Кіріспе

Стивен Кингтің повестер жинағы "Түн осыдан кейін" – Стивен Кингтің 1988 және 1989 жылдары жазылған және 1990 жылдың тамызында жарық көрген повестер жинағы. Бұл оның осы сияқты екінші кітабы, алғашқысы – "Түрлі маусымдар" (Different Seasons). Жинақ 1990 жылы "Ең үздік жинақ" номинациясы бойынша Брам Стокер сыйлығын жеңіп алды және 1991 жылы "Locus" сыйлығына ие болды. Кіріспеде Кинг "Түрлі маусымдар" сияқты төрт повестен тұратын жинақ болғанымен, бұл кітаптың табиғаттан тыс құбылыстармен байланысты қорқыныш жанрындағы туынды екенін айтады.

Сюжет

Пилот Брайан Энгл, Токиодан Лос-Анджелесқа қиын рейстен кейін, бұрынғы әйелі Энннің Бостондағы апатта қаза болғанын біледі және ол жолаушы ретінде Бостонға түнгі рейске ұшады. Ұшақ қызметкері Мохаве шөлінің үстінде солқынға ұқсайтын ерекше құбылыс туралы айтады. Брайан ұшып көтерілгенде ұйықтап қалады, алдыңғы рейсінде оянған болатын. Психикалық қабілеттері бар жас соқыр қыз Дина Беллман да ұйықтап қалады, оянғанда әпкесі мен бірнеше басқа жолаушылардың жоғалып кеткенін көреді. Дина шаштың торын бас шалғасымен шатастырып, айқай салады және Брайан мен тағы тоғыз жолаушыны оятады: мұғалім Лорел Стивенсон, ағылшын дипломаты Ник Хопвелл, жазушы Боб Дженкинс, скрипкашы Альберт Каусснер, есірткіге тәуелділіктен арылып жатқан Бетани Симмс, бизнесмен Руди Уорвик, механик Дон Гаффни, банк директоры Крейг Томи және белгісіз мас жолаушы. Жолаушылар ұшақтың автоматты пилотпен басқарылатындығын білгенде, ұшақ экипажы мен ояу болған жолаушылардың жоғалып кеткенін біледі. Брайан ұшақты басқарады, бірақ сыртқы байланыс жасай алмайды, ал жолаушылар ұшақтың астында қараңғы кеңістікті ғана көреді. Брайан Майн штатының Бангор қаласына қонды, Крейгтің Бостонға жетуді талап етуіне қарамастан, онда маңызды конференция өтеді, ол оның тағдырын шешеді. Олар әуежайға келгенде, ол құмсары екенін көреді. Сағаттар тоқтап тұр, жарық жоқ, ал айналада тіршілік жоқ сияқты. Барлық өнімдер мен заттар сапасын жоғалтқандықтан, отын жанбайды, осылайша одан әрі ұшу мүмкін болмайды. Дина жақындап келе жатқан және қауіпті дыбысты естиді, ал топ ол келгенше кетуге келіседі. Ақыл-есінен айырылған Крейг жағдайды өзіне қарсы жасалған қастандық деп санайды және Бетаниді қарумен ұстап алады, бірақ орта қоршаған орта қарудың күшін жойды, ал жолаушылар Крейгті ұстап алады. Боб бұл құбылыстың олардың ұшағын өткенге жіберген "уақыт жыртылуы" болғанын қорытындылайды. Дина дауыстың жақындап келе жатқанын хабарлағанда, Крейг Дина мен Лорелге дауыстың "Ланголиерлер" шығаратынын айтады, оның қатал әкесі салғырт және ынтасыз балаларды аулап, жейтін екен. Альберт ұшақтың ішінде уақыт әлі де ағып жатыр деп болжайды, бұл ұшаққа әкелінген тамақ қалыпты қасиеттерін қалпына келтіргенде дәлелденеді. Ұшаққа құйылған отын да қалыпты жағдайға оралады деп ойлап, Брайан ұшаққа май құйды және қозғалтқыштарды іске қосуға мүмкіндік алады. Осы уақытта Крейг өзін байлаудан босатып, Динаны бас Ланголиер деп санайды. Оған қарамастан, Дина Крейгті өлтіруге болмайды деп талап етеді, өйткені топқа ол тірі қажет. Альберт пен Дон Динаға таған іздеп жүргенде, Крейг Альберт оны бағындырудан бұрын Донды өлтіреді. Дина, ұшаққа көтерілгенде, телепатиялық түрде Крейгті ұшу-қону жолағына жетеледі, онда ол кеңес отырысын елестетеді. Ланголиерлер тісті шар тәрізді жаратылыстар түрінде пайда болады және олар Крейгті және айналадағы шындықты жеп қойғанда, ұшақтан алаңдамайды. Боб Ланголиерлердің мақсаты өткеннен қалғанды жеп тазарту екенін ұсынады. Дина жарақаттарынан қайтыс болады, ал ұшақ уақыт жыртылуына жақындайды. Боб жолаушылар жыртылыстан өтіп бара жатқанда ұйықтап жатуы керек екенін түсінеді, әйтпесе олар жоғалады. Альберт кабинадағы қысымды төмендетуді ұсынады, бұл естен шығуға себеп болады, ал ұшақ жыртылыстан өту алдында қысымды қалпына келтіру үшін бір жолаушы санасында қалып, өзін құрбан етуі керек. Ник ерікті түрде, үш ирланд баласын қателесіп атып өлтіргені үшін өзін кешіруді қалайды және ол Лорелден кешірім сұрап, әкесіне баруын сұрайды. Ник оттегі маскасын киіп, ұшақты жыртылыстан ұшырып өтеді және жоғалады. Брайан оянып, ұшақты Лос-Анджелеске қондырады, бірақ жолаушылар қайтадан құмсары әуежаймен кездеседі. Олар жақын болашақта екенін білгеннен кейін, әуежайдағы адам ағынынан аулақ болу үшін қабырғаға сүйеніп, қазіргі заманның өздеріне жетуін күтеді. Оларды дыбыс пен қозғалыстың көтерілу толқыны шарлайды және олар қайтадан қазіргі уақытта екенін сезінеді.

