Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түксіз мысық тұқымы
Hairless breed of cat
Сфинкс мысығы (айтылуы: СФИНКС, /ˈs//f//ɪ//ŋ//k//s/) немесе канадтық Сфинкс – түктері жоқ мысық тұқымымен белгілі. Мысықтардағы түксіздік – табиғи түрде пайда болатын генетикалық мутация, ал Сфинкс 1960 жылдардан бастап осы жануарларды таңдап өсіру арқылы шығарылды. Терісі жұқа түктері бар шамыстың терісіне ұқсас, немесе мысық толығымен түксіз болуы мүмкін. Мұрттары толық немесе сынған болуы мүмкін, немесе мүлдем болмауы мүмкін. Тұқым стандарты бойынша, олардың үлкен көздері мен құлақтары, ұзын аяқтары мен құйрықтары және ұқыпты дөңгелек тырнақтары бар. Олардың терісі түктерінің түсімен бірдей болады, және Сфинкс мысығының терісінде барлық әдеттегі мысық белгілері (бір түсті, нүктелі, ван, жолақты, үш түсті және т.б.) кездеседі. Түктері болмағандықтан, Сфинкс мысықтары дене жылуын жүнді мысықтарға қарағанда тез жоғалтады, сондықтан олар қолға тигенде жылы болады және жылы орындарды іздеуге бейім.
The Sphynx cat (pronounced SFINKS, '/s//f//ɪ//ŋ//k//s/) also known as the Canadian Sphynx, is a breed of cat known for its lack of fur. Hairlessness in cats is a naturally occurring genetic mutation, and the Sphynx was developed through selective breeding of these animals, starting in the 1960s. The skin has a texture of chamois leather, as it has fine hairs, or the cat may be completely hairless. Whiskers may be present, either whole or broken, or may be totally absent. Per the breed standards, they have a somewhat wedge shaped head with large eyes and ears, quite long legs and tail, and neat rounded paws. Their skin is the color that their fur would be, and all the usual cat markings (solid, point, van, tabby, tortie, etc.) may be found on the Sphynx cat's skin. Because they have no fur, Sphynx cats lose body heat more readily than coated cats, making them both warm to the touch and prone to seeking out warm places.
Торонто
Канадалық Сфинкс тұқымы 1966 жылы Онтарио штатының Торонто қаласында қара және ақ түстегі үй мысығы (Элизабет) Прун атты түксіз еркек мысық туған кезде бастау алды. Кейіннен "Сфинкс" деп аталған мысық тұқымын дамыту үшін Киз және Рита Тенховестермен бірлесіп жұмыс істеді. Бавалар мен Тенховестер Сфинкс генінің түксіздікке байланысты автосомалық рецессивті екенін анықтаған алғашқы адамдар болды, сонымен қатар осы білімді табысты шарападандыру бағдарламасына айналдырып, көбейтілген мысықтардың өнімді болуына қол жеткізді. Тенховестер бастапқыда Cat Fanciers' Association (CFA) арқылы жаңа тұқым үшін уақытша көрмеге қатысу мәртебесін алды, бірақ 1971 жылы CFA кеңесі тұқымның өнімділігіне қатысты алаңдаушылықтар болғандықтан мәртебе жойылды. Соның нәтижесінде бес мысық туды: осы ұрпақтан екі еркек (Q. Рамзес және Q. Ра) және Пункидің жартылай қарындасы Палома қолданылды. Сфинкс аллелі "hr" деп белгіленеді, ол түксіздікті білдіреді. Қазіргі таңда CFA-да рұқсат етілген аралас тұқымдар – американдық қысқа шашты және үй мысығы ғана. Басқа ұйымдарда талаптар өзгеше болуы мүмкін, ал орыс көгі Cat Fancy (GCCF) Басқару кеңесінде рұқсат етілген аралас тұқым болып табылады.
The Canadian Sphynx breed was started in 1966 in Toronto, Ontario when a hairless male kitten named Prune was born to a black and white domestic shorthair queen (Elizabeth). and Keese and Rita Tenhoves to develop a breed of cats which was subsequently renamed as Sphynx. The Bawas and the Tenhoves were the first individuals able to determine the autosomal recessive nature of the Sphynx gene for hairlessness while also being successful in transforming this knowledge into a successful breeding program with kittens which were eventually capable of reproducing. The Tenhoves were initially able to obtain for the new breed provisional showing status through the Cat Fanciers' Association (CFA) but ultimately had the status revoked in 1971, when it was felt by the CFA Board that the breed had concerns over fertility. The resulting litter produced five kittens: two males from this litter (Q. Ramses and Q. Ra) were used, along with Punkie's half sister, Paloma. The Sphynx's allele is termed "hr", for hairless. The only allowable outcross breeds in the CFA are now the American Shorthair and domestic shorthair. Other associations may vary, and the Russian Blue is a permitted outcross in the Governing Council of the Cat Fancy (GCCF).
