Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1220–1294 жылдар аралығында өмір сүрген итальян ғалымы және мемлекет қайраткері.
Italian scholar and statesman, c. 1220–1294
Брунетто Латини (латын тілінде Burnectus Latinus және итальян тілінде Burnecto Latino деп қол қойған; –1294) – итальян философы, ғалымы, нотариус, саясаткер және мемлекет қайраткері.
Brunetto Latini (who signed his name Burnectus Latinus in Latin and Burnecto Latino in Italian; –1294) was an Italian philosopher, scholar, notary, politician and statesman.
Өмір
Брунетто Латини 1220 жылы Флоренцияда тосканалық ақсүйек отбасында дүниеге келді. Ол Буонаккорсо Латинидің ұлы еді және Гвельфтер партиясына жатты. Ол нотариус және білімді адам болды, қалаластары тарапынан зор құрметке ие болды және шешендігімен танымал еді. Ол Цицеронның еңбектерін мемлекеттік істерде басшылық ретінде түсіндірді. Ол Флоренцияға Сиеналықтарға қарсы көмек сұрау үшін Кастилияның Альфонсо эль-Сабиосына елшілікке жіберуге лайық болды, бірақ миссия сәтсіз аяқталды. Испаниядан оралғанда, Ронсеваль асуымен келе жатып, ол бейгіш түйеде отырған Болоньялық студентке Монтаперти шайқасында Гвельфтердің жеңілгенін естіді. Осының салдарынан Латини туған қаласынан қуылды. 1261 жылдан 1268 жылға дейін Францияда пана тапты, Монпелье, Аррас, Бар-сюр-Обе және Париж қалаларында нотариус болып жұмыс істеді. 1269 жылы саяси жағдайға байланысты Тосканаға оралды және жиырма жылға жуық түрлі жоғары лауазымдарды атқарды. 1273 жылы Флоренция Республикасы Кеңесінің хатшысы болып тағайындалды. 1280 жылы Гвельфтер мен Гибеллиндер партиялары арасындағы уақытша келісімге үлес қосты, ал 1284 жылы Пизаға шабуыл жасау туралы келісімге қол жеткізген конференцияға төрағалық етті. Соңында, 1287 жылы 1282 жылғы конституция бойынша құрылған 12 судьяның бірі ретінде "приор" дәрежесіне көтерілді. Джованни Виллани оны "үлкен философ және шешендік өнердің шебері, жақсы сөйлеуді ғана емес, жақсы жазуды да білетін" деді. Ол проза мен өлеңде көптеген еңбектер жазды. 1294 жылы қайтыс болды, артында 1284 жылы Гвидо Ди Филиппо Де Кастильончиге үйленген қызы Бьянка Латиниді қалдырды. Оның қабірі Флоренциядағы Санта-Мария-Маджоре шіркеуінде, бас алтарьдың сол жағында орналасқан.
Brunetto Latini was born in Florence in 1220 to a Tuscan noble family, the son of Buonaccorso Latini. He belonged to the Guelph party. He was a notary and a man of learning, much respected by his fellow citizens and famed for his skill as an orator. He expounded the writings of Cicero as guidance in public affairs. He was of sufficient stature to be sent to Seville on an embassy to Alfonso el Sabio of Castile to seek help for Florence against the Sienese; the mission was unsuccessful. On his return from Spain, travelling along the Pass of Roncesvalles, he describes meeting a student from Bologna astride a bay mule, who told him of the defeat of the Guelphs at the Battle of Montaperti. As a result, Latini was exiled from his native city. He took refuge in France from 1261 to 1268 while working as a notary in Montpellier, Arras, Bar sur Aube, and Paris. In 1269, when the political situation allowed, he returned to Tuscany and for some twenty years held successive high offices. In 1273 he was appointed as Secretary to the Council of the Republic of Florence. In 1280, he contributed to the temporary reconciliation between the Guelph and Ghibelline parties, and in 1284 presided over the conference in which an attack on Pisa was agreed. Finally, in 1287, he was elevated to the dignity of "prior" as one of 12 magistrates established through the constitution of 1282. Giovanni Villani says that "he was a great philosopher and a consummate master of rhetoric, not only in knowing how to speak well, but how to write well". He was the author of various works in prose and verse. He died in 1294, leaving behind a daughter, Bianca Latini, who had married Guido Di Filippo De' Castiglionchi in 1284. His tomb can be found in the church of Santa Maria Maggiore, Florence, to the left of the high altar.