Теледидарлық фильмнің бейімделуі

"Лангольерлер" 1994 жылы екі бөлімді телефильм ретінде бейімделді. Телефильмде Кейт Мейберли, Кимбер Риддл, Патрисия Уэтиг, Марк Линдсей Чэпман, Фрэнки Фейсон, Бакстер Харрис, Дин Стоквелл, Дэвид Морс, Кристофер Коллет және Бронсон Пиншот рөлдерін сомдады. ABC телеарнасы үшін түсірілген "Лангольерлер" фильмінің нұсқасы 1994 жылдың жазында Майн штатының Бангор қаласындағы Бангор халықаралық әуежайында және оның төңірегінде түсірілді (осы қалада автор Стивен Кинг колледжді бітірген). Кинг өзі Альфред Хичкоктан белгілі көптеген эпизодтық қатысуларын еске түсіріп, фильмде Крейг Томидің галлюцинациясы кезінде оның басшысы рөлінде эпизодтық түріде пайда болды.

Құпия терезе, құпия бақ

"Сырлы терезе, құпия бақ" Кингтің бұрынғы "Қараңғы жартысы" романымен ұқсас. Екеуі де Кингтің өзінің жұқа жамылғымен жасырылған аналогтары – авторлар туралы: "Қараңғы жартысы" романындағы Тэд Бомонт және "Сырлы терезе, құпия бақ" романындағы Морт Рейни.