Генетика
Сфинкстің ерекше түксіздігі негізінен KRT71 геніндегі мутацияға байланысты, ол Девон Рексі мен Селкирк Рексі сияқты басқа тұқымдарға да әсер етеді, бірақ әртүрлі нәтижелерге алып келеді. Бұл ген шаш түбіршегінің кератинизациясына жауапты. Сфинксте "hr" деп аталатын мутация функцияның толық жоғалуына себеп болады, шаштың құрылымын бұзады. Кәдімгі жағдайда, KRT71 берік шаш өндіруге көмектеседі, ол теріге қауіпсіз бекітіледі. Дегенмен, "hr" мутациясының нәтижесінде Сфинкс мысықтарының шашында мықты тамыр немесе түбір болмайды, сондықтан ол өте әлсіз болады. Осы себепті шаштары нәзік және нашар ұсталады, оңай түсіп, тұқымның дерлік түксіз көрінуіне себеп болады.
The Sphynx's distinctive hairlessness is primarily due to a mutation in the KRT71 gene, which also affects other breeds, such as the Devon Rex and Selkirk Rex, albeit with different outcomes. This gene is responsible for the keratinization of the hair follicle. In the Sphynx, the mutation, known as "hr", leads to a complete loss of function, damaging the structure of the hair. Normally, KRT71 helps produce strong hair that is securely anchored to the skin. However, due to the "hr" mutation, the hair of Sphynx cats lacks a solid root or bulb, making it extremely weak. Consequently, the hair is fragile and loosely attached, causing it to fall out easily and contributing to the breed's nearly hairless appearance.
Мінез-құлық
Сфинкстерлер өз сыртқа бағытталған мінез-құлқымен белгілі. Олар жоғары деңгейдегі энергия, интеллект, қызығушылық және иелеріне деген әуес көрсетіп, жақсы көреді. Олар иттің мінез-құлқына ұқсас мысықтардың бірі болып саналады, көбінесе иелерін есікте қарсы алады және жаңа адамдармен кездескенде достықпен кетеді. 2012 жылы «Journal of Veterinary Behavior» журналында зерттеу жүргізілді, және қосымша зерттеулер қажет болғанымен, таза тұқымды сфинкстер иелері тарапынан таза тұқымды еуропалық мысықтарға қарағанда көбірек достық деп бағаланған.
Sphynx are known for their extroverted behavior. They display a high level of energy, intelligence, curiosity and affection for their owners. They are one of the more dog like breeds of cats, frequently greeting their owners at the door and are friendly when meeting strangers. A study was conducted by the Journal of Veterinary Behavior in 2012, and while further research needs to be conducted, purebred Sphynx cats were rated by their owners as friendlier than purebred European cats.
Қамқорлық
Сфинкс мысығын ұзақ уақытқа күн сәулесіне ұшыратудан сақтау керек, себебі олар адамдар сияқты күн күйігіне және тері зақымдануына шалдығуы мүмкін. Жалпы, Сфинкс мысықтарын қараусыз сыртқа жібермеу керек, өйткені суық болғанда дене жылуын сақтау мүмкіндіктері шектеулі. Кейбір аймақтарда иелері қыс айларында олардың дене жылуын сақтауға көмектесу үшін пальто немесе басқа киім-кешекпен қамтамасыз етеді. Олардың көптеген мысық түрлері сияқты көп мөлшерде түктері болмаса да, Сфинкстер міндетті түрде гипоаллергенді емес. Мысыққа аллергия Fel d1 деп аталатын белоктан туындайды, мысықтың өзінен емес. Fel d1 негізінен мысық сілекейінде және май бездерінде табылған белок. Сфинкс мысығының терісі майлы секрецияны шамадан тыс өндіруімен ерекшеленеді, бұл көбінесе жабысқақ, қара қоңыр немесе қызыл қоңыр қабаттың жиналуына әкеледі, оны үнемі тазалау қажет. Сонымен қатар, Сфинкс мысықтары көбінесе басқа түкті үй мысықтарына қарағанда көбірек құлақ кіріне ие. Бұл құлақ кірінің артуы құлақтарындағы шаштың аздығына немесе толық жоқтығына байланысты, бұл кірдің, тері майларының (себум) және құлақ кірінің жиналуына мүмкіндік береді, сондықтан оларды жиі тазалау қажет. Бұған қоса, олардың тырнақтарының астында және көптеген тері бүктемелерінде май мен қалдықтар жиналады, себебі түктері жеткіліксіз. Осы аймақтарды, соның ішінде тырнақтарды және тері бүктемелерін үнемі күтіп-ұстау осы түрдің денсаулығы мен гигиенасы үшін маңызды. Түктің жоқтығы, өмірінің алғашқы апталарында тыныс алу жолдарының инфекцияларына осалдығының салдарынан, кішкентай мысықтардың денсаулығына кері әсер етуі мүмкін. Жауапкершілігі бар өсірушілер кішкентай мысықтарын жаңа ортаға бейімделуге жеткілікті дамыған, кемінде 14 апталық болғанша жаңа үйге жібермеуі керек. 5000-нан астам уратты уролитиаз жағдайларын қарастырған зерттеуде Сфинкс түрлерінің көрсеткіші жоғары болды, 28 мысықтың арасында 4 жағдай тіркелді.
