Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кедайни – Литваның ең көне қалаларының бірі. Ол Каунастан солтүстікке қарай Невэжис өзенінің жағасында орналасқан. Алғаш рет 1372 жылы Герман де Вартбергенің Ливон жылнамасында еске алынған, 2020 жылғы халық саны 23 667 адамды құрады. Оның ескі қаласы 17 ғасырға дейін сақталып келген. Неміс тілінде Kedahnen деп аталады. Кедайнидің басқа да альтернативті жазылу түрлері: Кидан, Кайдан, Кейданы, Кейдан, Киедамжзей ("j" /e/), Куйданы және Киданай.
Kėdainiai is one of the oldest cities in Lithuania. It is located north of Kaunas on the banks of the Nevėžis River. First mentioned in the 1372 Livonian Chronicle of Hermann de Wartberge, its population as of 2020 was 23,667. Its old town dates to the 17th century. and Kedahnen in German. Kėdainiai other alternate forms include Kidan, Kaidan, Keidany, Keydan, Kiedamjzeÿ ("j" /e/), Kuidany, and Kidainiai.
Тарих
Бұл аймақта 17 ғасырдағы Польша-Литва одақтастығы мен Швеция арасындағы "Тұпан су" соғысы кезінде бірнеше шайқастар болған. 1655 жылы Швециямен қысқа мерзімге жасалған Кедайни одағына Радзивилл отбасының екі мүшесі Кедайни қаласындағы өздерінің қамалында қол қойды. Радзивилл қамалының қалдықтары аз болғанымен, кальвинист шіркеуінің (1631) жер астында отбасылық кесенесі, соның ішінде Кшиштоф Радзивилл мен оның ұлы Януштің қабірлері сақталған. Анна Радзивиллдің дін ауыстыруына байланысты 16 және 17 ғасырдың соңында Шотланд протестанттары келді; бұл қауым қалада зор ықпалға ие болды және 19 ғасырдың ортасына дейін өмір сүрді. Қала алаңындағы ғимараттардың жиынтығында әлі де "Шотландия үйлері" деп аталатын саудагерлердің әсем үйлері бар. Оларға Джордж Андерсон үйі, Джон Арнот үйі, Джордж Беннет үйі, Джеймс Грей үйі, Болат мүлігі және Александр Гордон үйінің сақталған жертөлесі кіреді. Жергілікті дәстүр бойынша, қалаға келген әрбір адам қала құрылысына пайдалану үшін бір тас әкелуге міндетті болған. 1790 жылы қалада 1-ші литвалық ұлттық кавалерия бригадасы орналасты.
The area was the site of several battles during "The Deluge", the 17th century war between the Polish–Lithuanian Commonwealth and Sweden. In 1655 a short lived treaty with Sweden, the Union of Kėdainiai, was signed by two members of Radziwiłł family in their Kėdainiai castle. While little remains of the Radziwiłł castle, the crypt of the Calvinist church (1631) houses the family mausoleum, including the tombs of Krzysztof Radziwiłł and his son Janusz. Scottish Protestants arrived in the late 16th and 17th centuries, encouraged by the conversion of Anna Radziwill; the community exerted considerable influence in the city and persisted until the mid 19th century. The grouping of the buildings around the town square still include the imposing homes of merchants known as the "Scottish Houses". These include; the George Anderson House, the John Arnot House, the George Bennet House, the James Gray House, the Steel Property, and the surviving basement of the Alexander Gordon house. A local custom called on all visitors to bring a stone to be used in the town's construction. The 1st Lithuanian National Cavalry Brigade was stationed in the town in 1790.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1940 жылы қала Совет Одағы тарапынан басып алынып, оккупацияланды. Барбаросса операциясы барысында Кедайни 1941 жылдың жазында неміс әскерімен оккупацияланды. 1941 жылдың 28 тамызында 500 жылдан бері осы аймақта өмір сүрген Кедайнидегі еврей қауымының барлығы неміс арнайы полиция жасақтарының басшылығымен, жергілікті литва халқының көмегімен қырғынға ұшырады. Холокостқа дейін еврей халқының саны 3000 адамды құрады.
