Кіріспе

Вирджиния Вулфтың 1929 жылғы эссесі «Өз бөлмесі» – Вирджиния Вулфтың 1929 жылдың қыркүйегінде алғаш рет жарияланған кеңейтілген эссесі. Бұл жұмыс Вулфтың 1928 жылдың қазан айында Кембридж университетінің әйелдер колледждері – Ньюнхэм және Гиртон колледждерінде оқыған екі лекциясына негізделген. Ол 1929 жылы алты тараудан тұратын кітап ретінде жарық көрді.

Төрт Мария

Очерктің атауы Вулфтың «әдебиет жазу үшін әйелдің ақшасы мен жеке бөлмесі болуы керек» деген ойынан туындаған. Туындының баяндаушысы туралы ерте айтылады: «Осылай болды мен (мені Мэри Бетон, Мэри Сетон, Мэри Кармайкл немесе қалағаныңызша атай беріңіз – бұл маңызды емес)». Осы екі Мэри Шотландия королевасы Мэридің қызметкерлері болған; олар Мэри Кармайклмен бірге 16 ғасырдағы шотланд халық әніндегі кейіпкерлер, «Мэри Гамильтон» әні корольмен баласы болғандықтан, ол өзі өлтірген баласы үшін жазаға тартылатын қызметкер туралы. Ана болудан бас тартып, некеден тыс өмір сүрген, дарға асылуға жақын әйел туралы әңгімеге сілтеме жасап, баяндаушы өзі сияқты әйел жазушыларды қауіпті ортада өмір сүретін шеттетілгендер ретінде таниды.

Әйелдердің білім алуына қол жеткізуі

Бұл эссе әйелдердің Уильям Шекспир деңгейіндегі сапалы туындылар жасай алатыны және оған мүмкіндігі бар-жоғын зерттейді, сонымен қатар өткен мен қазіргі әйел жазушылардың кездесетін шектеулерін қарастырады. Вулфтың әкесі, сэр Лесли Стивен, заманның ой-пікіріне сәйкес, отбасының тек ұлдары ғана мектепке баруы керек деп есептеді. Эсседе баяндалған дәрістерді оқып тұрып, Вулф ресми білім алу мүмкіндігіне ие әйелдерге үндеу жасап тұр. Ол тыңдаушыларын білімнің маңыздылығын түсінуге шақырады, сонымен бірге олардың қоғамдағы жағдайының нәзік екенін ескертеді. Ол ерлер жазған көркем әдебиетте әйелдердің қалай идеализацияланғаны мен патриархалды қоғамның оларға нақты өмірде қалай қарағаны арасындағы қарама-қайшылықты қорытындылайды:

Әйелдер уақыттың басынан бері барлық ақындардың барлық туындыларында шамшырақтай жанды. Шындығында, егер әйелдің ерлер жазған көркем әдебиеттен басқа тіршіліктері болмаса, оны ең маңызды тұлға деп ойлар едік; сан алуан; батыр және қарапайым; керемет және қарапайым; өте әдемі және қорқынышты; кейбіреулер ер адамнан да ұлы десе, соншалықты ұлы. Бірақ бұл – көркем әдебиеттегі әйел. Профессор Тревелян атап көрсеткендей, оны түрмеге қамап, ұрып-сапалап, бөлмеде лақтырып жіберді. Осылайша, өте жаңғақ, күрделі бейне пайда болады. Ол қиял жегісінде ең жоғары маңызға ие, бірақ іс жүзінде толығымен маңызсыз. Ол поэзияның қапталынан қапталға дейін сіңіп, тарихтан жалтартады. Ол көркем әдебиетте патшалар мен жаулап алушылардың өміріне үстемдік етеді; шындығында ол саусағына жүзік таққан кез келген баланың құлы болды. Әдебиеттегі ең шабыттандырған сөздер мен терең ойлар оның ерінінен төгіледі; нақты өмірде ол оқи алмады; жартылай сауатты болды; және күйеуінің меншігі болды.