Сюжет

Мэндегі табысты романист Мортон Рейниді Миссисипидің Джон Шутер есімді адамы қарсы алады, ол Морт өзінің жазған әңгімесін жалған деп санайды. Морт кез келген плагиаттылықты қатаң түрде жоққа шығарады. Қарулы атқыш "Сырлы терезе, құпия бақ" атты қолжазбасын тастамай кетпейді. Морт қолжазбаны қоқыс шелегіне лақтырады. Үй қызметшісі қолжазбаны Мортке тиесілі деп ойлап, қайтадан тапқан кезде, ол ақыры Шутердің әңгімесін оқып, оның "Серу маусымы" атты қысқа әңгімесіне ұқсас екенін біледі. Тек тақырып, кейіпкердің аты, сөздік және аяқталу ерекшеліктері ғана ерекшеленеді. Морт осы жаңалықтарды естігенде қатты уайымдайды. Бірнеше күннен кейін атыс қайтадан басталады. "Серу маусымы" Шоутер "Сері терезе, құпия бақ" жазғанын мәлімдегенге дейін екі жыл бұрын жарық көргенін білгеннен кейін, Морт оған осы ақпаратты ұсынады. Ашулы Шоутер Мортты өтірік айтуда айыптап, дәлел талап етеді, Мортқа өзінің жарияланған әңгімесін көрсетуге үш күн уақыт береді. Бір түнде ол Морттың мысығын өлтіріп, бұрынғы әйеліне "Егіс маусымы" басылған журналдың нөмірін ұстаған үйді өртеп жібереді. Морт журналдың жаңа данасын тапсырады. Ол сондай-ақ үй басқарушысынан Грег Карстерстерден Шоутерді аңдып, Морт пен Шоутердің қасынан өткен Том Гринлиф есімді адаммен сөйлесуді сұрайды. Атысшы Морттың басқа адамдарды өздерінің ісіне араластырғанына ашуланып, екеуін де өлтіреді және Мортты кісі өлтіру үшін айыптау үшін дәлелдерді отырғызады. Журналды алып, үйіне оралғанда, Морт "Егін себу маусымы" деген тақырыптың алынып тасталғанын көреді. Морт Шуттердің шын мәнінде өзінің жеке тұлғасы екенін түсінеді. Ол "Шотерді" өзінің мансабының басында "Кроуфут Майл" әңгімесін ұрлағаны үшін кінәсін сезініп, жақында тағы бір плагиаттық әрекеттен күдікті болды, бірақ екінші рет ол кінәсіз болды. Том Шотерді көрген жоқ, ол Мортты жалғыз көрген. Морт өзінің үйін өртеп жібергенін, өз мысығын өлтіргенін және екі адамды өлтіргенін түсінеді. Ол есінен танып қалады. Он бес минуттан кейін ол оянады, тек оның шолу жолына кіретін Шуттер деп ойлаған адамды естіп. Ақылының дұрыс екенін білуге тырысқан ол сыртқа шықты да, бұрынғы әйелі Эмиді тапты. Ол күйрегеннен кейін, өзінің денесі мен ақыл-ойының бақылауын жоғалтады. Эми Морттың есі дұрыс емес екенін біледі, ол үйінің барлық жеріне "Шутер" сөзін жазды. Ол Морттың кабинетіне барады, онда "Шутер" оны тұзақта өлтіруге тырысады. Ол қашып құтылуға тырысады. "Шоутер" Эмиді сыртқа қуып бара жатқанда, оның сақтандыру агенті атып өлтіреді. Морт қайтадан өзіне айналып, Эмиге сөйлейді және өледі. Кейіннен Эми мен Тед Милнер - ол ажыраспас бұрын бір-бірімен қарым-қатынаста болған адам - бұрынғы күйеуінің ниеттерін талқылайды. Ол Морт екі адамға айналды деп сендіреді, олардың бірі өте нақты кейіпкер болды. Ол содан кейін Томның куә болған бір нәрсені еске алады - ол Мортпен жалғыз жүргенде, артқа қараған айнасында Шотер мен Мортты көрді, бірақ Шотер мөлдір болды. Кейін Эми Морттың үйін қазып жатқанда, Шоутердің сауда маркасы болып табылатын бас киімін тапқанын айтады. Ол оны қоқыс пакетіне тастап кеткен. Қайтып келгенде, ол бұрылып кеткен шапқының ішінде Шутердің жазбасын тауып алады, ол Миссисипиге "Кроуфут-майл" деген әңгімемен оралғандығын айтады. Эми Морт кейіпкерді өте жанды етіп жасағанын, ол шын мәнінде өмірге келгенін айтады.

Бейімделулер

2004 жылы Джонни Депп, Джон Туртурро, Мария Белло және Тимоти Хаттон қатысқан "Құпия терезе" атты фильм түсірілді. Фильмнің сюжеті романнан айқай түрлі, әсіресе олардың соңғы аяқталуларында. Фильмде Морт әйелі мен оның жақын адамын өлтіреді, ал кітапта ол оларға қол жұмсауға үлкермей, өзі өлтіріледі. Фильмде бірнеше ай өткен соң Морт әйелінің бағында жүгері екті, осылайша оларды өлтіргенін көрсететін қандай да бір дәлелді жойды, себебі сол жерге оларды жерлеген. Тағы бір ерекшелік – әңгімелердің атаулары: фильмде Морт Рейни "Құпия терезе" деген әңгіме жазса, Джон Шутер "Егін шаруашылығы маусымы" деп атады. Фильмдегі оқиғалар Мэн штатының орнына Нью-Йорк штатының солтүстігінде өрістетеді. Алғашқы үш бөлімді радиолық бейімдеу 1999 жылы BBC Radio 4 арнасында Генри Гудман, Уильям Робертс, Барбара Барнс, Ли Монтегью және Керри Шейлдің қатысуымен эфирге шықты.

