Магдалена Абаканович: Польшаның суретшісі және тоқыма шебері

Кіріспе

Магдалена Абаканович (1930–2017 жж.) – поляк мүсіншісі және талшықты суретші. Мүсін жасауда тоқыма материалдарын қолдануымен және ашық аспандағы инсталляцияларымен танымал Абаканович соғыстан кейінгі кезеңдегі ең беделді поляк суретшілерінің бірі саналады. Ол 1965 жылдан 1990 жылға дейін Польшаның Познань қаласындағы Көркемсурет академиясында студиялық өнер профессоры, ал 1984 жылы Лос-Анджелестегі Калифорния университетінде арнайы шақырылған профессор болып жұмыс істеді. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Варшаваның жанындағы Фаленть қаласында абыройлы помещиктер отбасында дүниеге келді. Оның өмірлік жолының бастапқы жылдары Польшаны нацистер басып алған кезеңмен қиындыққа толы болды, сол кезде оның отбасы поляк қарсыласының құрамына кірді. Соғыстан кейін, коммунистік үкімет орнағаннан кейін, Абаканович 1950-1954 жылдары Сопоттағы Көркемсурет академиясында және Варшавадағы Көркемсурет академиясында оқыды, консервативті білім беру ортасында, Советтік идеологияның шектеуші және пропагандалық «Социалистік реализм» доктринасының енгізілуімен күресті. 1956 жылғы «Польшалық қазан» және одан кейінгі саяси және мәдени жаңару Абакановичтің мансабындағы маңызды өзгеріс болды. 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында Абакановичтің туындылары конструктивизмнің ықпалымен көбірек құрылым мен геометриялық формаға ие бола бастады. 1960 жылы Варшавадағы Кордегарда галереясында өткен жеке көрмесі оның поляк тоқыма және талшық дизайны қозғалысындағы өркендеуін көрсетті. Ол 1962 жылы Швейцарияның Лозанна қаласында өткен бірінші Халықаралық тоқыма биенналесіне қатысқаннан кейін алғашқы халықаралық мойындылығын алды. Абакановичтің ең танымал туындылары 1960 жылдары «Абакан» деп аталатын үш өлшемді талшықты жұмыстарды жасау арқылы пайда болды. 1970-1980 жылдары ол адам тәрізді мүсіндер жасауға көшті. Бұл туындылар коммунистік режимдегі өмірінің әсерінен туған, адам көпшілігінің арасындағы жеке тұлғаның беймәлімдігі мен шатастығын көрсетеді. Оның халықаралық деңгейдегі танымал туындыларының бірі – Чикагодағы «Агора» және Милуокидегі «Жақсылық пен жамандық туралы білім құстары».

Polish sculptor (1930–2017)

Magdalena Abakanowicz (; 20 June 1930 – 20 April 2017) was a Polish sculptor and fiber artist. Known for her use of textiles as a sculptural medium and for outdoor installations, Abakanowicz has been considered among the most influential Polish artists of the postwar era. She worked as a professor of studio art at the University of Fine Arts in Poznań, Poland, from 1965 to 1990, and as a visiting professor at University of California, Los Angeles in 1984. She was born to a noble landowning family in Falenty, near Warsaw, before the outbreak of World War II. Her formative years were marred by the Nazi occupation of Poland, during which her family became part of the Polish resistance. After the war, under the imposed communist rule, Abakanowicz attended the Academy of Fine Arts in Sopot and the Academy of Fine Arts in Warsaw between 1950 and 1954, navigating a conservative educational environment marked by the imposition of Soviet dictated restrictive and propagandistic doctrine of Socialist Realism. The Polish October and subsequent political and cultural thaw in 1956 marked a significant turning point in Abakanowicz's career. In the late 1950s and early 1960s, Abakanowicz's work began to take on more structure and geometric form, influenced in part by Constructivism. Her one person exhibit at the Kordegarda Gallery in Warsaw in 1960 signaled her emergence in the Polish textile and fiber design movement. She received first international recognition following her participation in the first Biennale Internationale de le Tapisserie in Lausanne, Switzerland, in 1962. Abakanowicz's most celebrated works emerged in the 1960s with her creation of three dimensional fiber works called Abakans. During the 1970s and 1980s, she transitioned to creating humanoid sculptures. These works reflected the anonymity and confusion of the individual amidst the human mass, a theme influenced by her life under a Communist regime. Some of her prominent international public artworks include Agora in Chicago and Birds of Knowledge of Good and Evil in Milwaukee.

