Кіріспе

Аполлонның адаммен Айға қонуға арналған оқу-жаттығу аппараты

Bell Aerosystems Lunar Landing Research Vehicle (LLRV, «Ұшатын төсек» деп лақапталған) – «Аполлон» жобасы кезеңінде Айға қонуға арналған симулятор құру бағдарламасы. LLRV-лер FRC, қазір NASA Armstrong Ұшу зерттеу орталығы деп аталатын, Калифорния штатындағы Эдвардс әуе базасында, Айдың төмен гравитациялық ортасында «Аполлон» Ай модулін ұшыру және қондыру үшін қажетті пилоттау техникаларын зерттеу және талдау үшін пайдаланылды. Зерттеу көліктері тік ұшып-қонуға арналған, бір реактивтік қозғалтқышты пайдаланған, ол әрқашан тік бағытта бағытталған. Ол аппараттың салмағының 5/6 бөлігін жоюға бейімделген, ал аппараттың Айға қонғандағы мінез-құлқын дәл имитациялайтын сутек пероксиді зымырандары қолданылды. Екі LLRV-нің сәттілігі үш Айға қонуға арналған оқу-жаттығу көлігінің (LLTV) құрылысына әкелді, бұл LLRV-нің жетілдірілген нұсқасы, оны Техас штатындағы Хьюстон қаласындағы NASA-ның Джонсон ғарыш орталығының алдағысы, «Аполлон» ғарышкерлері пайдаланды. Бір LLRV және екі LLTV апатқа ұшырап жойылды, бірақ зымыранмен шығарылатын орындық жүйесі барлық жағдайларда пилотты қауіпсіз құтқарып алды. «Аполлон» қонуының соңғы кезеңін әрқашан миссия командирі қолмен басқарды. Қону орнын таңдау мәселесіне байланысты «Аполлон-11» миссиясының командирі Нил Армстронг, LLTV-де кеңінен оқытылмаса, оның миссиясы сәтті болмайтынын айтты. LLTV-ге іріктеуге алдын ала тікұшақпен оқыту қадамдары кірді. 2009 жылғы сұхбатында астронавт Курт Мишель: «Әуе кемелері үшін вертолет Айға қондыру аппаратына сипаттамалары жағынан ең жақын болды. Егер сіз вертолетпен оқытылмасаңыз, сіздің қатысу мүмкіндігіңіз жоқ екенін білдіңіз. Осылай ол өзін ашты» деді. Тіпті Том Стаффорд пен Джин Сернан «Аполлон-10» миссиясы үшін LLTV оқытуын алған жоқ, бұл Ай модулінің Айға алғашқы рейсі болды, себебі NASA-ның «Аполлон-10-мен қону жоспары болған жоқ», сондықтан «LLTV-де оқытудың мәні болған жоқ». Сернан бұл оқытуды Аполлон-14 миссиясына резервтік командир ретінде тағайындалғаннан кейін ғана алды, ал 1972 жылы Аполлон-17 миссиясының командирі ретінде оқыту кезінде LLTV-де соңғы рет ұшты, бұл соңғы Айға қону миссиясы болды.

Басқару жүйесі

Айға қонуға арналған оқу-жаттығу машинасының электрондық басқару жүйесі NASA үшін Bell Aerosystems, Inc. компаниясымен әзірленді, оның инженерлік құрылғылары Нью-Йорк штатындағы Ниагара шарлауында орналасқан. LLTV – NASA Apollo бағдарламасының ғарышкерлері ұшу дағдыларын жетілдіру үшін пайдаланған Айға қонуды зерттеу машинасынан кейінгі екінші буын көлігі. LLTV Аполлон бағдарламасының командирлеріне Айдың 1/6 гравитациялық жағдайымен байланысты ұшу ерекшеліктерін сезіну мүмкіндігін ұсынды. LLTV-нің алғашқы машинасы 1967 жылы Техас штатындағы Хьюстон қаласындағы Эллингтон әуе базасында құрастырылды. Барлығы үш LLTV машинасы Эллингтон әуе базасына жеткізілді. Үш LLTV машинасының соңғысы Техас штатындағы Хьюстон қаласындағы Джонсон ғарыш орталығында қойылған. Электрондық басқару жүйесі 2-ден 2 логикасын қолданатын қосымша арналармен жобаланған. Әрбір негізгі арнаның нәтижелері үнемі салыстырылып отырылды. Егер негізгі басқару жүйесінде ақаулық анықталса, басқару автоматты түрде бірдей қосалқы арнаға ауыстырылып, ұшқыш дереу машинаны жерге қондыру үшін шаралар қолданатын. Барлық басқару элементтері Burr Brown транзисторлық күшейткіш модульдері және басқа да аналогтық компоненттерді пайдаланатын аналогтық тізбектерден тұрды.