Care should be taken to limit the Sphynx cat's exposure to outdoor sunlight at length, as they can develop sunburn and skin damage similar to that of humans. In general, Sphynx cats should never be allowed outdoors unattended, as they have limited means to conserve body heat when it is cold. In some climates, owners provide coats or other clothing in the winter to help them conserve body heat. While they lack much of the fur of other cat breeds, Sphynxes are not necessarily hypoallergenic. Allergies to cats are triggered by a protein called Fel d1, not cat hair itself. Fel d1 is a protein primarily found in cat saliva and sebaceous glands. The skin of the Sphynx cat is known for its excessive production of a greasy secretion, which often results in the accumulation of a sticky, dark brown, or reddish brown layer that necessitates regular cleaning. Furthermore, Sphynx cats typically produce more earwax than most hairy domestic cats. This increased wax production is attributed to the minimal to absent hair within their ears, which allows for the accumulation of dirt, skin oils (sebum), and ear wax, thereby requiring frequent cleaning. Additionally, they often accumulate oils and debris under their nails and within their numerous skin folds due to the lack of fur. Regular maintenance of these areas, including the nails and skin folds, is essential for the health and hygiene of the breed. The lack of hair can cause health issues with kittens in the first weeks of life because of susceptibility to respiratory infections. Reputable breeders should not let their kittens go to new homes without being at least 14 weeks of age to ensure the kitten is mature enough to cope in a new environment. In a review of over 5,000 cases of urate urolithiasis the Sphynx was over represented, with four recorded cases out of a population of 28.
Гипертрофиялық кардиомиопатия
Бұл тұқымда гипертрофиялық кардиомиопатия (ГКМ) генетикалық ауруының кездесу жағдайлары бар. ГКМ-ге бейім басқа үй мысық тұқымдарына парсы, рагдолл, норвегиялық орман мысығы, сібір мысығы, британдық қысқа түкті және мейн кун жатады; алайда, кез келген үй мысығы, оның ішінде аралас тұқымды мысықтар да ГКМ-ге шалдығуы мүмкін. Өрбу және бұл ауру арасындағы байланысты түсіну үшін зерттеулер жүргізілуде. Мысықтар ГКМ ауруына эхокардиография (жүректің ультрадыбысы) арқылы, сондай-ақ ветеринариялық кардиолог белгілейтін қосымша тесттермен тексеріледі, олардың ішінде электрокардиограмма (ЭКГ), кеуде рентгені (рентген сәулесі) және/немесе қан анализі бар. Бұл көрсеткіштер орташа жасы 2,62 жасқа тең мысықтарда анықталды. Еркек мысықтарда ауру әйел мысықтарға қарағанда ауыррақ дамиды және көбінесе ертерек басталады, еркектерде орташа жасы 19 ай, ал әйелдерде 29 ай. Бұл жағдай да сипатталған, бірақ сирек кездеседі. CMS-ке шалдыққан мысықтарда жалпы бұлшық әлсіздігі мен шаршау, сондай-ақ бас пен мойынның төмен қарай иілуі, бастың дірілдеуі және иық сүйектерінің ішке қарай иыруы байқалады.
The breed does have instances of the genetic disorder hypertrophic cardiomyopathy (HCM). Other domestic cat breeds prone to HCM include Persian, Ragdoll, Norwegian Forest cat, Siberian cats, British Shorthair and Maine Coon; however, any domestic cat including mixed breeds can acquire HCM. Studies are being undertaken to understand the links in breeding and the disorder. Cats are screened for HCM disease with echocardiography (ultrasound of the heart), as well as with additional tests determined by the veterinarian cardiologist including electrocardiogram (EKG, ECG), chest radiographs (X rays), and/or blood tests. These prevalences were found in cats with an average age of 2.62 years. Male cats developed more severe disease than female cats and often developed it earlier, at an average age of 19 months for males and 29 months for females. This condition has also been described, but is rarely seen. Cats affected by CMS show generalized muscle weakness and fatigue, as well as ventroflexion of the head and neck, head bobbing, and scapulae protrusion.