Ерте өмір

Марта Магдалена Абаканович (үйленгеннен кейінгі тегі Космовска) Варшаваға жақын орналасқан Фаленть ауылында ақсүйек жер иелері отбасында дүниеге келді. Оның анасы, Елена Домашевская, көне поляк аристократиясынан шыққан. Әкесі, Константи Абаканович, 13 ғасырдың моңғол батыры Абақа ханнан тегін шығарған, поляк тіліне сіңген липка татар отбасынан таралған. Ол тоғыз жасқа келгенде, нацистік Германия Польшаны басып алып, оккупациялады. Оның отбасы Варшаваның шетінде соғыс жылдарын өткізіп, Польша қарсыласының қатарына қосылды. Батыс блогында сол кезде кең таралған модернизм сияқты өнердің басқа да түрлері Польшаны қоса алғанда, барлық коммунистік блок елдерінде ресми түрде тыйым салынды және қатаң цензураланды. Ресми мақұлдаудың болмауы оның ынтасын төмендетпеді және оның өнерінің революциялық бағытын өзгерте алмады.

Абакан

1960 жылдары Абакановичтің мансабындағы ең маңызды туындылар осы кезеңде жарық көрді. 1967 жылы ол «Абакан» деп аталатын үш өлшемді талшықты туындылар жасауды бастады. Оның «Абакан» туындылары 1969 жылы Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында архитектура және дизайн кураторы Милдред Константин мен тоқыма дизайнері Джек Ленор Ларсен ұйымдастырған «Қабырға ілгіштері» атты топтық көрмеге қосылды. Абаканович пен көрмеге қатысқан басқа суретшілер де жоғары өнер мен қолөнердің дәстүрлі шекараларын кеңейтті. Оның «күтпеген, көбінесе жұмсақ материалдарды модульдік немесе сериялық құрылымдарда қолдануы» оның «Абакан» сериясын 1966 жылы пайда болған постминимализм өнер бағытына жатқызады. Абаканович «тапистерияның тұтынушылық функциясын толық жоюға» ұмтылғанын және талшықтың жұмсақ, бірақ құрылымды және күрделі формалар жасауға қабілетті екенін көрсеткенін айтты. Ол сондай-ақ «арқан, қымыз, зығыр, жүн және жылқы шашы» сияқты материалдарды пайдаланды. «Абакан» туындылары төбеден ілініп, он үш футқа дейін жетеді, ал кейде еденнен бірнеше дюйм қашықтықта орналасады. «Абакан» туындыларында көбінесе жұмыртқа мен жатырға байланысты репродуктивтік мағыналар кездеседі. Оның ірі «Абакан» туындыларының бірі Даллас қаласындағы Нэшер мүсіндер орталығының қорына енген. Бұл туынды қабырғаға ілінген және әртүрлі қалыңдықтардағы қайта өңделген бес үлкен сизаль панельдерінен жасалған, олар күйдірілген умбра түсімен боялған. Бұл туынды 2019 жылы сатып алынып, «Resist/Release» көрмесінде көрсетілді. 2023 жылдың қазанында Абакановичтің тоқыма өнерінің новаторлық еңбектері Париж әйелдер күнінде танымал Александр Маккуин сән үйінің соңғы коллекциясына шабыт берді. Дизайндарды Сара Бертон жасады және Лодзьдегі Орталық тоқыма мұражайының коллекциясынан алынған екі «Абакан» туындысымен бірге ұсынылғандықтан, олар жоғары бағаланды.

Адам тәрізді мүсіндер

1970 жылдары және 1980 жылдары Абаканович орта мен көлемін өзгертті; ол синтетикалық шайырлармен байланыстырылған, тігілген және біріктірілген, ірі, қалың қаптан жасалған бейнелі және бейнесіз мүсіндер сериясын бастады. Бұл жұмыстар бұрынғы мүсіндерге қарағанда көбірек бейнелі болды, бірақ абстракция мен түсініксіздік деңгейін сақтап қалды. 1974-1975 жылдары ол "Өзгерістер" деп аталатын мүсіндерді жасады, олар қатар отырған он екі ойылған, басы жоқ адам фигураларынан тұрды. 1973-1975 жылдары ол адам басын еске түсіретін үлкен, қатты формаларды, "Бастар" деп атады. 1976-1980 жылдары ол "Арқалар" атты шығарманы жасады, ол адам денесінің сәл өзгеше сегіз мүсінінен тұрды. 1986-87 жылдары ол "Көпшілік I" деп аталатын елу тік тұрған фигуралар сериясын жасады. Ол сонымен қатар, өлшемдері әртүрлі, бірнеше ондаған жұмсақ, жұмыртқа тәрізді, "Эмбриология" сериясы сияқты органикалық құрылымдар бойынша жұмыс істей бастады. Бұл туындылар 1980 жылы Вена биенналесінде көрме залында орналастырылды. 1970-1980 жылдардағы осы адам тәрізді туындылар адам мәдениеті мен табиғаты, сондай-ақ қазіргі қоғамдағы оның жағдайы мен орнына арналған. Адам пішіндерінің көптігі шатасу мен анонимділікті білдіреді, адамзаттың көптігінде жеке тұлғаның болуын талдайды. Бұл туындылар Абакановичтің жеке шығармашылық пен интеллектіні ұжымдық мүддеге бағындырған коммунистік режимде өмір сүрген өмірімен тығыз байланысты. Бұл жұмыстар оның бұрынғы "Абакан" сериясымен де қарама-қайшы келеді, олар жеке күшті туындылар болған, ал бейнелі мүсіндер көпшілікке жақындап, жекелігін жоғалтты. 1980 жылдардың соңынан 1990 жылдарға дейін Абаканович мүсіндері үшін қола, ағаш, тас және саз сияқты металдарды қолдана бастады. Осы кезеңдегі жұмыстарына "Бронзалық көпшілік" (1990-91), Нэшер мүсіндер орталығының бағында көрсетілген, және Ұлттық өнер галереясының коллекциясының бөлігі болған "Пуэлла" (1992) жатады. Ол Лодзьдегі Көркем өнер академиясында сөйлеген сөзінде:

During the 1970s, and into the 1980s, Abakanowicz changed medium and scale; she began a series of figurative and non figurative sculptures made out of pieces of coarse sackcloth which she sewed and pieced together and bonded with synthetic resins. These works became more representational than previous sculptures but still retain a degree of abstraction and ambiguity. In 1974 1975 she produced sculptures called Alterations, which were twelve hollowed out headless human figures sitting in a row. From 1973–1975 she produced a series of enormous, solid forms reminiscent of human heads without faces called Heads. From 1976 1980 she produced a piece call Backs, which was a series of eighty slightly differing sculptures of the human trunk. In 1986 87 she created a series of fifty standing figures called Crowd I. She also began to once again work around organic structures, such as her Embryology series, which consisted of several dozen soft egg like lumps varying in size. These were dispersed round an exhibition room at the Vienna Biennial in 1980. These humanoid works of the 1970s and 1980s were centered around human culture and nature as a whole and its condition and position in modern society. The multiplicity of the human forms represents confusion and anonymity, analyzing an individual's presence in a mass of humanity. These works have close connections to Abakanowicz's life living in a Communist regime which repressed individual creativity and intellect in favor of the collective interest. These works also contrast with her earlier Abakan series, which were individually powerful pieces, whereas the figurative sculptures lost their individuality in favor of multiplicity. In the late 1980s to 1990s Abakanowicz began to use metals, such as bronze, for her sculptures, as well as wood, stone, and clay. Her works from this period include Bronze Crowd (1990–91), shown in the garden of the Nasher Sculpture Center, and Puellae (1992), part of the National Gallery of Art's collection. She stated in a speech given at the Academy of Fine Arts in Łódź:

Нәтижесінде, тарихқа толы, заманауилықпен деформацияланған, еркін әлемдегі өнер бағытынан ауытқыған өнер көрінісі туды. Мүмкін, бассыз жаратылыс сияқты команда бойынша таптап, жойып немесе құлшылық етуге дайын, пассивті түрде кезекте күтіп тұрған топтың тәжірибесі менің талдауымның өзегі болды. Немесе бұл адам денесінің көлеміне қызығушылық болды. Немесе тұтастықты білдіру үшін қажетті ең аз мөлшерді анықтауға талпыныс. 2019 жылы Робин Уильямстың жеке коллекциясынан алынған, "Жүріп бара жатқандар" атты адам тәрізді мүсіндер бейнеленген жұмысы Польшада аукционда 8 миллион злотыйға (шамамен 2,1 миллион АҚШ доллары) сатылып, өнер туындысы бойынша жаңа рекорд орнатты. Бұл рекорд 2021 жылы екі рет жаңартылды, қазан айында оның "Көпшілік III" (1989) атты тағы бір туындысы 13,2 миллион злотыйға (шамамен 3,3 миллион доллар), ал желтоқсан айында оның "Балалар" (1999) мүсіндер жиынтығы 13,6 миллион злотыйға сатылды.

Дәйексөздер

Мен санды санаудың мәні жоқ болып кеткенде қысылдым. Ондай сан ішіндегі қайталанбас нәрселерге. Табиғаттағы жаратылыстар үйір-үйір, топ-топ, түрлерге бірігіп, әрбір жеке дарасы массаға бағынса да, өзінің ерекше белгілерін сақтайды. Адамдардың, құстардың, жәндіктердің немесе жапырақтардың көпшілігі – белгілі бір үлгінің құпиялы түрленулерінің жиынтығы. Табиғаттың нақты қайталаудан жиренуі немесе оны жасауға шамасы жетпеуінің сыры. Адам қолы өзінің әрекетін қайталай алмайтындай, мен де осы мазасыз заңды шақырып, өз қозғалмайтын үйірлерімді сол ырғаққа көшіремін. "Өнер – адамзаттың ең таңғажайып қызметі болып қалады, ол біздің санамыздағы даналық пен ақымақтық, арман мен шындық арасындағы күрестен туындайды".