Кіріспе

Кедайни – Литваның ең көне қалаларының бірі. Ол Каунастан солтүстікке қарай Невэжис өзенінің жағасында орналасқан. Алғаш рет 1372 жылы Герман де Вартбергенің Ливон жылнамасында еске алынған, 2020 жылғы халық саны 23 667 адамды құрады. Оның ескі қаласы 17 ғасырға дейін сақталып келген. Неміс тілінде Kedahnen деп аталады. Кедайнидің басқа да альтернативті жазылу түрлері: Кидан, Кайдан, Кейданы, Кейдан, Киедамжзей ("j" /e/), Куйданы және Киданай.

Тарих

Бұл аймақта 17 ғасырдағы Польша-Литва одақтастығы мен Швеция арасындағы "Тұпан су" соғысы кезінде бірнеше шайқастар болған. 1655 жылы Швециямен қысқа мерзімге жасалған Кедайни одағына Радзивилл отбасының екі мүшесі Кедайни қаласындағы өздерінің қамалында қол қойды. Радзивилл қамалының қалдықтары аз болғанымен, кальвинист шіркеуінің (1631) жер астында отбасылық кесенесі, соның ішінде Кшиштоф Радзивилл мен оның ұлы Януштің қабірлері сақталған. Анна Радзивиллдің дін ауыстыруына байланысты 16 және 17 ғасырдың соңында Шотланд протестанттары келді; бұл қауым қалада зор ықпалға ие болды және 19 ғасырдың ортасына дейін өмір сүрді. Қала алаңындағы ғимараттардың жиынтығында әлі де "Шотландия үйлері" деп аталатын саудагерлердің әсем үйлері бар. Оларға Джордж Андерсон үйі, Джон Арнот үйі, Джордж Беннет үйі, Джеймс Грей үйі, Болат мүлігі және Александр Гордон үйінің сақталған жертөлесі кіреді. Жергілікті дәстүр бойынша, қалаға келген әрбір адам қала құрылысына пайдалану үшін бір тас әкелуге міндетті болған. 1790 жылы қалада 1-ші литвалық ұлттық кавалерия бригадасы орналасты.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1940 жылы қала Совет Одағы тарапынан басып алынып, оккупацияланды. Барбаросса операциясы барысында Кедайни 1941 жылдың жазында неміс әскерімен оккупацияланды. 1941 жылдың 28 тамызында 500 жылдан бері осы аймақта өмір сүрген Кедайнидегі еврей қауымының барлығы неміс арнайы полиция жасақтарының басшылығымен, жергілікті литва халқының көмегімен қырғынға ұшырады. Холокостқа дейін еврей халқының саны 3000 адамды құрады.

Кеңестер басқыншылығы

Салқын соғыс кезінде ол Кёдайнэй әуе базасының, ірі совет әскери әуе көлігінің базасы болды. Көп жылдар бойы Кедайнаи химия және азық-түлік өнеркәсібімен белгілі болды. Лифоса химия зауыты 1963 жылдың қаңтарында жұмысын бастады. Литваның индустрияландыруындағы маңызды қадам ретінде жарияланған ол, көп мөлшерде күкірт қышқылын шығарды және 1980-жылдары экологиялық наразылықтарға себеп болды.

Тәуелсіз Литва

Жылдар бойы дамымай келген ескі кәсіпорындар қайта жанданды, және жаңалары ашылды, осылайша ол экономикалық қуатты орталыққа айналды.

Көлік

Кедайниге Каунас және Паневежис қалаларынан Via Baltica тас жолы арқылы, ал Вильнюс, Клайпеда және Шяуляй қалаларынан теміржолмен баруға болады. Сонымен қатар, Каунас халықаралық әуежайы да қызмет көрсетеді, ол Литвадағы екінші ірі әуежай және Кармелавада орналасқан.

Мәдениет

1922 жылы құрылған Кедайни аймақтық мұражайы қазір төрт филиалды қамтиды: Көпмәдениеттік орталық, Радзивилл әулетінің мавзолейі, Юозас Паукштелистің үйі және В. Улевичустың ағаш мүсіндер мұражайы. Қала Литваның қызанақ астанасы ретінде белгілі болғандықтан, жыл сайын қызанақ фестивалі өткізіледі. Кедайни аудандық муниципалитетінде адам тұрады, бірақ Stowarzyszenie Polaków Kiejdan (Кедайни поляк қауымдастығы) ұйымына негізінен егде жастағы 30 адам қатысады; олардың мәдени шараларына Польша Тәуелсіздік күні мен 3 мамыр Конституциясы күнін жалпыхалықтық мерекелеу және Польша мәдениеті фестивалін ұйымдастыру кіреді. 1994 жылдан бері Польша тілі мектебі жұмыс істеп келеді.

Спорт

Литва баскетбол лигасына қатысатын BC Nevėžis баскетбол клубы. Жақын жердегі өзеннің атымен аталған FK Nevėžis футбол клубы екінші лига I Лигасында ойнайды. Басқа футбол командаларының ішінде FK Lifosa және FK Nevėžis 2, яғни Nevėžis клубының резервтік командасы бар.