Қоғамдық тәртіп бұзушылықтары

Кіріспе

Қоғамдық тәртіпсіздік

Тыныштықты бұзу немесе бейбітшілікті бұзу – ағылшын тілді елдерде конституциялық құқықта және Ұлыбританияның әртүрлі юрисдикцияларында қоғамдық тәртіп мәнінде қолданылатын заңдық термин. Бұл тәртіпсіз мінез-құлқының бір түрі.

Англия, Уэльс және Солтүстік Ирландия

Англия мен Уэльсте теориялық тұрғыдан алғанда, ағылшын заңына сәйкес барлық қылмыстық құқық бұзушылықтар "Патшаның бейбітшілігін бұзу" болып саналады, ал барлық айыптамалар бұрын "Патшамыздың бейбітшілігіне, оның тәжіне және қадір-қасиетіне қарсы" деп аяқталар еді, 1915 жылғы Айыптамалар туралы заң мен осы Заңтың бірінші қосымшасын құрайтын Ережелер қабылдануына дейін. Бұл қорытынды көптеген АҚШ штаттарының конституцияларында конституциялық құқыққа енген, онда штат ішіндегі айыптамалар жоғарыда айтылған сияқты аяқталады, көбінесе "тәж" бөлігін жойып немесе "үкімет" деп ауыстырады. Мысалы, Нью-Джерси штатының заңы "Осы Штаттың бейбітшілігіне, билігіне және оның қадір-қасиетіне қарсы" делінеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, қазір заңдық маңызы жоқ бұл қорытынды сөз тіркесі, патшалық соттардың барлық құқық бұзушылықтар бойынша юрисдикцияны қабылдауының соңғы белгісін көрсетеді және біртіндеп шерифтердің, жер иелерінің және жекелеген құқықтардың юрисдикциясын әлсіретіп, қылмысты азаматтық құқық бұзушылықтардан немесе жергілікті билеушілердің құқықтарын бұзудан ерекшеленетін ұлттық мәселе етті. Патшаның бейбітшілігі оның таққа отыруы немесе толық мойындалуы кезінде серт берілді, ал оның соттарының осы бейбітшілікті бұзудың барлық жағдайларын жазалау құзыреті біртіндеп бекітілді. Бұл процестің аяқталуы Бейбіт судья лауазымының құрылуымен белгіленді. Англияда, Уэльсте және Солтүстік Ирландияда бейбітшілікті бұзу 1361 жылғы Бейбіт судьялар туралы заңнан туындайды, ол Патшаның бейбітшілігін бұзатын тәртіпсіз және адал емес мінез-құлықты атап көрсетеді. Қазіргі заманғы билік бейбітшілікті бұзуды "егер адам зиян келтірілуі мүмкін деп негізді түрде сенеді, немесе оның қатысуында оның мүлкіне зиян келтірілуі мүмкін, немесе адам шабуыл, төбелес, тәртіпсіздік, заңсыз жиналыс немесе басқа да тәртіпсіздік түрінен зиян көруден қорқады" деп анықтайды. Бейбітшілікті бұзуға қатысты тұтқындау құқығы жалпы заңмен қарастырылған, сондықтан бұл "кез келген адамды" тұтқындау және кіру құқығын қамтитын бір анықтама болып табылады. Полиция және қылмыстық процеске қатысты деректер туралы 1984 жылғы заңның 17(5) бабы (PACE) констебльдің жалпы заң бойынша кіруге қатысты барлық өкілеттіктерін жойды, бірақ бейбітшілікті бұзуды болдырмау немесе онымен айналысу кезіндегі ерекше жағдайды (6-тармақша) ескере отырып. Бұл "құқық бұзушылық" анықтамасы мен тұтқындау өкілеттігі "бейбітшілікті бұзу" туралы жалпы заңның анықтамасында қамтылған. Бейбітшілікті бұзу өкілеттігінің ерекшелігі - оның бастауы шамамен 1000 жыл бұрын Ұлы Альфредтің жалпы заңға біріктірген заңдарынан, қазіргі констебль ойланардан бұрын пайда болды. Бейбітшілікті бұзу туралы жалпы заңдағы алғашқы заңнамалық сілтеме 1361 жылғы Бейбіт судьялар туралы заңда келтірілген. Англия мен Уэльсте бейбітшілікті бұзу азаматтық іс-қимыл болып табылады (қылмыстық құқық бұзушылық емес), бірақ іс дәлелдеудің азаматтық стандартына қарағанда "әділетті күмәннен тыс" қылмыстық стандартына сәйкес дәлелденуі керек. Кейде Корольдік прокуратура полиция атынан іс жүргізеді, бірақ полиция прокурордың пайдасына немесе оған қарсы шығындар үшін жауапкершілікті көтереді. Бейбітшілікті бұзу қылмыс емес, өйткені ол заңмен немесе жалпы заңмен айыппұл немесе бас бостандығынан айырумен жазаланбайды және бейбітшілікті бұзуға қатысты іс-қимыл кез келген айыптамаға әкелмейді. Англия мен Уэльсте констебльдерге (немесе басқа адамдарға) "бейбітшілікті бұзудың алдын алу" үшін адамды тұтқындауға рұқсат етіледі, бұл полицияға немесе жұртшылыққа бейбітшілікті бұзу алдында адамды тұтқындауға мүмкіндік береді. Бұған рұқсат етіледі, егер адам қалуын жалғастырса, ол өзінің мінез-құлқымен бейбітшілікті бұзуға себеп болады деп сенуге негіз болса. Соттың бейбітшілікті бұзу үшін жазалай алатын жалғыз шара - қылмыскерді бейбітшілікті сақтауға міндеттеу: яғни, бейбіт судьялар адамнан бейбітшілікті сақтау үшін міндеттеме беруді талап ете алады. Егер сотталушы міндеттеме берілген мерзімде бейбітшілікті сақтамаса немесе дұрыс мінез-құлық танытпаса, кез келген жаза (бостандықтан айыру немесе тұрақты ақшалай айыппұл) кепілдікті жоғалту түрінде болады. Міндеттеме берудің өзі айыптаманы білдірмейді (бірақ кепілдіктің жоғалуына әкеп соғатын кез келген мінез-құлық оған байланысты қылмыс үшін айыптамаға әкелуі мүмкін). Міндеттеме беруден бас тартудың өзі 1980 жылғы Магистратура соттары туралы заңның 115(3) бабына сәйкес адамның қамауға алынуына әкелуі мүмкін. Қазіргі уақытта қоғамдық тәртіпті бұзушы адамды 1986 жылғы Қоғамдық тәртіп туралы заңға қайшы келетін қорқыту, алаңдату немесе мазалау жасағаны үшін тұтқындауға алуға болады және/немесе айып тағуға болады.