In 1940, the town was invaded and occupied by the Soviet Union. During Operation Barbarossa, Kėdainiai was occupied by the German Army in the summer of 1941. On August 28, 1941, the entire Jewish community of Kėdainiai, a community which had inhabited the area for 500 years, were killed under the direction of German Special Police Battalions, with the aid of the local Lithuanian population. The Jewish population prior to the Holocaust was 3000.
Кеңестер басқыншылығы
Салқын соғыс кезінде ол Кёдайнэй әуе базасының, ірі совет әскери әуе көлігінің базасы болды. Көп жылдар бойы Кедайнаи химия және азық-түлік өнеркәсібімен белгілі болды. Лифоса химия зауыты 1963 жылдың қаңтарында жұмысын бастады. Литваның индустрияландыруындағы маңызды қадам ретінде жарияланған ол, көп мөлшерде күкірт қышқылын шығарды және 1980-жылдары экологиялық наразылықтарға себеп болды.
During the Cold War, it was home to Kėdainiai air base, a major Soviet military airlift facility. For many years, Kėdainiai was known for its chemical and food processing industries. The Kėdainiai chemical plant, Lifosa, began operations in January 1963. Publicized as a milestone in the industrialization of Lithuania, it emitted significant quantities of sulfuric acid and was the subject of ecological protests in the 1980s.
Тәуелсіз Литва
Жылдар бойы дамымай келген ескі кәсіпорындар қайта жанданды, және жаңалары ашылды, осылайша ол экономикалық қуатты орталыққа айналды.
Following years of stagnation, old enterprises have come back to life, and new ones have been established, contributing to its status as an economic stronghold.
Көлік
Кедайниге Каунас және Паневежис қалаларынан Via Baltica тас жолы арқылы, ал Вильнюс, Клайпеда және Шяуляй қалаларынан теміржолмен баруға болады. Сонымен қатар, Каунас халықаралық әуежайы да қызмет көрсетеді, ол Литвадағы екінші ірі әуежай және Кармелавада орналасқан.
Kėdainiai is accessed by Via Baltica highway from Kaunas and Panevėžys, and by rail from Vilnius, Klaipėda and Šiauliai. It is also served by Kaunas International Airport, the second largest airport in Lithuania, located in Karmėlava.
Мәдениет
1922 жылы құрылған Кедайни аймақтық мұражайы қазір төрт филиалды қамтиды: Көпмәдениеттік орталық, Радзивилл әулетінің мавзолейі, Юозас Паукштелистің үйі және В. Улевичустың ағаш мүсіндер мұражайы. Қала Литваның қызанақ астанасы ретінде белгілі болғандықтан, жыл сайын қызанақ фестивалі өткізіледі. Кедайни аудандық муниципалитетінде адам тұрады, бірақ Stowarzyszenie Polaków Kiejdan (Кедайни поляк қауымдастығы) ұйымына негізінен егде жастағы 30 адам қатысады; олардың мәдени шараларына Польша Тәуелсіздік күні мен 3 мамыр Конституциясы күнін жалпыхалықтық мерекелеу және Польша мәдениеті фестивалін ұйымдастыру кіреді. 1994 жылдан бері Польша тілі мектебі жұмыс істеп келеді.
The Kėdainiai Regional Museum, established in 1922, now operates four branches: a Multicultural Centre, the mausoleum of the Dukes Radziwill, the house of Juozas Paukštelis, and the Museum of Wooden Sculptures of V. Ulevičius. Since the city is known as the cucumber capital of Lithuania, it sponsors an annual cucumber festival. people live in Kėdainiai district municipality, but only 30 people participate in Stowarzyszenie Polaków Kiejdan (The Kėdainiai Polish Association), the elder people; their cultural activities involve public celebrations of Polish Day of Independence and Day of the Constitution of Third of May, as well as organizing a festival of Polish culture. Since 1994 a School of Polish Language exists.
Спорт
Литва баскетбол лигасына қатысатын BC Nevėžis баскетбол клубы. Жақын жердегі өзеннің атымен аталған FK Nevėžis футбол клубы екінші лига I Лигасында ойнайды. Басқа футбол командаларының ішінде FK Lifosa және FK Nevėžis 2, яғни Nevėžis клубының резервтік командасы бар.
Basketball club BC Nevėžis, which participate in Lithuanian basketball league. Football club FK Nevėžis, named after the nearby river plays in second tier league I Lyga. Other football teams include FK Lifosa and FK Nevėžis 2, the reserve team of Nevėžis.