Кіріспе

Балықтар тұқымдасы Теңіздік балтабалықтар немесе терең теңіздік балтабалықтар, сондай-ақ оларға жақын шамбалықтар, інжулы балықтар және жұлдыздар балықтары – Sternoptychidae тұқымдасына жататын шағын терең теңіздік сәуле қанатты балықтар. Олар тұщы су балтабалықтарымен туыс емес және оларды шатастыруға болмайды, олар Characiformes отрядының Gasteropelecidae тұқымдасына жататын телеостар. Sternoptychidae тұқымдасына 10 туыс және барлығы шамамен 70 түр жатады. Ғылыми атауы "Sternoptyx тұқымдасы" дегенді білдіреді, Sternoptyx (типілік туысы) + стандартты жануарлар отбасы жұрнағы "idae". Типілік туыс көне грекше stérnon (στέρνον, "кеуде") + ptýx (πτύξ, "қатпар/жиырылу") + латынша forma ("сыртқы пішін") сөздерінен шыққан, грек бөлігі теңіздік балтабалықтардың кеуде қуысының пішініне сілтеме жасайды.

Сипаттамасы мен экологиясы

Көбінесе Атлант, Тынық және Үнді мұхиттарының тропикалық, субтропикалық және қоңыржай суларында 200-600 метр тереңдікте кездесетін теңіз балта балықтарының мөлшері Polyipnus danae-ден c. ұзын алып балта балықтарына дейін (Argyropelecus gigas) жетеді. Даулы Maurolicinae тұқымдасының өкілдері дәстүрлі балық пішініне ие. Аузы мұрын ұшында орналасқан және Sternoptychinae-де көбірек байқалатындай, төмен қарай бағытталған. Sternoptychidae балықтары түнгі уақытта 3600 метр тереңдіктен жұлдызды су қабатының жоғары 50-100 метріне жаппай көшіп-қоныс жасайды. Олар түн бойы қоректенеді және таңертең терең суға оралады. Олардың негізгі азығы – амфиподтар, копеподтар, эуфаузидтер (криль), остракодтар (семіздік шаяндары) сияқты ұсақ шағын жәндіктер мен өзінен кішірек балықтар. Олардың өмірлік циклы туралы білгеніміз аз, бірақ осы отбасының кейбір өкілдерінің қысқа ғұмырлы екені, бір жылдан аспайтын мерзімде өліп кететіні анықталды. Олар ашық суда шашырап көбейеді және балапандарына қамқорлық жасамайды; қысқа ғұмырлы түрлер, болжам бойынша, семельпарозды болып табылады. Sternoptychinae-ге тән балапандар тіпті ұсақ жемшөп балықтарына (Maurolicus) ұқсайды.

Биолюминесценция

Теңіз балталы балықтары ғана емес, басқа да жануарлар да астынан қарап, аңды іздейді. Шындығында, Sternoptychidae-ді жем деп санайтын көптеген балықтар осылай істейді, ал олардың аң аулау әрекеттерін тойтарып беру үшін Sternoptychidae таңғажайып қабілетке ие болды: биолюминесценттік қарсыжарықтандыру. Қарсыжарықтандыру – балықтың төмендегі бақылаушылардан көлеңкесін жасыру мақсатында жарық шығаруы. Sternoptychidae бұл жарықты фотофорлар деп аталатын мүшелер арқылы шығарады, олардың саны 3-тен 7-ге дейін, көбінесе 6-дай, кеуде мен іштің төменгі жиегі бойындағы бранхиостегальді мембранада орналасқан. Балық жарықтың қарқындылығын өзі реттейді, жоғарыдан көздеріне жеткен жарық мөлшеріне қарай тиісті жарықты таңдайды. Фотофорлар жасаған жарық үлгілері әр түрге тән, бұл, мүмкін, көбейісу кезінде маңызды рөл атқарады.

Жүйелілік

Sternoptychidae Stomiiformes отрядына жатады, ол көбінесе Stenopterygii суперорденіне, әдетте Ateleopodiformes (желлиностар) -пен бірге, бірақ кейде өз алдына жіктеледі. Бірақ "Stenopterygii" ең жақын тірі туыстары Protacanthopterygii суперорденінде болуы мүмкін, сондықтан бұрынғысын соңғысына біріктіру қажет. Кейбір жіктелімдерде "Stenopterygii" бөлек сақталады, бірақ Protacanthopterygii және монотиптік суперордер Cyclosquamata-мен бірге Euteleostei деп аталатын реттелмеген кладка кіреді. Бұл екі қосымша монотиптік суперордерді Protacanthopterygii-ден бөлуді қажет етеді, демек өте кішкентай таксондардың көптігі пайда болады. Stomiiformes сондай-ақ Aulopiformes-тың жақын туыстары болып саналады. Соңғылары "Cyclosquamata" монотиптік суперордерінде орналасады, бірақ Protacanthopterygii-ге де өте жақын болып көрінеді. Бұлардың – және Lampriformes немесе Myctophiformes, олар да әдетте монотиптік суперордерлер ретінде қарастырылады – жоғарыда аталған таксондармен қарым-қатынасы әлі толыққанды шешілмеген. Оларды Protacanthopterygii sensu lato немесе Euteleostei деп атауға қарамастан, осы топтың орташа дамыған Teleostei филогенезіне қосымша зерттеулер қажет. Көне Stomiiformes, ықтимал, Gonostomatidae-ге ұқсас болған: жұқа қоңыр денелі, денелерінің төменгі бөлігін әшекейлейтін жұмыртқа пішіндес фотофорлар қатарымен және көптеген тістері бар ауыздарымен. Gonostomatidae туысы Sternoptychidae тұқымдасының ең жақын туысы болып табылады, және олар екеуі Gonostomatoidei субтартыбын құрайды. Шындығында, кейбір Sternoptychidae, Gonostomatidae-дың көп бөлігі сияқты "қылыттым ауыздылар" (bristlemouths) деп аталады. Туыстарымен салыстырғанда, теңіз балталы балықтары (marine hatchetfishes) көбірек апоморфты топ болып табылады, бірақ олар Stomiiformes-тың басқа "жетілген" тұқымдасынан, ірі Stomiidae отбасынан мүлдем басқа бағытта дамыған.