Кіріспе
Еркінді интеллектіден басым тұтатын доктрина, метафизикалық философия. Волюнтаризм – бұл "ерікке (латынша: voluntas) интеллектке қарағанда маңыздырақ рөл беретін кез келген метафизикалық немесе психологиялық жүйе" немесе "ерік – ғаламда да, адамның қылықтарында да негізгі фактор" деген ілім. Волюнтаризм философия тарихының әртүрлі кезеңдерінде пайда болды және метафизика, психология, саяси философия және теология салаларында қолданыс тапты. Волюнтаризм терминін философиялық әдебиетке Фердинанд Тённис енгізді, ал Вильгельм Вундт және Фридрих Паульсен оны ерекше пайдаланды.
the metaphysical philosophy
Voluntarism is "any metaphysical or psychological system that assigns to the will (Latin: voluntas) a more predominant role than that attributed to the intellect", or equivalently "the doctrine that will is the basic factor, both in the universe and in human conduct". Voluntarism has appeared at various points throughout the history of philosophy, seeing application in the areas of metaphysics, psychology, political philosophy and theology. The term voluntarism was introduced by Ferdinand Tönnies into the philosophical literature and particularly used by Wilhelm Wundt and Friedrich Paulsen.
Ортағасырлық теологиялық еріктілік
Дунс Скот пен Уильям Окхеммен (ортағасырлық ең көрнекті схоластикалық философтардың екеуі) байланысты ортағасырлық теологиялық волонтаризм (метаэтикалық теологиялық волонтаризммен шатастырмау керек) – бұл, әдетте, ақыл-ойдан (voluntas superior intellectu) жоғары Құдайдың еркі мен адамның еркіндігіне философиялық баса назар салу. Мысалы, Скот мораль Құдайдың ақылы мен білімінен емес, оның еркі мен таңдауынан туындайды деп санады. Осыған сәйкес, Құдайды шексіз күшті жаратылыс ретінде қарастыру керек, оның іс-әрекеттерін ақыл-оймен түсіндіруге және рационалдауға болмайды. Сондықтан волонтаризм, әдетте, схоластик Томас Аквинский қолдаған ақылшылдыққа қарсы қойылады.
Табиғи философияға тәлім беру әдісі ретінде теологиялық волонтаризм
Теологиялық волонтаризм – бұл сонымен қатар теологиялық міндеттемелерді, яғни христиандық ілімдердің нақты түсіндірмелерін білдіреді, Пьер Гассенди, Уолтер Шарлтон, Роберт Бойл, Исаак Барроу және Исаак Ньютон сияқты кейбір ерте заманғы табиғат зерттеушілері ұстанған. Ол ерте заманауи ғылыммен байланысты эмпирикалық тәсілге алып келді. Сондықтан, волонтаризм адамға Құдайға сенуге ерік күшімен жетуге мүмкіндік береді, бұл жеке адамға бұрыннан берілген Құдайдың сенім сыйына мұқтаж болумен қарама-қарсы. Бұл идея кем дегенде, кейбір тарихшылар мен философтардың (мысалы, тарихшы Фрэнсис Оукли және философ Майкл Б. Фостер) арасында қолдау тапқан. 20-шы ғасырдағы волонтаризм теологы – Джеймс Лютер Адамс болды.
Метафизикалық еріктілік
Метафизикалық волонтаризмнің жақтаушысы – 19 ғасырдағы неміс философы Артур Шопенгауэр. Бұл сенімнің ерік-жігерге байланысты екенін, ал емес, жай ғана берілген ұсынысқа қатысты когнитивтік көзқарас немесе психологиялық нақтылықты тіркеуден емес, көзқарас. Егер адам сенімдерге қатысты волонтарист болса, бір уақытта нақты бір ұсыныс P туралы өте сенімді болуы және P-ге өте төмен субъективті ықтималдық тағайындауы мүмкін. Бұл Бас ван Фраассеннің рефлексия принципінің негізі. Сондай-ақ қараңыз: Доксастикалық волонтаризм.
Саяси еріктілік
Саяси еріктілік немесе еріктілік – саяси билікті ерік негізінде құрылған деп қарастыратын көзқарас. Томас Гоббс, Жан-Жак Руссо және неміс идеалистік дәстүрінің көптеген өкілдері тарапынан қалыптасқан бұл пікір, саяси билікті еріктен шығатындай түсіндіреді.
Марксистік контекст
Марксистік дискурста волонтаризм, метафизикалық волонтаризмге (әсіресе махизмге) философиялық ұмтылыс пен Александр Богдановпен байланысты ең қатаң революциялық тактикаға саяси ұмтылыс арасындағы байланысты көрсету үшін пайдаланылды. Кеңес Одағы Бірінші Бесжылдық жоспар кезеңінде, жетілмеген машиналар болғандықтан, адам күші арқылы өнімділікті арттыру мақсатында, шок еңбегін қолдады. Куба революциялық талпынысы социалистік экономиканың дамуын үдету және социалистік Жаңа Адам идеологиясын қалыптастыру үшін елдік жерлерде ерікті еңбекті ынталандыруға бағытталды.
Санаткерлік еріктілік
Ғылым философиясындағы Хьюго Динглердің сыншыл еріктілігі – ғылымдағы теориялық ойлау ерік-жігердің қажетсіз болмайтын еркін шешімінен басталады деген тұжырымға негізделген конвенционализмнің бір түрі. Динглердің сыншыл еріктілігінің ізбасары – Эрланген мектебінің әдістемелік конструктивізмі (сол сияқты Марбург мектебінің әдістемелік мәдениеттануы).