Шабыт

Кинг негізсіз плагиат айыбына ұшырады. Бір әйел Кингтің бірнеше әңгіме идеяларын ұрлап алғанын және кітаптарындағы кейіпкерлерді өзінен көшіргенін мәлімдеді. Оның барлық шағымдары қабылданбады. Тағы бір жағдайда, ақыл-есі дұрыс емес адам Кингтің үйіне кіріп, Кингтің әйелі оны тауып алды. Кірген адам Кингтің "Жапа шегу" (Misery) сюжетін оның тәтесінен ұрлағанын және қолындағы аяқ киім қорабында бомба бар екенін, үйді жарыққысы келетінін айтты. Қарындаштардан жасалған жалған бомбаның өшіргіштеріне скрепкалар оралған еді.

Кітапхана полиция қызметкері

"Кітапхана полицейі" Сэм Пиблс пен оның көне қорқынышпен күресін баяндайды. Пиблстің жергілікті Ротари клубында сөз сөйлеуіне шақырады. Наоми Хиггинс есімді кеңсе хатшысы оны қоғамдық кітапханаға бағыттап, сөз жазуға көмектесетін кітаптарды қарауға кеңес береді. Кітапханада ол кітапхана билетін алып, қарт кітапханашы Арделия Лорцтан кітаптарды табуға көмек сұрайды. Балалар бөліміндегі алаңдататын плакаттарды, соның ішінде қорқынышты "Кітапхана полицейі" кейіпкерін байқағаннан кейін, ол Арделиямен олардың орындылығын талқылайды. Арделия оның пікірін қабылдамағаннан соң, Сэм кітаптарды уақытында қайтару керектігі туралы ескертумен алады, әйтпесе "Мен сізге Кітапхана полицейін жіберуге мәжбүр боламын". Сөз сәтті аяқталады, бірақ Наоми Сэмге Арделия Лорц көп бұрын қайтыс болғанын айтады. Арделия 1960 жылы екі баланы және жергілікті шериф орынбасарын өлтіргеннен кейін өз-өзіне қол жұмсаған. Кітаптар жазатайым жойылғаннан кейін, қорқынышты Кітапхана полицейі Сэмді үйінде қорқытады. Наоми арқылы Сэм Дейв "Лас Дейв" Дунканмен танысады, ол алкогольге тәуелді, бұрынғы суретші және Арделияның бұрынғы жақыны. Дейвтің естеліктерінен Сэм Арделияның адам емес екенін, ол қорқынышпен қоректенетін және Дунканның балалардың қорқынышынан қоректенуіне көмектесетін кейде ерікті емес серігі/құттықтаушы болғанын біледі. Дейв Арделияның кек алуды және жаңа иесін іздеп жүргеніне сендіреді. Үштік Арделияның оралуын тоқтатуға тырысқанда, Сэм басып қалған естеліктерді еске түсіреді: "Кітапхана полицейі" деп танысқан адам Сент-Луисте оның бала кезінде Сэмді зорлап, қорқытқан. Алайда, жаңа Кітапхана полицейі Сэмнің өткеніндегі адамның ғана көшірмесі емес, сонымен қатар Сэмді жаңа иесі ретінде қалаған Арделияның өзінің көрінісі. Дейв Арделиядан Сэм мен Наомиді қорғау кезінде қаза табады. Сэм мен Наоми Кітапхана полицейін/Арделияны жеңіп, Арделияның Наомиге ісік тәрізді өсу түрінде жабысқанын біледі. Сэм Наомидің мойнынан жаратылысты алып тастап, өтетін пойыздың астында жояды.

