандандырды. Боганда күні оның өлімін еске алу үшін жыл сайын 29 наурызда тойланады. Боганданың зардап көрмейтіндігі туралы мифтік түсініктер оның өлімінен кейін де сақталды, ал Орталық Африканың ұжымдық естелігіндегі оның бейнесі саяси тұрғыдан маңызды болып қала береді, ел элитасы мен қара халық арасында біріктіруші күш ретінде қызмет етеді. Оның "зо кве зо" деген сөзі мемлекеттік гербке енгізілді. Республиканың 2004 жылғы Конституциясының кіріспесінде былай делінген: "Орталық Африка Республикасының негізін қалаушы Бартелем Боганда жариялаған "ЗО КВЕ ЗО" принципіне сәйкес, адамның қадір-қасиетін қамтамасыз ету ниетімен шабыттандырылған". Осыған қарамастан, оның саяси идеялары Орталық Африканың келесі басшылары тарапынан толыққанды зерттелген жоқ. Тарихшы Клас ван Вальравен: "оның қазіргі маңызы, әлдебір оның мінез-құлқының естелігінде және оның идеяларына қатысты кең таралған білусіздікте болуы мүмкін" деп жазды.
The Legislative Assembly declared Boganda the "Father of the Nation" in June 1959. He was posthumously awarded Knight of the Legion of Honour, Grand Cross of the Order of Central African Merit, and Commander of the Order of Agricultural Merit. The Boganda National Museum, named for the former premier and hosted in his former Bangui residence, was opened in 1966. A secondary school and an avenue were also named in his honour, while a statue of him was erected at an independence memorial in the capital. Jean Bédel Bokassa, leader of the Central African Republic between 1966 and 1979, promoted a cult of personality for Boganda as the founder of MESAN and the republic. Boganda Day is observed annually on 29 March to commemorate his death. Mythical perceptions of Boganda's invulnerability persisted after his death, and his presence in Central African collective memory remains politically potent, serving as a unifying element among both the country's elite and the general populace. His phrase, zo kwe zo, was incorporated into the state's coat of arms. The preamble of the republic's 2004 constitution read, in part: "Animated by the wish of assuring to man his dignity with respect to the principle of 'ZO KWE ZO' enunciated by the Founder of the Central African Republic Barthélemy BOGANDA". Despite this, his political ideas have generally not been studied by successive Central African leaders. Historian Klaas van Walraven wrote, "his contemporary significance may lie precisely in the memory of his comportment and the widespread ignorance of his ideas".
Тарихнама
Тарихшы Жорж Шаффард Боганданы "Экваторлық саяси қайраткерлердің ең беделдісі және ең қабілеттісі" деп сипаттаса, Прунье оны "Француз Африкасының деколонизация буынындағы саясаткерлердің ең дарындысы және ең тапқырсы" деп атады. Тарихшы Брайан Титлидің пікірінше, Боганданың қазасы "елді заңдылықты сақтай алатын харизматикалық көшбасшыдан айырды" және ұзақ мерзімді перспективада генерал Бокассаның Дакконы құлатуына және 1966 жылы одан кейін әскери төңкеріске жол ашты. Боганданың өмірі француз тіліндегі тарихнамада белгілі бір деңгейде қамтылған, бірақ оның өмірбаяны туралы жазылған көптеген еңбектер, әсіресе Орталық Африка авторларының жазғандары, мақтау-мақтауға толы. Оның идеялары мен сөздері саяси философияны жалпы талдауға толығырақ енгізілген. Боганда ағылшын тіліндегі тарихнамада сирек еске алынады, ал еске алынса, көбінесе Латын Африка Біріккен Штаттарының панафрикалық жобасымен байланысты айтылады.
Historian Georges Chaffard described Boganda as "the most prestigious and the most capable of Equatorial political men", while Prunier called him "probably the most gifted and most inventive of French Africa's decolonization generation of politicians". Historian Brian Titley suggested that Boganda's death "robbed the country of a charismatic leader" able to maintain legitimacy and in the long term facilitated General Bokassa's overthrow of Dacko and subsequent military takeover in 1966. Boganda's life has some presence in French language histography, but much of what has been written about his biographical details, especially by Central African authors, is hagiographic in nature. His ideas and speeches have been more thoroughly incorporated into general analyses of political philosophies. Boganda is rarely mentioned in English historiography, and where he is included it is generally within the context of his Pan African project of the United States of Latin Africa.