Шығармалары
Францияда болғанда ол итальян тілінде "Тесоретто" және француз тілінде "Li Livres dou Trésor" атты прозалық еңбектерін жазды, екеуі де сол кездегі энциклопедиялық білімнің қысқаша мазмұны болды. Соңғысы қазіргі еуропалық тілдегі алғашқы энциклопедия деп есептеледі. 13 ғасырда итальян тілінде "Тесоро" деп белгілі аударма Боно Джанбонға дұрыс емес жатқызылған. Ол сонымен қатар Цицеронның "Ретторика" және үш "Сөздерін" итальян тіліне аударды. Аристотельдің "Никомах этикасының" итальянша аудармасы көбінесе Брунетто Латиниге жатқызылады, бірақ ол Таддео Альдероттидің еңбегі.
While in France, he wrote his Italian Tesoretto and in French his prose Li Livres dou Trésor, both summaries of the encyclopaedic knowledge of the day. The latter is regarded as the first encyclopedia in a modern European language. The Italian 13th century translation known as Tesoro was misattributed to Bono Giambon. He also translated into Italian the Rettorica and three Orations by Cicero. The Italian translation of Aristotle's Nicomachean Ethics is often misattributed to Brunetto Latini: it is a work of Taddeo Alderotti instead.
" Құдайдың комедиясы "
Латини Дантенің әкесі қайтыс болғаннан кейін қамқоршысы болды. Данте туралы алғашқы түсіндірушілер Брунеттоны оның ұстазы деп айтқан, және Данте өзі де солай деп есептейді. Витторио Имбриани бұл пікірге қарсы шығып, Брунеттоның жай ғана мұғалім болуға тым көп жұмысы болғанын айтты. Данте оны «Құдай комедиясында» (Inferno, XV қараңыз, 22–87 жолдар) мәңгілікке сақтап қалды. Сондай-ақ, олардың екеуі арасында, қарт адам мен жас ақын арасында зияткерлік және әуесқойлық байланыс болған деп саналады. Беатриче қайтыс болғаннан кейін, Цицерон мен Боэцийді оқуға Дантені Латини шақырған болуы мүмкін. Дантенің «Тозақтың» кейіпкерлерінің көптегені Брунетто Латини латын тілінде жазған құқықтық және дипломатиялық құжаттарда да кездеседі. Флоренциядағы Барджеллода Латинидің портреті ілулі тұр, бұл портрет бұрын Джиоттоның туындысы деп есептелген, Дантеге жақын орналасқан (олардың арасында Корсо Донати тұр). Гюстав Доре 1861 жылы жасаған ағашқа ойылған гравюрасында Inferno XV көрінісін бейнелейді.
Latini was Dante's guardian after the death of his father. Early Dante commentators spoke of Brunetto as his teacher, as does Dante himself. Vittorio Imbriani took issue with that concept, saying Brunetto was far too busy a man to have been a mere teacher. Dante immortalized him in the Divine Comedy (see Inferno, XV. 22–87). It is also believed that there was an intellectual and affectionate bond between the elderly man and the young poet. It was perhaps Latini who induced Dante to read Cicero and Boethius, after the death of Beatrice. Many of the characters in Dante's Inferno are also mentioned in the legal and diplomatic documents Brunetto Latini wrote in Latin. There is a portrait of Latini in the Bargello in Florence, once reputed to be by Giotto, next but one to the side of Dante (between them is Corso Donati). In a wood engraving, Gustave Doré envisages the same scene from Inferno XV, 1861.