In England and Wales, theoretically all criminal offences cognizable by English law involve "a breach of the King's peace", and all indictments formerly concluded "against the peace of our Lord the King, his crown and dignity" before the passage of the Indictments Act 1915 and the Rules that formed that Act's first schedule. The conclusion has also found its way into constitutional law in many United States state constitutions, which mandate that indictments within the state end in a similar manner to the above, usually omitting the "crown" part or substituting "government". For example, New Jersey's is "against the peace of this State, the government and dignity of the same". Historically that concluding phrase, now legally superfluous, represents the last trace of the process by which the royal courts assume jurisdiction over all offences, and gradually eroded the jurisdiction of the sheriff and of lords of manor and franchises, making crime a matter of national concern as distinguished from civil wrongs or infractions of the rights of local magnates. The Peace of the King was sworn on his accession or full recognition, and the jurisdiction of his courts to punish all violations of that peace was gradually asserted. The completion of this process is marked by the institution of the office of Justice of the Peace. In England, Wales and Northern Ireland, breach of the peace is descended from the Justices of the Peace Act 1361, which refers to riotous and barratous behaviour that disturbs the peace of the King. More modern authority defines a breach of the peace as "when a person reasonably believes harm will be caused, or is likely to be caused, to a person or in his presence to his property, or a person is in fear of being harmed through an assault, affray, riot, unlawful assembly, or some other form of disturbance". The breach of the peace power of arrest is provided by the common law and therefore an 'any person' power of arrest and entry both within the same definition. Section 17(5) of the Police and Criminal Evidence Act 1984 (PACE) abolished all powers of a Constable to enter under the common law with the specific exception (subsection 6) when dealing with or preventing a common law breach of the peace. This "offence" definition and power of arrest are contained under the common law definition of "breach of the peace". Breach of the peace powers are unusual in the fact they originate from the laws Alfred the Great consolidated into the common law approximately 1,000 years before the modern constable was thought up. The first legislative reference to the common law breach of the peace was under the Justice of the Peace Act 1361. In England and Wales, breach of the peace is a civil proceeding (rather than a criminal offence), although the case must be proved to the criminal standard of proof, 'beyond reasonable doubt', rather than the civil standard of proof, 'on the balance of probabilities'. Sometimes the Crown Prosecution Service conduct the case on behalf of the police, but the police service is liable for any costs awarded in favour or against the prosecutor. Breach of the peace is not an offence, in the sense that it is not punishable either by a fine or imprisonment either at statute or common law and nor do proceedings for breach of the peace give rise to any conviction. In England and Wales, constables (or other persons) are permitted to arrest a person to "prevent a further breach of the peace" which allows for the police or the public to arrest a person before a breach of the peace has occurred. This is permitted when it is reasonable to believe should the person remain, that they would continue with their course of conduct and that a breach of the peace would occur. The only immediate sanction that can be imposed by a court for breach of the peace is to bind over the offender to keep the peace: that is, justices of the peace can require a person to enter into a recognizance to keep the peace. Any punishment (in the sense of a loss of freedom or permanent financial penalty) takes the form of loss of the surety if the defendant fails to keep the peace or be of good behaviour during the period for which he is bound over. The binding over itself does not amount to a conviction (but any following behaviour causing loss of the surety might well result in conviction for an associated offence). A failure to enter into a recognizance may of itself lead to a person being committed to custody under s.115(3) Magistrates' Courts Act 1980. Nowadays a person causing a public disturbance may be arrested for, and/or charged with, causing harassment, alarm or distress contrary to the Public Order Act 1986.