Әйелдер жазуының тарихын құру

Эсседе Вулф осы уақытқа дейінгі әйел жазушылардың сындық және тарихи шолуын жасайды. Вулф Афра Бен, Джейн Остин, Бронте әпкелері, Энн Финч, Винчилсия графинесі және Джордж Элиот сияқты бірнеше әйел авторлардың карьерасын зерттейді. Әйел авторларға қоса, Вулф белгілі ғалым және феминист Джейн Эллен Харрисонды да талқылайды және одан шабыттанады. Эсседе Харрисон тек әріптерімен, ұзын тысықтармен бөлінеді, ал Вулф алғаш рет Харрисонды "Бұл белгілі ғалым, мүмкін J. H. өзі ме?" деп таныстырады. Вулф Ребекка Уэстті де талқылайды, Десмонд Маккартидің ("Z" деп аталады) Уэстті "көрінеу феминист" деп мойынсұнбауын сұраққа тоқтатады. Әйелдерге қатысты пікірлері үшін сынға ұшыраған ерлердің арасында Ф. Э. Смит, Биркенхедтің 1-графы ("Лорд Биркенхед") есімдері аталады, бірақ Вулф оның идеяларын "Лорд Биркенхедтің әйелдер жайлы пікірін көшіруге тырыспаймын" деп айыптайды. Биркенхед сайлау құқығына қарсы болған. Эсседе Оскар Браунингтің (мүмкін дәл емес) өмірбаянының авторы Х. Э. Уортемнің сөздері келтіріледі: "Ол емтихан жұмыстарын қарап шыққаннан кейін, ең жақсы әйелдің де ең нашар еркектен ақыл-ойымен кем екендігіне көз жеткізді". Бұл атаулардан басқа, Вулф сол кездегі ең белгілі зиялылардың бірнешеуіне ишара жасайды.

Лесбияндық

Вулф «Ез бөлмесі» жарыққа шықпай тұрып, күнделігіне оның жарық көрген кезде «феминист ретінде шабуылға ұшыраймын, ал сафист ретінде айтыламын» деп ойлағанын жазды. Кітаптың бір бөлімінде, ойдан шығарылған әйел жазушы Мэри Кармайклдың еңбектерін сипаттай келе, Вулф лесбияндықты әдейі мақұлдайды: «Сосын сізге оқыған келесі сөздерім осы еді – «Хлоя Оливияны ұнатты». Дүрбіңізді қабыстырмаңыз. Қызармаңыз. Біздің қоғамда мұндай нәрселердің кейде болатынын мойындайық. Кейде әйелдер әйелдерді ұнатады». Вулф Радклиф Холлдың лесбияндық тақырыбындағы «Жалғыздық құдығы» (1928) романының жариялануынан туындаған әдепсіздікке қатысты сот процесі мен қоғамдық наразылыққа сілтеме жасайды. Ол Хлояның Оливияны ұнататыны туралы айтар алдында, баяндаушы Холлдың ісі бойынша сот судьясы сэр Шартр Биронның зал ішінде жоқ екеніне көз жеткізуі керек: «Бұл жерде ешқандай ер адам жоқ па? Сэр Шартр Биронның суреті жасырылмағанына уәде бересіз бе? Біз бәріміз әйелміз, маған сендіресіз бе? Онда мен сізге айта аламын…» Вулфты зерттеуші және феминисттік сыншы Джейн Маркус Вулфтың Радклиф Холлға және басқа жазушыларға әдепсіздік соттарынан қашып, лесбияндықты қалай ашық талқылауға болатынын көрсеткенін айтады; «Вулф өзінің қиын жағдайдағы әріптесіне лесбияндық туралы сөйлеудің және лесбияндық туынды жазудың, сондай-ақ одан құтылудың жолын үйреткен». Маркус Вулфтың әйелдер колледжіне, өзінің сүйіктісі Вита Саквилл-Уэстпен бірге келген кездегі атмосферасын «сапфикалық» деп сипаттайды. Вулф студенттермен сөйлескенде лесбияндықты талқылаудан тартынбайды, өйткені ол әйелдер колледжінің мұндай әңгімелер үшін қауіпсіз және маңызды орын деп санайды.

Андрогиния

Мэрилин Р. Фарвелл Вулфтың шығармаларындағы андрогинияны түсінудегі қиындықтарды ашып көрсетті. Нэнси Топпинг Базин Вулфтың андрогиния тұжырымдамасын "еркек және әйел қасиеттері теңгерілген болуы керек, бірақ біріктірілмеуі керек" деп түсіндіреді. Осы анықтамасында Базин андрогинияны түсінудегі маңызды тартысты аңғартады: оны екі бөліктің теңгерімі, әлде бірігуі деп қарастыру керек?

Сын

Элис Уокер Вулфтың «өз бөлмесі бар» әйелдер ғана жазуға мүмкіндігі бар деген ойына жауап берді. Вулф өзінің қоғамында барлық әйелдердің мұндай қауіпсіз кеңістігі болмағанын айтты, бірақ Уокер әңгіменің жалғасын түсті терілі әйелдерге қатысты қосымша шектеулерді талқылау арқылы берді. «Аналарымыздың бақшаларын іздеу: Феминистік проза» атты еңбегінде Уокер былай деп жазады:

Вирджиния Вульф «Өз бөлмесі» кітабында әйелдің көркем әдебиет жазуы үшін міндетті түрде екі нәрсе болуы керек екенін жазды: жеке бөлмесі (кілт пен құлыппен) және өзін асырауға жеткілікті қаржы. Олай болса, өзіне тіпті ие болмаған құл Филис Уитли туралы не ойлауға болады? Денсаулығы нашар болғандықтан кейде тіпті жеке қызметшіге де мұқтаж болған, әлсіз, қара нәсілді қыз. Егер ол ақ болғанда, сол замандағы қоғамдағы барлық әйелдерден және көптеген ерлерден ақыл-ойымен жоғары саналған болар еді.

