Кіріспе

Илья Ильф (Илья Арнольдович Файнзильберг, 1897–1937) және Евгений Петров (Евгений Петрович Катаев, 1902–1942) – 1920-1930 жылдардағы екі совет проза авторы. Олар көптеген туындыларын бірлесіп жазды және оларды көбінесе "Ильф пен Петров" деп атайды. Екеуі де Одесса қаласында туған. Бұл екеулік совет кезеңіндегі ең танымал сатиралық жазушылардың бірі саналады, "Одесса мектебінің" юморист жазушыларының өкілдері және Исаак Бабель мен Леонид Утесов сияқты, еврейлердің қоныстану аймағындағы шектеулер алынғаннан кейін совет астанасына қызмет етуге келген көрнекті, көбінесе еврей одесситтер (Одесса тумасы) қатарында болды.

Жарияланымдар

Ильф пен Петров өзінің екі сатирикалық романы: «Он екі орындық» (1928) және оның жалғасы «Кішкентай алтын бұзау» (1931) арқылы кең танылды. Екі мәтінді басты кейіпкері – Остарп Бендер, байлық іздеген алаяқ – байланыстырады. Екі кітапта Бендер мен оның серіктестерінің заманауи совет өмірінде қазына іздеу оқиғасы баяндалады. Олар совет тарихындағы салыстырмалы түрде либералды кезеңде, 1920-жылдардың Жаңа экономикалық саясаты дәуірінде жазылған және осы кезеңде өрбуімен байланысты. Басты кейіпкерлер көбінесе заңды күштердің, көрінетін бос жүріс-тұрысымен байланыстан аулақ жүреді. Олардың ұйымдасқан, мақсатқа бағытталған, өнімді совет қоғамынан тыс тұрғандығы айқын көрінеді. Бұл авторларға осы қоғамды сырттан қарап, оның кемтар және социалистік емес жақтарын әжуалауға мүмкіндік береді. Бұл кітаптар орыс мәдениетінде ең көп оқылатын және жиі цитата келтірілетін туындылардың қатарына жатады. «Он екі орындық» романы шамамен жиырма фильмге бейімделді: КСРО-да (Леонид Гайдай және Марк Захаровтың қойылымдары бойынша), АҚШ-та (әсіресе Мел Брукстің жұмысындарында) және басқа елдерде. 1920-жылдардың соңынан 1937 жылға дейін авторлар бірнеше театрлық пьесалар мен сценарийлер, сондай-ақ көптеген әзіл-қалжың әңгімелер мен сатирикалық мақалалар жазды. Оларды «Чудак», «30 күн», «Крокодил» және «Огонек» журналдарында, сондай-ақ «Правда» және «Литературная газета» газеттерінде жариялады. Ильф пен Петров бірлескен шығармашылықтың алғашқы жылдарында өздерінің әңгімелері мен сатираларын пародиалық псевдонимдермен жариялады: Толстоевский (Толстой мен Достоевский жазушылардың есімдерінен құралған), Дон Бузилио (Севильский шаштараз операсының кейіпкері Дон Базилиодан және орыс етістігі «буза» – дау-дамақ, шудан алынған), «Салқын философ» және тағы басқалар. Екі жазушы Ұлы депрессия кезеңіндегі АҚШ-ты аралап шықты. Ильф сапар барысында көптеген суреттер түсірді, ал авторлар «Америкалық суреттер» атты фотоэссе жазды, оны «Огонек» журналында жариялады. Содан кейін «Одноэтажная Америка» (сөзбе-сөз: «Бір қабатты Америка») кітабы жарық көрді, ол «Little Golden America» (Кішкентай алтын бұзауға сілтеме) деп аударылды. Кітаптың алғашқы басылымына Ильфтің суреттері енбеді. Фотоэссе де, кітап та олардың оқиғаларын өзіне тән юмор мен ойнақылықпен баяндайды. Айта кетерлігі, Ильф пен Петров бұл туындыларында американдық өмір салтының көптеген жақтарын жоғары бағалады, ал басқаларын қатты сынға алды. Атауы келесі сипаттамадан алынған: Америка көбінесе бір және екі қабатты ел. Американдықтардың көп бөлігі үш мың, мүмкін бес, тоғыз немесе он бес мың тұрғыны бар шағын қалаларда тұрады. Владимир Набоков оларды «тамаша дарынды жазушылар» деп санады. Ильф АҚШ-тан оралғаннан кейін бірнеше айдан кейін туберкулезден қайтыс болды. Петров Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде майдан тілшісі болды және Севастопольдегі шайқастарды баяндағаннан кейін, Мәскеуге қайтып бара жатқан ұшақ әуе шабуылынан қашу үшін төменге түскенде апатқа ұшырап, қаза тапты.

Мәдениетте

1982 жылы совет астрономы Людмила Георгиевна Карачкина ашқан 3668 Ильфпетров кіші планетасы олардың құрметіне аталған.