Шотландия

Англия мен Уэльстен айырмашылығы, онда бейбітшілікті бұзуға себеп болатын немесе оған әкелуі мүмкін әрекеттерге қатысты қылмыстық жазалар қолданылады, Шотландияда бұл – шериф соттарында күнделікті қаралатын жеке қылмыстық құқық бұзушылық болып табылады. Оның ортақ құқық бойынша берілген анықтамасы оны көптеген жағдайларда қолдануға мүмкіндік береді. Егер іс Жоғары сотқа жіберілсе, ең жоғары жаза – өмір бойы бас бостандығынан айыру, бірақ мұндай қатаң жаза қазір сирек қолданылады, көбінесе бұрынғы өмір бойы бас бостандығынан айыру мерзімінде лицензия талаптарын бұзумен байланысты болады. Бейбітшілікті бұзу – «жалпы халықты алаңдатуға және қоғамға қауіп төндіруге жеткілікті ауыр мінез-құлықтан» тұрады. Полиция өкілі, ордерсіз, бейбітшілікті бұзған кез келген адамды тұтқындауға құқылы. Азамат бейбітшілікті бұзу құрамына кіретін әрекеттер үшін адамды тұтқындауға құқылы емес (яғни, тұтқындау әрқашан біреуді соттауға болатын қылмыс үшін емес, сонымен қатар орын алған сияқты ауыр қылмыс үшін де болуы мүмкін). Бейбітшілікті бұзуға, бірақ оған шектелмей, кез келген тәртіпсіздік (оның ішінде «жарыс» немесе «айқас») және кез келген тәртіпсіз мінез-құлық кіруі мүмкін. Бұл мінез-құлық шулы болуы міндетті емес, бірақ басқа адамдарды алаңдатуға жеткілікті болуы керек. Мысалдарға біреудің артынан үздіксіз қадағалау, қорқыту хаттарын жеткізу және «желбезектеу» немесе «көрсету» жатады. Шотландия заңнамасындағы маңызды істердің бірі – Смит пен Доннелли арасындағы дау, ол Фасландағы наразылық білдірушіге қатысты. Қылмыстық сот төрелігі және лицензиялау (Шотландия) заңының 2010 жылғы 38-бабы Англия мен Уэльстегі Қоғамдық тәртіп заңының 5-бабына ұқсас, ақылға қонымды адамды қорқынышқа немесе алаңдауға түсіретіндей қорқынышты немесе агрессивті түрде әрекет етуді қылмыс деп қарастырады. Бұл бейбітшілікті бұзумен қатар қолданылады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та бейбітшілікті бұзу қылмыстық қудалауға конституциялық шектеулер қолданылады. Терминиелло Чикаго қаласына қарсы іс бойынша (1949 ж.) АҚШ Жоғарғы Соты Чикаго қаласының «халықты ашуға шақыратын, пікір таласты тудыратын, жағдайды тұрақсыздыққа әкелетін немесе тәртіпсіздікке себеп болатын» сөзді тыйым салатын жарлығын АҚШ Конституциясының Бірінші түзетуіне қайшы деп тапты. Әділет төрешісі Дуглас былай деді: «Осыған сәйкес, біздің үкімет жүйемізде сөз бостандығының бір функциясы – дау-дамай тудыру. Ол өз жоғары мақсатына ең жақсы қызмет ете алады, егер ол жағдайды тұрақсыздыққа түсірсе, қанағаттанбаушылық тудырса, тіпті адамдарды ашуландырса. Сөз көбінесе қоздыратын және күдік тудыратын болады. Ол әдепкі ойлар мен көзқарастарға қарсы келе алады және идеяны қабылдауға итермелегенде терең алаңдатушылық әсер етеді». Кокс пен Луизиана штаты ісінде (1965 ж.) Жоғарғы Сот Луизиананың бейбітшілікті бұзуды қылмыстық қылған заңын конституцияға қайшы, анық емес және тым кең деп тапты, өйткені ол адамдарға танымал емес көзқарастары үшін қудалануға мүмкіндік береді. Заңның бір бөлігі былай деп жазылған: «Тыныштықты бұзуға ниеттеніп немесе осыған байланысты жағдайлар туындағанда, адамдар қоғамдық көшеде, тас жолда, жаяу жолда немесе кез келген басқа да қоғамдық орында немесе ғимаратта жиналады, ал заңды сақшы органдарының бұйрығымен тарап кетпесе немесе одан жылжымаса, кінәлі деп танылады». Штат деңгейінде кем дегенде бір сот бейбітшілікті бұзудың мәні – тыныштықты бұзу немесе зорлық-зомбылыққа қауіп тудыру мүмкіндігі деп түсіндірді, бейбітшілікті бұзу – «азаматтардың тыныштығын бұзуға немесе бұзуға әкеп соқтыратын нәрсе» делінген.

In the United States, prosecutions for breach of the peace are subject to constitutional constraints. In Terminiello v. City of Chicago (1949), the United States Supreme Court held that an ordinance of the City of Chicago that banned speech which "stirs the public to anger, invites dispute, brings about a condition of unrest, or creates a disturbance" was unconstitutional under the First Amendment to the United States Constitution. Justice Douglas stated: "Accordingly a function of free speech under our system of government is to invite dispute. It may indeed best serve its high purpose when it induces a condition of unrest, creates dissatisfaction with conditions as they are, or even stirs people to anger. Speech is often provocative and challenging. It may strike at prejudices and preconceptions and have profound unsettling effects as it presses for acceptance of an idea." In Cox v. Louisiana (1965), the Supreme Court held that a Louisiana statute criminalizing breaches of the peace was unconstitutionally vague and overbroad because it would allow persons to be prosecuted for expressing unpopular views. The statute read in part:

Whoever with intent to provoke a breach of the peace, or under circumstances such that a breach of the peace may be occasioned thereby crowds or congregates with others in or upon a public street or public highway, or upon a public sidewalk, or any other public place or building and who fails or refuses to disperse and move on when ordered so to do by any law enforcement officer of any municipality, or parish, in which such act or acts are committed, or by any law enforcement officer of the state of Louisiana, or any other authorized person shall be guilty of disturbing the peace. On the state level, at least one court has reasoned that the essence of a breach of the peace was the potential to cause a disruption in tranquility or to promote the threat of violence, stating that a breach of the peace was that which "disturbs or threatens to disturb the tranquility enjoyed by the citizens".