Өзгерістер мен мәдени сілтемелер

1975 жылы Мэдисон, Висконсин қаласындағы «Өз бөлмең» кітап дүкенін бес әйел феминистік кітап дүкен ретінде ашты. 1975 жылы Канаданың Ванкувер қаласында Батыс жағалауы феминистік әдеби журналдар қоғамы немесе «Өсіп келе жатқан бөлме» ұжымы құрған әдеби журнал бастапқыда «Өз бөлмесі» деп аталды, бірақ 2007 жылы «Бөлме» деп өзгертілді. The Smiths тобының 1985 жылғы «Шекспирдің қарындасы» әні эсседен алынған бір бөліммен аталған. Shakespears Sister 1988 жылы құрылды, ол Сиобан Фей қатысқан альтернативті поп-тобы. Атауы The Smiths әнінен алынған; алайда, Фей атаудың мағынасын былай түсіндірді: «Сиобан Фей – ана, әпке, қыз, ол суретші емес. Суретші – Шекспирдің әпкесі». «A Room of One's Own» Патрик Гарландтың 1989 жылы Эйлин Аткинспен бірге қойған пьесасы ретінде бейімделді; пьесаның теледидарлық нұсқасы 1991 жылы PBS Masterpiece Theatre арнасында көрсетілді. 1991 жылы құрылған былғары мұрағаты мен мұражайында «Өзінің бөлмесі» атты көрме бар, оның кураторы Алекс Уорнер былай деп жазды: «Әйелдер былғары тарихы жобасының алғашқы көрмесін дайындағанда, біз ЛА&М-де былғары әйелдерінің тарихына нақты және бейнелі түрде орын жасап жатқанымызға қуандық. Осы ойдан «Өзінің бөлмесі» пайда болды, ол 1929 жылы Вирджиния Вульфтің әйелдердің ойлау және шығармашылық үшін кеңістікке қажеттігін дәлелдеген феминистік мәтініне негізделген». The Two Nice Girls тобының 1991 жылғы үшінші альбомы «Chloe Liked Olivia» деп аталды, бұл эссеге сілтеме. Хлоя плюс Оливия: ХVII ғасырдан бастап қазіргі уақытқа дейінгі лесбияндық әдебиет антологиясы 1994 жылы Лилиан Фаддерман жариялады; «Хлоя плюс Оливия» фразасы эссеге сілтеме. 2004 жылы «Шекспирдің қарындасы» деп аталған Shakesville блогы құрылды; блог 2019 жылы жабылды. Бұл блог The Smiths тобының «Шекспирдің қарындасы» әні мен эссеге арналып аталды, өйткені (эссеге қатысты) «Мен [блогтың алғашқы авторы Мелисса Макьюэн] өзімнен бұрынғы барлық Шекспирдің қарындастарының мұрагерімін, олар өз бөлмелерін, кеңістік пен уақыттың кішкентай бөліктерін жасап, онда олар еркіндікке үйреніп, ойларын дәл жазуға батылдық танытты. Мен олардың мұрасын шүкіршілікпен және үлкен қажеттілікпен қабылдадым, және мен өзімнің бөлмемді жасадым, 1-дер мен 0-дерден құралған, мен оларды құрметтеуге тырысамын, мүмкіндігімше». 2009 жылы құрылған фанфикшн сайтының атауы осы эсседен шабыттанды. Патриция Ламкиннің «Ай теңгерімін» (2011) пьесасы осы эсседен шабыт алды. Сингапурда 2014 жылы ашылған «Вульф жұмыстары» әйелдердің бірлескен жұмыс кеңістігі Вирджиния Вульфтің құрметіне эссеге сілтеме жасай отырып аталды. 2016 жылы Балтиморда Сара Мэридж «Біздің өз шеберханамыз» (қысқаша WOO) ашты. Ол 2018 жылы жазғандай, оның «атауы Вирджиния Вульфтің «Өз бөлмесі» эссесіне құрмет көрсету үшін таңдалған, [және бұл] әйелдер мен гендерлік емес адамдар үшін құрылған білім беру ағаш шеберханасы». 2023 жылдың мамыр айынан бастап ағаш шеберханасының веб-сайтында Сара Мэридждің «WOO негізін қалаушысынан хат» бөлімінде «Шедеврлер жалғыз және жеке тумайды; олар көп жылдық ортақ ойлаудың, адамдардың денесімен ойлаудың нәтижесі, сондықтан көпшіліктің тәжірибесі жеке дауыстың артында» деген «Өз бөлмесі» цитаты келтірілген. Әйелдер жазушылары мен суретшілеріне арналған «Өзінің бөлмесі» (AROHO) қоры осы кітаптың атымен аталған.