Күн иттері

Кевин Делеван он бесінші туған күніне Sun 660 Polaroid камерасын алғанда, ол ерекше бір кемшілікті байқайды: камера түсіретін жалғыз суреттер – әрбір кадрда фотографқа шабуылдайтын сияқты жақындай түсетін зұлым қара итті бейнелейді. Кевинге Мэйн штатының Касл-Рок қаласындағы ескі нәрселер сататын дүкеннің бай және адал емес иесі Реджинальд "Поп" Мерриллден көмек сұрау ұсынылады. Меррилл де Кевин сияқты осы құбылысқа қызығады, сонымен қатар өзінің мүддесін қамтамасыз ету мүмкіндігін көреді, атап айтқанда, камераны паранормальдық құбылыстарды зерттеуші біреуге қымбатқа сатуды. Ол Кевин жоятын басқа бірдей үлгідегі камераға ауыстыруға тырысады. Бірақ, үрейленген Меррилл, Sun камерасынан құтыла алмайды, себебі клиенттері оны әдемі әзіл деп есептейді немесе суреттерді көргенде туындайтын мазасыздық пен алаңдаушылықтан оны сатып алудан бас тартады. Сонымен қатар, ол өзін оны жиі пайдалануға мәжбүр сезінеді. Ит баяу жылжиды және ол түсірген әрбір суретте одан да қатыгез және жабайырақ түрге айналады. Осы уақытта Кевин иттің түсі туралы қайта-қайта алаңдайды. Меррилл оны алдағанын және Sun ешқашан жойылмағанын түсінген соң, ол иттің нақты әлемге "бұзылып кіруінен" қорқып, Мерриллдің сурет түсіруіне жол бермеуді көздейді. Осы кезде камераның Мерриллге тигізген әсері оның санасын жоғалтуына себеп болады. Бір түнді оянып, қолында Sun камерасын ұстап, оның батырмасын қайталап басады, таңертең оны сындыруға бел буады. Бірақ, ол дүкенінің қабырғасында ілінген көктемдік сағаттың бірінің шын мәнінде камера екеніне көз жеткізеді және оны сындырады. Меррилл жұмыс үстелінде сағат жөндеп отырмын деп ойлап, қайтадан сурет түсіре бастайды. Осы сәтте Кевин мен оның әкесі Мерриллмен сөйлесу үшін келеді, бірақ оны тоқтатуға кеш қалады. Ит соңғы суреттен шығып, Мерриллді өлтіреді. Кевин түсінен шабыттанған, өзімен бірге тағы бір Sun камерасын алып келеді, ал ит босату алдында, ол оны суретке түсіріп, оны тағы бір рет "Polaroid әлемінде" тұтқындап қояды. Эпилогта Кевин келесі туған күніне компьютер алады. Оның мәтін өңдегішін сынап көру үшін "Шапшаң қоңыр түлкі жалқау иттің үстінен секіреді" деп жазады. Бірақ, мәтіннің көшірмесі шықпайды, бетке: "Ит қайта босады. Ол ұйықтамайды. Ол жалқау емес. Ол сені іздеп келеді, Кевин. Ол өте аш. Ол өте ашулы".

Қабылдау

Шығарғаннан кейін Майкл А. Моррисон «Вашингтон Пост» басылымында жинақты, «Күн Итінен» басқа, «өте жақсы жасалған» деп атады, Кингтің «күтпеген теңеулерін» және «кейіпкерді ашу үшін армандарды пайдалануын» мақтады. Роберт Шатейн оны Кингтің ең жақсы кітабы деп атап, «қиын, салмақты еңбек» деп сипаттады, ал әңгімелерді «бай» және «шапшаң, алаяқтық, тіпті бұзық» деді, олар «жерден қарағанда оңай көрінетін, бірақ біз көтерілгенде күтпеген жерден жағымсыз және бас айнытатын серуендерге» ұқсас. Алайда, Джош Рубинс «Entertainment Weekly» журналында антологияны «C+» деп бағалап, оны «әуесқойлық» пен қазіргі заманғы оқиғаларға байланысты формальды деп санады. Рубинс «Лангольерлер» повесін, повестегі кейіпкерлердің сөздерін келтіре отырып, «ақымақ апатты фильм» және «жаман телефильм» деп теңеді. Ол «Сырлы терезе, құпия бақ» повесін «шыдамды, бірақ ең аз сенімді соңымен» күмәнді деп тапты. «Күн Итін» «ең қарапайым, ерекше оқиға» деп атап, оны көбінесе «тамаша қара комедия» деп мақтады. Энди Соломон «The New York Times» газетінде Кингтің көпшілікке танымал болуының «ирониялық түрде оның клишелі тілінен» туындайтынын айтты, бұл антологияның сипаттамалары үшін танымал мәдениетке сүйенуімен байланысты.