XV ән
Данте Латиниді Құдайға, табиғат пен өнерге қарсы зорлық-зомбылық жасағандармен бірге, жетінші шеңбердің үшінші шеңберіне орналастырады – тәкаппарлар, содомиттер мен пайдақорлармен бірге. Данте «әлемде бір ғана күнәмен арамдалған, үлкен және атақты ғалымдар мен дін қызметкерлері» туралы жазады. Алайда, Дантенің Латиниге деген қатысы «Тозақ» шығармасындағы басқа ешбір кейіпкерге қарағанда жоғары бағаланады. Ол ақынды адамдар арасындағы нұрға толы шара деп атайды және сол тәтті, мейірімді әрі әкелік бейнеге алғыс айтады: «сен маған әлемде болғанда, сағат сайын адам өзін қалай мәңгілікке айналдыратынын үйреттің». Данте Латиниге құрметпен «сіз» деп сөйлейді, ал Латини онымен сөйлескендегі флоренциялықтардың әдеті болғандай, «сен» деп тілдеседі. Оның портреті махаббат, қайғы және қадір-қасиетпен суреттелген, жазаның зұлымдығын ескерсек, одан да әсерлі. Латини алдымен, кішіпейілділікпен, Дантеге оның тобымен бірге жүруге рұқсат сұрайды. Данте онымен отыруды ұсынады, бірақ бұл Латинидің жазасын арттырады; ол және басқа жандар аренада мақсатсыз қозғалуға міндетті. Латини Дантенің болашағын болжау үшін көлеңкелі бейнелерді қолданады. Оның жаулары – бұрын Фьезольден келген зұлымдықпен толғандар. Олар соқыр, ашкөз, қызғанатын және мақтанқор деп есептеледі. «Олардан арамданудан сақтаныңыз!» – деп ескертеді ол. Марк Муса екеуінің арасындағы осы әңгімеде содомияға байланысты жыныстық бейнелер бар деп болжайды. Джон Д. Синклердің айтуынша, Данте Латиниді өте құрметтеген, бірақ оны содомиттермен бірге қою қажет деп санаған, өйткені Синклердің пікірінше, Латинидің осындай мінез-құлқы сол кезде Флоренцияда жақсы белгілі болған. Латинидің күнәсі мен жазасының зұлымдығы, десе де, Данте үшін көру қиын. Басқа сыншылар «Құдайлық комедиядан» басқа Латиниді содомия немесе гомосексуалистік қатынастарда айыптаған нақты тарихи деректер жоқ екенін көрсетеді. Сондықтан кейбіреулер Латиниді өнерге және өз тіліне қарсы болғандықтан XV әнге жатқызу керек деп санайды (Латини флоренциялық тілде емес, француз тілінде жазды, ал Данте оны «De Vulgari Eloquentia» еңбегінде әдеби тіл ретінде жақтады). Алайда, Латини осы еңбекте 1260 жылы жұмыс іле бастады, Данте туылмас бұрын, және осылайша өте ерекше мәдени ахуалда, француз тілі аристократияның тілі болған кезде. Мүмкін, Латини тіпті ең ұлы адамдардың да жеке күнә жасауы мүмкін екенін көрсету үшін осында келген шығар. Ешбір қарсылық оның осы күнәде кінәлі болу мүмкіндігін жоққа шығармайды; және жағдай мен контексті ескере отырып, күмән тудыру қиын, әсіресе соңғы жылдары Латини басқа бір ақынға – Бонди Диетаутиге жіберген «S'eo son distretto inamoratamente» деген махаббат өлеңі табылды, ол да басқа бір махаббат өлеңімен жауап берді.
Dante places Latini within the third ring of the Seventh Circle, the Circle of the Violent against God, nature and art, with the blasphemers, sodomites, and usurers. Dante writes of the "clerks and great and famous scholars, defiled in the world by one and the same sin". Dante's treatment of Latini, however, is commendatory beyond almost any other figure in the 'Inferno'. He calls the poet a radiance among men and speaks with gratitude of that sweet image, gentle and paternal, / you were to me in the world when hour by hour / you taught me how man makes himself eternal. Dante addresses Latini with the respectful pronoun voi; Latini uses the informal tu, as perhaps was their custom when they spoke together in Florence. The portrait is drawn with love, pathos and a dignity that is more compelling given the squalor of the punishment. Latini asks first, humbly, if he may keep Dante company, letting his group run on. Dante offers to sit down with him but that would only increase Latini's penalty; he and the other souls are doomed to keep moving aimlessly around the arena. Latini proceeds in obscure imagery to foretell Dante's future. The malicious ingrates who of old descended from Fiesole will be his enemies. They are reputed blind, avaricious, envious and proud. Let him beware, he warns, not to be stained by them. Mark Musa suggests that in this speech between the two there is sexual imagery indicative of the act of sodomy. According to John D. Sinclair, Dante respected Latini immensely but nonetheless felt it necessary to place him with the sodomites since, according to Sinclair, such behaviour by Latini was well known in Florence at the time. The squalor of Latini's sin and penalty is nevertheless painful for Dante to visualize. Other critics point to the fact that, outside of The Divine Comedy, there are no firm historical records suggesting Latini was accused of sodomy or homosexual relations—and indeed he seemingly condemns it himself in the Tesoretto. Some therefore have suggested that Latini is placed in Canto XV for being violent against art and against his vernacular (Latini wrote in French instead of Florentine, which Dante championed as a literary language in De Vulgari Eloquentia). Yet, Latini started working in the treatise in 1260, before Dante was born, and thus in a very different cultural climate, when French was the language of aristocracy. Perhaps Latini is there to demonstrate and underline that even the greatest of men may be guilty of private sins. Neither objection rules out the possibility that he was guilty of the perceived sin himself; and given the setting and context, it is difficult to see that there can be any doubt, particularly following the discovery in recent years of a love poem, "S'eo son distretto inamoratamente" which Latini sent to another poet, Bondie Dietaiuti, who replied with another love poem.